Τι είδους βιβλία διαβάζουν κυρίως οι πελάτες σας; Παρατηρείτε κάποια αλλαγή στις αναγνωστικές τους συνήθειες το τελευταίο διάστημα; Ξέρουν ήδη τι θέλουν –από πού;– ή τους προτείνετε κυρίως εσείς; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των πιστότερων πελατών σας; (έρχονται από άλλα μέρη της πόλης ή από τη γειτονιά σας, κτλ.)
Το βιβλιοπωλείο «Σαιξπηρικόν» από το ξεκίνημά του έδωσε το στίγμα του, ως βιβλιοπωλείο που μπορεί κανείς να βρει καλή ποίηση, ελληνική και ξένη, κλασική και σύγχρονη, ή βιβλία καλής ξένης πεζογραφίας καθώς και αντίστοιχα θεατρικά έργα ή δοκίμια.
Ένα μεγάλο ποσοστό των πελατών μας γνωρίζουν τι θέλουν, όμως είναι συνήθως ανοιχτοί και στις δικές μας προτάσεις. Εξαρχής, ο στόχος μας ήταν να φτιάξουμε ένα σταθερό πελατολόγιο – αναγνωστικό κοινό το οποίο θα μεγαλώνει, θα αναπτύσσεται όσο είναι δυνατόν με την πάροδο του χρόνου, κάτι που έχει επιτευχθεί σε σημαντικό βαθμό. Από την άλλη, καθημερινά έχουμε την χαρά να γνωρίζουμε και τους «περαστικούς» αναγνώστες, που είτε έρχονται από άλλες πόλεις γνωρίζοντας ή έχοντας ακούσει για το «Σαιξπηρικόν» ή είναι ταξιδιώτες που μας βρήκαν σε μια τυχαία βόλτα στην πόλη. Μέσα από τέτοιες τυχαίες συναντήσεις έχουμε γνωρίσει εκπληκτικούς ανθρώπους, πολλές φορές και ξένους, έχοντας διατηρήσει επαφή με ορισμένους απ’ αυτούς.
Επιλέγετε και προτείνετε βιβλία με βάση το γούστο σας, με βάση τη συνεργασία σας με συγκεκριμένους εκδοτικούς οίκους ή με βάση τις αναμενόμενες πωλήσεις των βιβλίων; Ποια είναι τα κριτήρια (ποιες είναι οι «αρχές» ή η «ιδεολογία») πίσω από τις επιλογές σας;
Οι προτάσεις που κάνουμε ως ανεξάρτητο-εναλλακτικό βιβλιοπωλείο έχουν να κάνουν ως επί το πλείστων με τις δικές μας προτιμήσεις βιβλίων που διαβάζουμε, είτε πρόκειται για κλασικά/σύγχρονα-κλασικά και κυρίως για νέους τίτλους, από την ομολογουμένως πλούσια βιβλιοπαραγωγή της ελληνικής αγοράς.
Φυσικά, είναι λογικό να προμηθευόμαστε και συγκεκριμένους τίτλους με βάση τις αναμενόμενες πωλήσεις διακεκριμένων βιβλίων, ποιοτικών και καλών συγγραφέων, ή εκδοτικών οίκων και καλών μεταφραστών.
Πιστεύω πως η πρόκληση αλλά και η αποστολή ενός μικρού ή μεσαίου βιβλιοπωλείου είναι να καταφέρει να σταθεί στην αγορά προτείνοντας τίτλους ποιοτικών βιβλίων που πολλές φορές περνούν απαρατήρητα στον αναγνώστη (πιστέψτε με, είναι πολλά!).
Το «Σαιξπηρικόν» εδώ και 18 χρόνια λειτουργεί ως μια προσωπική-ιδιωτική βιβλιοθήκη που μεγαλώνει μέρα με την ημέρα, ενώ την ίδια στιγμή ανοίγεται προς τα έξω και γίνεται δημόσια. Τα καλά βιβλία που θεωρούμε μας αφορούν για αισθητικούς και ποιοτικούς λόγους, ίσως να αφορούν τελικά και άλλους, μεγαλύτερο κοινό απ’ ό,τι πιστεύουμε –αρκεί να τους κατευθύνεις προς τα εκεί.
