Γιατί γράφτηκε αυτό το κείμενο:
Μου ζητήθηκε από τη Σύνταξη του παρόντος ένα κείμενο περί τις 1000 λέξεις σχετικό με τη Σύγχρονη Μουσική στην Ελλάδα. Θαρρώ αρκούσε μια εικόνα της παρτιτούρας του 4’33΄΄ του John Cage.
Στο ερώτημα «περί Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής» η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει Σύγχρονο «οτιδήποτε» στην Ελλάδα, όταν δομές και νοοτροπίες είναι από Τριτοκοσμικές μέχρι Ανύπαρκτες. Κατ’ εξαίρεση, ευτυχώς, έχουμε κάποιες μεμονωμένες εκφάνσεις με όψη νεωτερικότητας, συνήθως άμεσα συνδεδεμένες με συγκεκριμένες αίθουσες. Δεν εκπροσωπούν όμως την πλειοψηφία. Ο Έλληνας ακροατής δεν ακούει τέτοια έργα.
Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα πρόσφατο φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής, όπου ο γράφων ήταν και παρών και «εκτελεσθείς», όπως και άλλοι ομότεχνοί του. Από πού να το πρωτοπιάσουμε; Από τους τίτλους που έχρηζαν συντακτικής διόρθωσης μέχρι ψυχανάλυσης; Από την πρόχειρη αντιμετώπιση των έργων; Από τα ίδια τα έργα που στον βωμό της νεωτερικότητας ζητούσαν από όργανα με θαυμάσια ηχοχρώματα και δυνατότητες καταπληκτικές, να ουρλιάξουν, να ξυστούν, να χτυπηθούν και να παίξουν εντελώς ανορθόδοξα; Αυτό είναι ένα αποτύπωμα στο ερώτημα περί Σύγχρονης Ελληνικής μουσικής, αγαπητέ φίλε Συντάκτη. Όπως ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχει απαγγελθεί Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση σε μεγάλες αίθουσες, έτσι και πολύ δύσκολα η Σύγχρονη Ελληνική Μουσική, αν ποτέ υπάρξει, θα συναντήσει το μεγάλο Ελληνικό κοινό.
Τα ζητούμενα από τη σύνταξη βιογραφικά στοιχεία:
Δεν τα θεωρώ καθόλου απαραίτητα αγαπητέ φίλε Συντάκτη. Επιτρέψτε μου να σας συστηθώ ως «Ηχοχρωματιστής»,«Χατζιδακικός», και παραφράζοντας μια ρήση του Μάνου να προσυπογράψω ότι είναι αδιανόητο σε μία εποχή με τόση ανελευθερία να θέλει ο Έλλην μουσικός να παίξει το βιολί του. Ωστόσο, για να μην σας αφήσω τελείως αναπάντητη τούτη την ερώτηση, θα σας αναφέρω πρώτα αυτούς που με δίδαξαν χωρίς να τους έχω γνωρίσει: Μπαχ, Μότσαρτ, Μπετόβεν, Σοπέν, Μπραμς, Ραχμάνινοφ, Λίγκετι. Και αυτούς που έχω γνωρίσει: Bryan Ferneyhough, Γιώργο Απέργη, Helmut Lachenmann, Roger Redgate. Εκτός κλασικής μουσικής: Freddie Mercury, Michel LeGrand, Elton John και Γιώργος Χατζηνάσιος. Έχουν ένα κοινό αυτοί οι 4 σπουδαίοι τραγουδοποιοί. Με όχημα το πιάνο, χτίζουν καταπληκτικές εναρμονίσεις. Το πιάνο δίνει αυτή τη δυνατότητα γιατί είναι το μόνο όργανο που μπορεί τόσο περίτεχνα να ακομπανιάρει τη μελωδία του. Οι πιανίστες μαθαίνουν αρμονία στην πράξη. Στο ερώτημά σας, φίλε Συντάκτη, αν τα έργα μου είναι μια ερώτηση ή μια απάντηση, σας απαντώ ότι είναι μια τοποθέτηση, μία ανάθεση ή μια εσωτερική ανάγκη.
Περί Ελλήνων Συνθετών
Πολύ ευτυχώς «ναι», υπάρχουν Έλληνες συνθέτες που κατέχουν διεθνείς περγαμηνές, μεγάλη αναγνωρισιμότητα εκτός Ελλάδας και σαρώνουν διεθνή βραβεία, ακριβώς διότι δεν ασχολούνται με το Live Your Myth in Greece. Υπάρχουν συνθέτες που ξεκίνησαν ως Θεωρητικοί και με τα χρόνια έγιναν καλλιτεχνικοί διευθυντές σε ωδεία. Υπάρχουν και αυτοί που συνειδητά γράφουν για την μετά θάνατον αναγνώριση. Ως προς την πρώτη κατηγορία δεν χρειάζεται να γράψουμε τίποτα, τα έργα μιλάνε από μόνα τους. Ως προς την δεύτερη θα ήθελα να επισημάνω τον κίνδυνο μιας τέτοιας θέσης. Μια διοικητική θέση αναπόφευκτα φρενάρει την παραγωγικότητα. Μια θέση επιρροής σε ιδιωτικό εκπαιδευτήριο επίσης δεν πρέπει να συνοδεύεται από σχέσεις με πανεπιστήμια διότι ελλοχεύει Σύγκρουση Συμφερόντων. Ως προς την τρίτη κατηγορία, ο Σκαλκώτας άδει εκ του Άδου.
