Σωτήρης Γουνελάς, Το τέλος του ανθρώπου ή η παραμόρφωσή του, Αρμός, Αθήνα 2022.
Στην περιδιάβασή του στον σύγχρονο πολιτισμό, το κυριότερο οντολογικό πρόβλημα ο Σωτήρης Γουνελάς το εντοπίζει στον οικονομισμό, δηλαδή στην υπαγωγή της πολιτικής και κάθε άλλης έκφανσης του βίου στην οικονομία σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Στην ύστερη νεωτερικότητα, όμως, το πλέον ανησυχητικό σύμπτωμα είναι η επικράτηση του μαζανθρώπου, ο οποίος είναι ένα απολύτως μοναχικό υποκείμενο, βυθισμένο σε έναν αδρανή εαυτό, που προσέρχεται ως ένα ακοινώνητο ον στο άθλημα της δημοκρατίας. Κατά τραγική ειρωνεία, στον ψηφιακό κόσμο μπορεί κανείς να επιδιώκει μια λεπτομερέστερη εξατομίκευση του εαυτού του μέσω της περσόνας του και την ίδια στιγμή λόγω της υποβάθμισης κάθε κοινοτικού δεσμού να είναι περισσότερο αναίσθητος για τα ιδιαζόντως πολιτικά προβλήματα και υπό μία έννοια πιο όμοιος με όλα τα άλλα μοναχικά άτομα από τα οποία διά καλλιέργειας ιδιοτήτων προσπαθεί να διαφοροποιηθεί. Η ανθρωπολογική επικράτηση του μαζανθρώπου συνοδεύεται από τον ελεγκτικό καπιταλισμό ή καπιταλισμό της επιτήρησης, καθώς η τεχνολογία των αλγορίθμων επιτρέπει την παρακολούθηση των ιδιοτήτων κάθε ατόμου στις ψηφιακές του διαδράσεις, την ίδια στιγμή που ατονεί κάθε πραγματική πολιτική αμοιβαιότητα. Κατά την προφητική παρατήρηση του Ολιβιέ Κλεμάν, η υπερτροφία της υπολογιστικής σκέψης αλληλοτροφοδοτείται με την αισθησιακή άρνηση της σκέψης κατά τη διασκέδαση κι έτσι ατροφούν οι ενοποιοί δυνάμεις της καρδιάς. Ο σύγχρονος ανθρωπότυπος είναι διφυής υπολογιστικός-ηδονιστικός. Βασίζεται στη μαθηματική αντικειμενοποίηση της αλήθειας με σκοπό την κυριαρχία επί της φύσης και εντέλει την αέναη επέκταση της εμπορευματοποίησης σε ολοένα και περισσότερες πτυχές του ανθρώπινου βίου. Ταυτοχρόνως, η εμμονή στη σεξουαλικότητα αποτελεί την κατεξοχήν απώθηση του θανάτου και του πένθους.
Ως διέξοδο ο Σωτήρης Γουνελάς προτείνει τη σύνθεση ψυχής και σώματος που βλέπουμε στο «συναμφότερον» των Ελλήνων Πατέρων σε μια προοπτική μεταμορφωτικής ανακαίνισης. Αυτό, όμως, προϋποθέτει μία βαθύτερη αυτογνωσία του ελληνικού πολιτισμού, ενώ σήμερα τον ιδιάζοντα χαρακτήρα των Ελλήνων τον διαπιστώνουμε κυρίως ως μία στρέβλωση ή ως αναστολή στις γενικές τάσεις του καπιταλιστικού συστήματος, λ.χ. ως μανία απόκτησης ακινήτων ή ως επιμονή στη μικρή βιοτεχνία. Το βάθος της ανθρωπολογίας του προσώπου είναι ότι ο προσωπικός τρόπος υπάρξεως αποτελεί μία υπέρβαση με αναφορικότητα προς το θείο αρχέτυπο. Ταυτοχρόνως, υπάρχει η εν Χριστώ βίωση του προσώπου ως «κενώσεως» από επιθυμίες, φιλοδοξίες, φιληδονίες, αρχομανίες. Παρομοίως, για τα έμφυλα ζητήματα τονίζεται στο βιβλίο η υπερβατικότητα που υπάρχει στον πυρήνα του μυστηρίου του γάμου, όπου η σχέση του ζεύγους δεν είναι κατοπτρική, αλλά αναγόμενη υπερφυώς στον Τριαδικό Θεό.
Με αυτές τις βασικές αρχές εξετάζονται στο βιβλίο ορισμένες σύγχρονες κρίσεις και προκλήσεις, όπως η πανδημία του κορονοϊού, οι πρόσφατες διεθνείς πολεμικές συγκρούσεις και το ζήτημα του μετανθρωπισμού. Ως προς την πανδημία εξετάζεται κυρίως η αποψίλωση των δασών και η οικιστική επέκταση του ανθρώπου, που προκαλεί διάρρηξη του φραγμού των ειδών και μεταφορά ιών στον άνθρωπο. Ως προς τις πολεμικές συγκρούσεις επιχειρείται περισσότερο μία εμβάθυνση σε πολιτισμικές προϋποθέσεις. Ως υπέρβαση του μετανθρωπισμού θεωρείται το πρότυπο του αγίου, ο οποίος αναλαμβάνει τη θνητότητά του και το καταγωγικό της έλλειμμα, σε μία προοπτική εκστατικής μεταμόρφωσης με αναφορά στον δημιουργό, στοιχεία που δεν μπορούμε να βρούμε στην οντολογική κλειστότητα του μετανθρωπισμού, ο οποίος ανάγεται σε μια θεώρηση κοσμικού και κτιστού υπερφυσικού με ρίζες στη μεσαιωνική αλχημεία.
