Πέρασε τελικά και ο Μάρτιος και «κορυφώθηκαν», κατά την κλισέ έκφραση που συνηθίζεται στα ΜΜΕ, οι εορταστικές εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης του 1821. Οι έκτακτες συνθήκες που επικρατούν στην πατρίδα μας αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, λόγω της υγειονομικής κρίσης από την πανδημία του COVID-19, ανέτρεψαν τον αρχικό σχεδιασμό και πολλές από τις προγραμματισμένες δράσεις και εκδηλώσεις δεν πραγματοποιήθηκαν. Ένας όμορφος στολισμός στο Σύνταγμα –που προσωπικά, δεν βρίσκω το λόγο γιατί να μην επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο στην επέτειο της έναρξης της ελληνικής Παλιγγενεσίας–, μια άψογη παρέλαση με παρουσιαστή τον Νίκο Αλιάγα και το δείπνο της Προεδρίας της Δημοκρατίας προς τιμήν των όσων και όποιων υψηλών προσκεκλημένων παραβρέθηκαν, όπως ο πρίγκιπας Κάρολος και άλλοι, με το περιβόητο «μπισκότο με μελάνι σουπιάς» να γίνεται το σημαντικότερο θέμα συζήτησης τόσο στα διαδικτυακά καφενεία όσο και στις πρωϊνές, ή όχι και τόσο πρωϊνές, εκπομπές. Και πάμε γι’ άλλα.
Κάποιος προληπτικός θα διαπίστωνε πως δεν μας πάνε οι εορτασμοί εκατονταετηρίδων ή εκατονπεντηκονταετηρίδων. Το 1921 η χώρα δεν γιόρτασε όπως προβλεπόταν, καθώς συνέχιζε την πολεμική προσπάθεια στα βάθη της Μικράς Ασίας, προσπάθεια με τη γνωστή, τραγική για τον ελληνισμό κατάληξη. Το 1971 τους εορτασμούς ανέλαβε η χούντα, με τη γνωστή αισθητική αντίληψη που χαρακτήριζε τους συνταγματάρχες και το καθεστώς τους. Ας είναι. Μικρό κακό.
Αναρωτιέμαι όμως· πέρα από το μπισκότο σουπιάς, τους καβαλάρηδες και τον στολισμό της πλατείας Συντάγματος, τι έμεινε τελικά από αυτήν την εορτή των 200 ετών; Υπήρξε σε όλους τους εορτασμούς κάποια ουσία; Υπήρξε, με οποιονδήποτε τρόπο, κάποια συμμετοχή των πολιτών; Ναι, καταλαβαίνω την ιδιαίτερη συγκυρία της υγειονομικής κρίσης που δεν επέτρεψε οι εορτασμοί να έχουν πιο πανηγυρικό χαρακτήρα. Αλλά και πάλι.
Για μένα υπάρχουν ένα σωρό από αναπάντητα γιατί.
Δεν θα μπορούσαν άραγε να επιλεγούν, (δεν θυμάμαι ποιος το ανέφερε και το λέω) τυχαία 2021 πολίτες από όλη την Ελλάδα, από τους Οθωνούς μέχρι τη Γαύδο και από το Καστελόριζο μέχρι τον Έβρο, να παρακολουθήσουν την παρέλαση τιμητικά, εκπροσωπώντας το χειμαζόμενο από την πανδημία Έθνος; Δε θα ήταν μια στιγμή υψηλού συμβολισμού, ακριβώς μέσα στο πλαίσιο που οι ιδιαίτερες συνθήκες επέβαλλαν; Πόσο δύσκολο ή πόσο κοστοβόρο θα μπορούσε να είναι κάτι τέτοιο, συγκριτικά μάλιστα προς όσα από το 2019 προετοιμάζονταν αλλά ο σχεδιασμός τους ανατράπηκε ελέω πανδημίας;
Δεν θα μπορούσε να φροντίσει η ελληνική Πολιτεία, ασκώντας κάποιου είδους «υψηλή πολιτιστική διπλωματία», να παρουσιαστούν κατά την 25η Μαρτίου στις μεγάλες μουσικές σκηνές της Ευρώπης η χορωδιακή «Ηρωική σκηνή» του Μπερλιόζ, η καντάτα «Ο Θρήνος των Μουσών για τον θάνατο του λόρδου Βύρωνα» του Ροσίνι και η σκηνική μουσική του Μπετόβεν για τα «Ερείπια των Αθηνών» (κι ας γράφτηκε πριν από την Επανάσταση), που είναι τρία από τα πιο γνωστά σχετικά έργα; Διανοείται κανείς τι θα συνέβαινε αν, την ώρα που γινόταν η παρέλαση στην Αθήνα, παρουσιάζονταν από τις μεγαλύτερες ορχήστρες και χορωδίες της Ευρώπης αυτά και αλλά παρόμοια έργα; Έστω και χωρίς κοινό, όπως πραγματοποιήθηκε η Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία στη Βιέννη.