Είναι μετρήσιμο το καλλιτεχνικό επίπεδο;
Ρωτάς φίλε Συντάκτη «ποιο το επίπεδο των Ελλήνων Συνθετών στη χώρα μας;»
Αυτό είναι μετρήσιμο, φτάνει να χρησιμοποιηθούν τα ορθά φίλτρα τα οποία είναι τα εξής: 1) τα πανεπιστήμια από όπου πέρασε ο Έλλην συνθέτης, με τι βαθμούς αποφοίτησε, ποια η αναλυτική βαθμολογία του και πόσα χρόνια έκατσε στα φοιτητικά έδρανα ως μαθητευόμενος, 2) η ποσότητα ή το ποσοστό των έργων του που έχουν εκτελεστεί και 3) η ποιότητα των εκτελέσεων αυτών. Το άθροισμα των προαναφερόμενων δεδομένων δίνει τη Μεγάλη Εικόνα σε αυτό το ερώτημα.
Περί ανταμοιβής της Σύνθεσης:
Στο ερώτημα αν μπορεί να επιβιώσει ένας συνθέτης αποκλειστικά και μόνο από τη Σύνθεση Σύγχρονης Μουσικής, η απάντηση είναι ένα ξεκάθαρο όχι. Στην καλύτερη των περιπτώσεων πρέπει να κάνει και «κάτι άλλο», όπως διδασκαλία ή παίξιμο μουσικής. Επιτυχημένος Έλληνας συνθέτης είναι εκείνος που δεν θα πτοηθεί από τη συγκυρία που του έφερε μόλις 5 άτομα στην αίθουσα και θα συνεχίσει να σμιλεύει τη μουσική του γλώσσα. Επιτυχημένος ο Έλληνας συνθέτης που κατανοεί πότε γράφει για τον εαυτό του, πότε για το χειροκρότημα και στο τέλος αυτά τα 2 τα παντρεύει χωρίς να αλλοτριώνεται η γλώσσα του. Επιτυχημένος και ο Έλληνας συνθέτης που θα διδαχτεί από μια «κακή» κριτική για να επανέλθει με ένα καλύτερο έργο.
Περί Ηλεκτρονικής Μουσικής:
Η Ηλεκτρονική μουσική αναπόφευκτα εξελίσσεται ως συνιστώσα της Ηλεκτρονικής εξέλιξης στα πάντα, αυτός όμως είναι και ο λόγος που δεν μπορεί να λειτουργήσει ως Κλασική. Σημεία αναφοράς και υπήρξαν και θα υπάρξουν. Τα συνεχή updates λογισμικών και μηχανημάτων και η απορρέουσα δυναμική μεταμόρφωση της Αισθητικής της Ηλεκτρονικής και Ηλεκτροακουστικής μουσικής ίσως δεν της «επιτρέπουν» ακόμα να παγιωθεί ως Κλασική. Αντικατοπτρίζει τις νέες μόδες στις νέες τεχνολογίες.
Μια προσευχή για κλείσιμο:
Ελπίζω να μην κούρασα φίλε Συντάκτη και συγγνώμη αν ήμουν δυσάρεστος σε κάποιες κρίσεις μου. Μια ευχή λοιπόν! Μακάρι μια μέρα να έχουμε άποψη και όχι όψη άποψης για ένα σύγχρονο έργο. Μακάρι να μην μπερδεύουμε το νέο με μόδες που ήκμασαν πριν 100 χρόνια, μακάρι να έχουμε εκτελεστές που ξέρουν να ερμηνεύουν σύγχρονη μουσική και μακάρι να έχουμε και μουσικά σχήματα που απελευθερωμένα από θλιβερά επιμίσθια και θλιβερό συμβατικό ρεπερτόριο, θα παίζουν περισσότερα έργα που προάγουν το νέο, το πειραματικό, το καινοτόμο. Και αν αναρωτιέστε «και τον Μπαχ, θα τον πετάξουμε;» σε διαβεβαιώνω φίλε Συντάκτη, ότι ο Μπαχ και οι επίγονοί του, ως Μέγιστοι Διδάσκαλοι, πάντα θα μας αποκαλύπτουν τις Αλήθειες που διέπουν το Σύστημα Τελειοποίησης που ονομάζεται Μουσική.
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα:
Ο Σπύρος Δεληγιαννόπουλος ερμηνεύει Σπύρο Σαμάρα
Η Αυλή των Θαυμάτων και το Ιόνιο Νυχτερινό αρ.4
Ιόνιο Πανεπιστήμιο – Τμήμα Μουσικών Σπουδών – Ρεπερτόριο Ελλήνων Συνθετών