© Ζωγραφική: Γιώργης Βραχνός

Σοφία Μαντουβάλου

Οι πρώτες φορές

Το πρώτο παιχνίδι

Έγινα δύο ετών για να φτάσω στο ύψος του πρώτου δώρου που έλαβα ως παιχνίδι. Με τη γέννησή μου, ήρθε από την Ιταλία μαζί με τον μπαμπά μου μια πανύψηλη κούκλα με ένα μακρύ ροζ φουστάνι με φουρό και καπέλο στολισμένο με δαντέλες. Στρογγυλοκάθισε στην πολυθρόνα στο δωμάτιό μου, με κοίταζε και την κοίταζα και όταν άρχισα να περπατάω και να μιλάω άρχισε να περπατάει και να μιλάει κι εκείνη μαζί μου. Πηγαίναμε μαζί βόλτες στο δωμάτιο στράτα στρατούλα και η μαμά μου έλεγε πως δεν έβαζα μπουκιά στο στόμα μου αν δεν έτρωγε και η κούκλα μου.

Το πρώτο ψέμα

Αν η φαντασία είναι ψέμα, τότε το πρώτο ψέμα που θυμάμαι δεν είχε καλό τέλος. Η επιμονή μου στο μάθημα για τις μαϊμούδες, ότι έχω μία φίλη μαϊμού που κοιμάται μαζί μου, μου μιλάει και μου διαβάζει το βράδυ παραμύθια, έκανε την τάξη να ξεσπάσει στα γέλια και τον δάσκαλό μου να ενημερώσει ανήσυχος τους γονείς μου. Δεν ξέρω αν αυτό ήταν το πρώτο μου ψέμα ή το άλλο που δεν θυμάμαι αλλά το έχω ακούσει πολλές φορές από τους γονείς μου. Με το πιο αθώο ύφος και με το στόμα πασαλειμμένο σοκολάτα αρνιόμουνα πως έχω αγγίξει το άδειο μπολ με τα σοκολατάκια.

Το πρώτο παραμύθι

Η κοκκινοσκουφίτσα, τα τρία γουρουνάκια, τα επτά κατσικάκια ή ο Πίτερ Παν;

Για μένα όλα πρώτα ήταν.

Η πρώτη μέρα στο σχολείο

Ένα στολισμένο αμαξάκι που το έσερναν δύο εξίσου στολισμένα άλογα διέσχισε τους δρόμους της Σμύρνης και σταμάτησε μπροστά στο γαλλικό σχολείο. Έκτοτε αυτό ήταν το σχολικό μου. Ο μπαμπάς μου με παρέδωσε σε μία καλόγρια, με φίλησε και μου είπε ότι θα έρθει να με πάρει το μεσημέρι. Δεν ήξερα ούτε γαλλικά ούτε τούρκικα. Θυμάμαι ένα χαμογελαστό αλλά τρομακτικό για μένα πρόσωπο να μου λέει bonjour και να με βάζει να το επαναλαμβάνω πολλές φορές ώσπου να το προφέρω σωστά. Ήμουνα έτοιμη να βάλω τα κλάματα όταν φώναξε ένα αγοράκι και του ζήτησε να μου μιλήσει Ελληνικά. Καθίσαμε στο ίδιο θρανίο και με ρώτησε πώς με λένε. Φαίνεται πως δεν πέρναγα καλά στις καλόγριες γιατί σε δύο μήνες ήρθε η πρώτη ημέρα που θα πήγαινα σχολείο στο ελληνικό προξενείο με τα παιδιά του προξένου και δάσκαλο έναν στρατιώτη που υπηρετούσε στο ΝΑΤΟ. Δεν ξέρω αν μάθαμε ελληνικά ή ζωγραφική, αλλά ξέρω πως γίναμε μάρτυρες ενός μεγάλου έρωτα ανάμεσα στον δάσκαλό μας και τη γλυκιά νταντά των παιδιών του προξένου.

Η πρώτη φωτογραφία

Ένα στρουμπουλό μωρό με καπελάκι δεμένο στο πηγούνι χαμογελάει καθισμένο στα ρηχά νερά μιας παραλίας. Αναρωτιέμαι γιατί δεν έχω μία φωτογραφία πάνω σε κρεβάτι με φιόγκο και σιντριβάνι στα μαλλιά όπως οι πιο πολλές φίλες μου.

Το πρώτο βιβλίο που διάβασα

Ο καπετάνιος το παπί ήταν το πρώτο έμμετρο βιβλίο που θυμάμαι να διαβάζω ανάποδα. Τα αγαπημένα μου όμως παραμύθια ήταν τα παραμύθια των αδελφών Γκριμ (ακόμα και σήμερα στο κομοδίνο μου βρίσκεται το ξεφτισμένο παιδικό μου βιβλίο με τις πεντακόσιες σελίδες). Με τις ιστορίες τους με έμαθαν πως το καλό νικάει πάντα το κακό.

Η πρώτη τιμωρία

Θυμάμαι κάτι τρομαγμένες φωνές και αργότερα μια ξυλιά στον ποπό όταν, αφού φόρεσα μία μαξιλαροθήκη στο κεφάλι, έπεσα από τις σκάλες που οδηγούσαν στο πλυσταριό και προσγειώθηκα ευτυχώς μέσα σε μία σκάφη με ρούχα με λουλάκι.

