Στα τέλη της δεκαετίας του ʼ70 μετά από δύο σχεδόν δεκαετίες μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, μια νέα γενιά αρχιτεκτόνων στρέφεται στη μελέτη της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Η στροφή αυτή συντάσσεται με τη διεθνή κριτική στη μοντέρνα αρχιτεκτονική και πολεοδομία, και οδήγησε σε εκτεταμένες μελέτες και καταγραφές αυτού που ο Bernard Rudofsky ονόμασε «Αρχιτεκτονική χωρίς Αρχιτέκτονες». Νομοθετικά εγχειρήματα όπως η κήρυξη παραδοσιακών οικισμών με μορφολογικούς κανόνες δόμησης επισημοποιούν την τάση της εποχής εκ μέρους της Πολιτείας, προστατεύοντας και αναδεικνύοντας πολύτιμα οικιστικά κελύφη που το ρεύμα ανοικοδόμησης της εποχής έθετε σε άμεσο κίνδυνο.
Σήμερα, μετά τη δεκαετή οικοδομική παύση κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, ζούμε ξανά την αναζωπύρωση της οικοδομικής δραστηριότητας. Στην Αθήνα, μια σειρά αναπτύξεων με σημαντικότερη την –ιδιωτική– ανάπλαση του παλιού αεροδρομίου του Ελληνικού επαναπροσδιορίζουν το παραλιακό μέτωπο της πρωτεύουσας. Την ίδια στιγμή η ύπαιθρος –και ιδιαίτερα η νησιωτική ύπαιθρος– αναδεικνύεται ως το κατεξοχήν πεδίο οικοδομικής δραστηριότητας. Η νέα αρχιτεκτονική παραγωγή προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις πιέσεις της κτηματαγοράς και του ευαίσθητου μεσογειακού τοπίου.
Παρόλο που η παραδοσιακή αρχιτεκτονική, όπως διασώθηκε μερικές δεκαετίες πριν, εξακολουθεί να αποτελεί βασική αναφορά στο συλλογικό φαντασιακό, δεν φαίνεται να υπάρχει μια συντεταγμένη προσπάθεια κριτικής ενσωμάτωσής της στην εποχή μας. Θα λέγαμε ότι αναζητείται μια νέα, γόνιμη σχέση με την παράδοση, πέρα από την εικονογραφία του φολκλορ ή την αμετροεπή επίκληση της καινοτομίας. Γνωρίζοντας ότι η παράδοση είναι και αυτή μια «κατασκευή» μέσα από την οποία κοιτάμε προς το μέλλον, μπορεί αυτή να νοηματοδοτήσει εκ νέου την ύπαιθρο και τις πόλεις μας; Πώς μπορούμε σήμερα να ξανακοιτάξουμε τον τρόπο που κοινωνίες πριν τη δική μας κατοίκησαν το (ελληνικό) μεσογειακό τοπίο;
Γι’ αυτό το σύντομο αφιέρωμα του περιοδικού Φρέαρ απευθυνθήκαμε σε αρχιτέκτονες –και μία επιμελήτρια σύγχρονης τέχνης– από την Ελλάδα και την Κύπρο, και τους ζητήσαμε να προσεγγίσουν ελεύθερα το ζήτημα της παράδοσης και τη σχέση της με τη μεσογειακή πόλη και την ύπαιθρο. Όλοι και όλες ανήκουν σε μια σχετικά νεότερη γενιά, που γαλουχήθηκε μέσα στη δεκαετία της κρίσης. Πολλοί διατηρούν αρχιτεκτονικά γραφεία με έργο που χαρακτηρίζεται από στοχαστική διάθεση, άλλες δραστηριοποιούνται και ακαδημαϊκά στις αρχιτεκτονικές σχολές της χώρας, ενώ όλοι προσεγγίζουν τον σχεδιασμό μέσα από μια διαθεματική οπτική. Τα παρακάτω κείμενα εκπλήσσουν με τις πολύ διαφορετικές αφορμίσεις τους, αλληλοσυμπληρώνονται και παίρνουν θέση, αγκαλιάζοντας με τόλμη τη ρευστότητα αυτού που αποκαλούμε «παράδοση».
⸙⸙⸙
[Ο Γιώργος Μητρούλιας, που επιμελήθηκε το αφιέρωμα, είναι Αρχιτέκτονας, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και μόνιμος συνεργάτης του περιοδικού.]