Οργανώνετε εκδηλώσεις-παρουσιάσεις ή όχι, και γιατί; Επηρεάζει το κοινό τους τις πωλήσεις σας;
Οργανώνουμε κατά διαστήματα παρουσιάσεις, κυρίως ποιητικές αναγνώσεις και αναλόγια. Όπως και να ʼχει, σε μια παρουσίαση πωλούνται πάντα κάποια βιβλία. Επιπλέον, ο φυσικός χώρος του βιβλιοπωλείου λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός, χώρος ζυμώσεων και ανταλλαγής ιδεών αναγνωστών και συγγραφέων. Πολλά βιβλιοπωλεία επιβιώνουν σχεδόν αποκλειστικά από τις παρουσιάσεις. Στο «Σαιξπηρικόν» δεν έχουμε τη δυνατότητα πολλών εκδηλώσεων, ο χρόνος είναι περιορισμένος λόγω και της λειτουργίας του εκδοτικού μας οίκου.
Τα βιβλία που καταγράφονται ως ευπώλητα από τις εφημερίδες είναι πράγματι κατά τη γνώμη σας αυτά που πουλάνε περισσότερο;
Δεν είμαι σίγουρος γι’ αυτό. Εξαρτάται από το βιβλιοπωλείο. Οι εφημερίδες καταγράφουν κάθε εβδομάδα τα ευπώλητα συγκεκριμένων βιβλιοπωλείων. Πιθανόν γι’ αυτά να είναι. Από τα δέκα ευπώλητα που διαβάζω π.χ. σε μια εβδομαδιαία εφημερίδα, στο «Σαιξπηρικόν» αντιστοιχούν ίσως 2-3 κάθε φορά. Έχουμε τα δικά μας «ευπώλητα» εμείς. Μπορεί να είναι ένα καλό βιβλίο ξένης ποίησης λόγου χάρη, ή κάποια ξένη ή ελληνική νουβέλα, ή βιβλία που στα μεγάλα βιβλιοπωλεία πολλές φορές είναι εντελώς «δυσπώλητα» (αν και καινούργια), μιας και καταχωνιάζονται σε ράφια που δεν έχει εύκολη πρόσβαση ή δεν πέφτει το μάτι του πελάτη.
Ποια βιβλία σάς εντυπωσίασαν από τη ζήτηση που είχαν; Ποιους από τους τίτλους της τελευταίας χρονιάς θα προτείνατε σε έναν πελάτη σας (ή και από παλαιότερους τίτλους;) Τα βραβεία επηρεάζουν ή όχι τη ζήτηση των βιβλίων;
Μας εντυπωσιάζουν οι πελάτες που ζητάνε καλά και ποιοτικά βιβλία από την πρόσφατη σοδειά, αλλά και παλαιότερα. Σπάνια πλέον συναντάμε στο «Σαιξπηρικόν» πελάτη που ζητάει ένα μέτριο-κακό βιβλίο ή τα λεγόμενα «βιβλία παραλίας» κ.λπ.
Τα βραβεία επηρεάζουν ένα μέρος του αναγνωστικού κοινού, όμως για σύντομο χρονικό διάστημα. Η αναζήτηση βραβευμένων βιβλίων έχει να κάνει συνήθως με την περιέργεια του αναγνώστη, που εξαντλείται σύντομα. Ό,τι μένει είναι η διαύγεια της γλώσσας και το ύφος της γραφής και της ιστορίας που σίγουρα κατατάσσει το βιβλίο ως σύγχρονο/κλασικό.
Από τίτλους της τελευταίας χρονιάς θα πρότεινα ενδεικτικά βιβλία των Πέτερ Χάντκε, της Όλγας Τοκάρτσουκ, της Κλαρίσε Λισπέκτορ, του Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνκερ από Κίχλη και Δώμα, την νέα έκδοση Ιστορίες από την Κολυμά που κυκλοφορεί από την Άγρα, βιβλία των εκδόσεων Loggia, την έκδοση της Περισπωμένης: Βιρτζίνια Γούλφ, Μια συζήτηση περί τέχνης-Λεξιτεχνία, το Πώς έγινα καλόγρια του Σέσαρ Αίρα από τις εκδόσεις Carnivora, το Αδύνατο του Έρι Ντε Λούκα από τον Κέλευθο, πολλά βιβλία από τη σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg, μεταξύ άλλων To δώρο του Χάμπολντ, το Μυθιστόρημα της Φεράρα, το Stella Maris, το Άλλο όνομα, το Δεν ήμουν πια άνθρωπος, το Αποσυνάγωγοι, το Κάπου στο ανολοκλήρωτο του Γιανκέλεβιτς από τις εκδόσεις Πόλις, τα βιβλία του Μπέκετ: Αυτοί που έχουν χαθεί και Προύστ από την Εστία, το Μέρφυ από το Ύψιλον, το Όχι εγώ από τη Νεφέλη, το Ευτυχισμένες μέρες από Gutenberg, βιβλία ξένης πεζογραφίας από τον Καστανιώτη, το Μεταίχμιο, την Opera, σημαντικά βιβλία ποίησης, όπως του Κάρβερ από την Κίχλη, του Μπέι Ντάο από τον Καστανιώτη, το Αυτό είναι το γράμμα μου στην οικουμένη της Έμιλυ Ντίκινσον από τον Πατάκη, τα Ποιήματα του Λι Μπάι από τη Σμίλη, καθώς και βιβλία από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν, όπως τα Ποιητικά Άπαντα της Σαπφώς, το Ποιητικά Άπαντα του Τούμας Τράνστρεμερ, τη νέα μετάφραση από το Κοράκι του Έντγκαρ Άλαν Πόε, τη νουβέλα Οι κάμπιες, ο Ανσάλντο και ο γιός του μπακάλη.