Το πρώτο κατοικίδιο

Το πρώτο κατοικίδιο που θυμάμαι σπίτι μας ήταν ένας σκύλος. Το δικό μου όμως κατοικίδιο ήταν μία χρυσόμυγα μέσα σε ένα κουτάκι. Βάλε βγάλε, την πέθανα τη χρυσόμυγα αλλά της έκανα μεγαλοπρεπή κηδεία. Έσκαψα μία λακουβίτσα, τη γέμισα με λουλούδια της αυλής, έβαλα από πάνω τη χρυσόμυγα και την κάλυψα με ένα κομμάτι σπασμένο τζάμι για να την βλέπω να κοιμάται κάθε μέρα.

Η πρώτη απογοήτευση

Σαν παιδί είχα πολλά και ωραία παιχνίδια γιατί ο μπαμπάς μου ταξίδευε συχνά και μας έφερνε από το εξωτερικό παιχνίδια που δεν κυκλοφορούσαν τότε στην Ελλάδα. Τα παιχνίδια αυτά τα μοιραζόμασταν με παιδιά φίλων των γονιών μου όταν μας έκαναν επίσκεψη σπίτι μας. Μία τέτοια ημέρα ο μπαμπάς μου βλέποντας πόσο πολύ ζήλεψε το παιδί ενός φίλου του ένα από τα παιχνίδια μου, χωρίς δεύτερη σκέψη και χωρίς να με ρωτήσει του το χάρισε. Μου είπε μόνο ότι θα μου πάρει άλλο. Η πρώτη απογοήτευση δεν μου έγινε φαίνεται μάθημα. Έχω πιάσει τον εαυτό μου να κάνει τα ίδια και στο δικό μου παιδί.

Ο πρώτος έρωτας 

Για μένα κάθε έρωτας στη ζωή μου παρθενικός ή μη ήταν σαν να είναι ο πρώτος. Ήταν ο πρώτος έρωτας όταν δύο ετών με ρώτησαν πού τον έχω τον Γιωργάκη και εγώ απάντησα στην «καούλα» μου. Ήταν ο πρώτος έρωτας όταν περίμενα την υπόσχεση ενός άλλου Γιώργου να με φιλήσει όταν τελειώσουμε το γυμνάσιο, αλλά τον πρόλαβε ένας φοιτητής της νομικής. Μήπως ήταν ο πρώτος έρωτας αυτός που τελικά με οδήγησε στην εκκλησία, ή ένας άλλος πρώτος έρωτας μετά το διαζύγιο;

Το πρώτο βιβλίο που έγραψα / εικονογράφησα

Το Ντορεμιφασολλασι είναι το πρώτο μου αγαπημένο και πολυαγαπημένο παιδιών, μαμάδων και δασκάλων. Μιλάει για τη γλώσσα της μουσικής μέσα από τη γλώσσα των παιδιών. Η ιδέα προέκυψε θέλοντας να μάθω στον τρίχρονο γιο μου τις νότες, όταν του είπα πως είναι τα κοριτσάκια τις κυρίας Μουσικής και ζουν σε ένα σπιτάκι φτιαγμένο από πέντε γραμμές. Με ένα μαρκαδόρο έβαλε σκεπή στο πεντάγραμμο και μου είπε πως αυτά δεν είναι κοριτσάκια αλλά τρύπες. Και τότε ήρθε η έμπνευση.

Η πρώτη φορά που κατάλαβα ότι κάτι πρέπει ν’ αλλάξει στην παιδική / εφηβική λογοτεχνία

Πολύ νωρίς στην πορεία των σαράντα χρόνων που δημιουργώ για παιδιά κατάλαβα πως το παιδικό βιβλίο είναι ένα οριακό σημείο επαφής παιδιού και ενήλικα.

Η παιδική λογοτεχνία πρέπει να στοχεύει σε έργα που μπορούν να απολαύσουν και οι μικροί και οι μεγάλοι. Η παιδικότητα απαιτεί λογοτεχνική ποιότητα.

Αυτό που προσπαθώ να κάνω όταν γράφω είναι να δημιουργώ ένα πρώτο οπτικό επίπεδο κατανοητό από το παιδί και ένα δεύτερο ή και τρίτο επίπεδο κατανοητό από τον ενήλικα αναγνώστη ή και το παιδί αναγνώστη που διαθέτει πιο καλλιεργημένες δυνατότητες.

Ακόμα πιστεύω πως ένα λογοτεχνικό κείμενο για παιδιά ή εφήβους για να έχει λόγο ύπαρξης πρέπει να προσφέρει τέρψη, αισθητική απόλαυση της γλώσσας, νέους προβληματισμούς, να ανοίγει τον πνευματικό ορίζοντα της σκέψης, να διευρύνει το συναίσθημα και όλα αυτά μέσα σε ένα σύστημα αξιών.

«Όλων των λέξεων τα σπιτικά
κατοικημένα από τα μάτια σου
Η λέξη αύριο, η λέξη ονομασία»
Κύλιση στην κορυφή