Εορτάζουμε υποτίθεται τα 200 χρόνια. Και αυτό δεν σχετίζεται αποκλειστικά και μόνο με την Επανάσταση, αλλά με το τι ήταν, πού απέτυχε και τι κατάφερε το ελληνικό κράτος μέσα σε αυτούς τους δύο αιώνες. Δύο εμβληματικούς χώρους γνωρίζω στην Αθήνα, οι οποίοι θα μπορούσαν να δώσουν μία εικόνα στον επισκέπτη για το τι υπήρξε αυτό το κράτος· το Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο και το Α’ Κοιμητήριο Αθηνών.
Δεν θα ήταν άραγε εφικτό, κατανοώντας πλήρως τη συνθήκη που επικρατεί, η Πολιτεία να φροντίσει, ακόμη και μόνο για τον μήνα Μάρτιο, το Μουσείο, (να στελεχωθεί προφανώς με υπαλλήλους είτε από άλλα κλειστά μουσεία της Αθήνας, είτε έστω και με συμβασιούχους) να λειτουργήσει επί 24ώρου βάσεως; Με αποστάσεις, με έλεγχο των εισερχομένων, όπως ακριβώς γινόταν και στα σουπερμάρκετ; Κι αναφέρομαι ασφαλώς μόνο στο συγκεκριμένο Μουσείο λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα του, ούτε στο Μουσείο της Ακρόπολης ούτε στο Εθνικό και Αρχαιολογικό.
Ποια δράση ανέλαβε ο Δήμος Αθηναίων σχετικά με το Α΄ Κοιμητήριο Αθηνών που εντός του κείνται προσωπικότητες όπως ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο Αδαμάντιος Κοραής, ο Ιωάννης Βαρβάκης, ο Κωνσταντίνος Κανάρης, ο Κίτσος Τζαβέλας, ο Ιωάννης Μακρυγιάννης, οι Πανουργιάδες, ο Δυοβουνιώτης, ενώ βρίσκονται επίσης και τα δύο κενοτάφια πλέον του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και του Οδυσσέα Ανδρούτσου; Μόνο στεφάνι του Κασιδιάρη (!) είχε κατατεθεί στο κενοτάφιο του Κολοκοτρώνη, προσβάλλοντας και όχι τιμώντας φυσικά τον Γέρο του Μοριά, κοντά σε κάποια ακόμη διαφόρων ιδιωτών και συλλόγων.
Δυστυχώς η όλη επέτειος είχε τα χαρακτηριστικά μιας άλλης επετείου που τείνει να γίνει αδιάφορη, αν όχι απεχθής, παρά τη σημασία της για την ελληνική σύγχρονη Ιστορία, ακριβώς επειδή έχει τέτοιου είδους χαρακτηριστικά –εκείνη της 24ης Ιουλίου, όπου υποτίθεται ότι γιορτάζουμε την αποκατάσταση της Δημοκρατίας με δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο όχι μόνο των αγωνιστών, που δικαίως και πρέπει να παρίστανται, αλλά, μεταξύ άλλων, και ενός πλήθους διαφόρων προσώπων που ουδεμία σχέση έχουν όχι με την αποκατασταθείσα δημοκρατία του 1974, αλλά ούτε με τη σημερινή, την οποία μάλιστα συχνά και ανοιχτά εχθρεύονται.
Τι μένει τελικά; Οι ομιλίες Μακρόν και πρίγκιπα Καρόλου, αρκετές –και σοβαρές– εκδηλώσεις και συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν διαδικτυακά από επιστήμονες και ανθρώπους των γραμμάτων και της τέχνης, όχι μόνο για το 1821 αλλά και για την πορεία των Ελλήνων μέσα σε αυτά τα 200 χρόνιαˑ αρκετές ερευνητικές εργασίες, κάποιες ωραίες εκδόσεις και μερικές αξιόλογες μονογραφίες –όχι όλες, υπήρξε μια πολύ μεγάλη παραγωγή, συχνά όχι ιδιαίτερα σημαντική ή σπουδαία, καθώς, με κάποιον τρόπο, όλοι «θέλησαν να δώσουν το παρόν»– κι ακόμη, κι έχει σημασία αυτό γιατί συχνά γκρινιάζουμε, όχι άδικα ωστόσο, για το επίπεδο της ελληνικής τηλεόρασης, και κάποιες πολύ ωραίες και φροντισμένες τηλεοπτικές παραγωγές και ντοκιμαντέρ, τόσο γύρω από τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τις ιδέες της Επανάστασης όσο και ευρύτερα σχετικά με τη νεότερη ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό. Κι αυτό, όπως και να το δούμε, δεν είναι λίγο…