Πώς έχει επηρεαστεί το αναγνωστικό κοινό από τις πρόσφατες ανατιμήσεις στην αγορά του βιβλίου; (λογοτεχνικά ή ιστορικά βιβλία με αρχική τιμή 40-50 ευρώ). Τι προτείνετε να κάνει η Πολιτεία και τι οι εκδότες γι’ αυτό;
Είναι αλήθεια πως λόγω της αύξησης στην τιμή του χαρτιού και των τυπογραφικών, οι λιανικές τιμές πώλησης των βιβλίων έχουν πάει στα ύψη. Μερικοί εκδοτικοί οίκοι ψάχνουν, βρίσκουν λύσεις με χαμηλότερης ποιότητας χαρτί ή με ψηφιακά βιβλία κ.λπ., όμως θα πρέπει η Πολιτεία σε συνεργασία με τους εκδότες να συμφωνήσουν σε κάποια πλαφόν στις τιμές των βιβλίων, και πρωτίστως, η Πολιτεία αλλά και η τοπική αυτοδιοίκηση θα πρέπει να ενισχύσουν τις μεθόδους αγοράς βιβλίων από δημοτικές βιβλιοθήκες, όπως γίνεται σε όλες τις χώρες του εξωτερικού. Εάν ο εκδότης καταφέρει να διοχετεύσει έναν ικανό αριθμό αντιτύπων σε βιβλιοθήκες ανά την χώρα, τότε θα έχει τη δυνατότητα να μειώσει την ονομαστική τιμή των βιβλίων που διανέμει στα βιβλιοπωλεία. Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι πως οι βιβλιοπώλες, όμως κυρίως οι εκδότες, είναι χωρισμένοι σε διάφορους συλλόγους, με μικρο-κομματικές, συνδικαλιστικές και αντισυναδελφικές πρακτικές αδυναμίας συνεννόησης μεταξύ τους, όπως συμβαίνει σε πολλές συλλογικότητες στη χώρα μας. Πιστεύω πως το πρόβλημα ξεκινάει από εμάς και έχει αντίκτυπο στο αναγνωστικό κοινό αλλά και στην ευρύτερη πολιτισμική κατάσταση στη χώρα μας.
Έχετε προσπαθήσει να κάνετε ηλεκτρονικές πωλήσεις; Αν όχι, ποιος ήταν ο λόγος; Αν κάνετε, τι ποσοστό έχουν σε σχέση με τις πωλήσεις μέσα στο κατάστημα;
Υπάρχει η ιστοσελίδα του «Σαιξπηρικόν», εκεί λαμβάνουμε κάποιες παραγγελίες από πελάτες, όμως όχι σπουδαία πράγματα. Πιστεύω πως οι ηλεκτρονικές πωλήσεις απαιτούν χρόνο και ενέργεια αντίστοιχη με εκείνη του κανονικού βιβλιοπωλείου. Δηλαδή αν θέλει κάποιος να ασχοληθεί σοβαρά, θα πρέπει να αφιερώσει ένα μεγάλο κομμάτι της ημέρας εκεί ή να προσλάβει κατάλληλους ανθρώπους που θα επιμελούνται και θα δουλεύουν αποκλειστικά σε αυτό. Με σταματάνε βέβαια και ιδεολογικοί λόγοι, ότι ο πελάτης ίσως θέλει ακόμη την επαφή με τον φυσικό χώρο του βιβλιοπωλείου και τον βιβλιοπώλη, τις προτάσεις του, αλλά και τους τίτλους που προτείνει και παρουσιάζει το βιβλιοπωλείο στις προθήκες του δίνοντας το προσωπικό ύφος στην βιβλιο-τοπογραφία της περιοχής.
Υπάρχουν βέβαια 2-3 μεγάλα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία στην Ελλάδα που κάνουν χρυσές δουλειές. Είναι όλα θέμα συσχετίσεων και επιλογών.
Έχετε στα ράφια σας παιδικά βιβλία; Έχετε graphic novels; Έχετε βιβλία (α)ιστορίας, (β)ποίησης, (γ)λογοτεχνικά δοκίμια, (δ)βιογραφίες, (ε)φιλοσοφίας, (στ)πολιτικής, (ζ θρησκείας, (η)φυσικών & θετικών επιστημών (λ.χ. ΠΕΚ); Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της αγοράς τους;
Στο «Σαιξπηρικόν» υπάρχουν κυρίως βιβλία ποίησης, πεζογραφίας και δοκιμίου, και μια επιλογή που διανθίζεται συχνά-πυκνά από βιβλία ιστορίας, λογοτεχνικά δοκίμια, βιογραφίες, φιλοσοφία, πολιτική και κάποια θετικών επιστημών. Το κάθε βιβλίο από τα λεγόμενα «μη λογοτεχνικά» έχει κι αυτό τον αναγνώστη του. Θα έλεγα πως υπάρχει ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό που δεν διαβάζει λογοτεχνικά βιβλία, αλλά δοκίμιο, ιστορικά, πολιτική, θετικές επιστήμες κ.λπ. Είναι κυρίως αντρικό κοινό, λίγο μεγαλύτερης ηλικίας, ή φοιτητές. Ένα βιβλιοπωλείο που σέβεται τον εαυτό του θα πρέπει να διαθέτει ποιοτικά βιβλία από όλες αυτές τις κατηγορίες.
Τι χρειάζεται ένα μικρό βιβλιοπωλείο για να επιβιώσει; Μπορεί η Πολιτεία να βοηθήσει τα βιβλιοπωλεία και πώς; Μπορεί η Πολιτεία να ενισχύσει τη φιλαναγνωσία και με ποιον τρόπο;
Καταρχάς, ο βιβλιοπώλης και οι συνάδελφοι-υπάλληλοι οφείλουν να είναι δεινοί και ακόρεστοι αναγνώστες. Το μικρό βιβλιοπωλείο θα πρέπει να προτείνει ό,τι δεν φαίνεται, ό,τι κρύβεται σε ένα μεγάλο βιβλιοπωλείο. Να ανανεώνει συχνά τους τίτλους του και τη βιτρίνα, να διοργανώνει λογοτεχνικές βραδιές και δρώμενα. Η Πολιτεία θα μπορούσε να επιδοτεί τα μικρά βιβλιοπωλεία ετησίως, είτε με ένα πάγιο χρηματικό ποσό είτε με αγορές βιβλίων για βιβλιοθήκες, ιδρύματα ή δωρεές. Η Πολιτεία θα μπορούσε να προωθεί τα μικρά βιβλιοπωλεία διοργανώνοντας από κοινού δράσεις, λέσχες ανάγνωσης σε συνεργασία με δημοτικές βιβλιοθήκες. Να καταλάβουν όλοι ότι καλό το χρήμα, όμως το βιβλιοπωλείο είναι πρωτίστως ένας χώρος συνάντησης και ανταλλαγής ιδεών, απόψεων, δημιουργίας πολιτισμού.
Το βιβλίο είναι κοινωνικό αγαθό –καθρέφτης της πολιτιστικής και πολιτισμικής κατάστασης, της ωριμότητας μιας κοινωνίας κι ενός τόπου.
Μπορείτε να θυμηθείτε ένα περιστατικό με πελάτη που σας συγκίνησε; Ή κάποιο περιστατικό που σας έκανε να αγανακτήσετε, ή να γελάσετε;
Υπάρχουν πολλοί αγαπημένοι πελάτες και περιστατικά που συμβαίνουν συχνά. Αν πρέπει να ξεχωρίσω έναν πελάτη, θα έλεγα για εκείνον τον ρακένδυτο μεσόκοπο λάτρη και γνώστη του καλού βιβλίου που έρχεται, κάθεται μέσα με τις ώρες ψάχνοντας ανάμεσα, πίσω και πάνω από τις προθήκες και τα ράφια την «χρυσή ευκαιρία», αγοράζοντας εν τέλει το πιο φτηνό βιβλίο του μαγαζιού ή πολλές φορές τίποτα. Όμως είμαι σχεδόν σίγουρος, αν κάποτε έψαχνα τις τσέπες του παλτού του, θα ανακάλυπτα το βιβλίο που λείπει από μια πολύτιμη συλλογή μου με θεατρικά του Σαίξπηρ!
⸙⸙⸙
Βιβλιοπωλείο Σαιξπηρικόν, Πατριάρχου Ιωακείμ 8, Θεσσαλονίκη.