Η χώρα μας έχει γεννήσει σημαντικούς συνθέτες λόγιας μουσικής, όπως όλοι μας γνωρίζουμε, από τον Γιάννη Χρήστου, τον Ξενάκη και τον Αντώνιου, τον Σκαλκώτα, τον Μητρόπουλο (μικρό σχετικά, όμως σημαντικό συνθετικό έργο) έως τους ακόμη εν ζωή σημαντικούς Έλληνες συνθέτες όπως ο Χρήστος Χατζής (που διαμένει στον Καναδά και που το έργο του θαυμάζω απεριόριστα), ο John Psathas (που διαμένει στην νέα Ζηλανδία) κι εντός των συνόρων ο Χρήστος Σαμαράς. Η χώρα μας συνεχίζει να γεννά τέτοια δημιουργικά «μυαλά», όμως οι περισσότεροι από τους προαναφερθέντες (ας με συγχωρέσουν οι αναγνώστες που δεν περιλαμβάνω στη λίστα όλους τους σημαντικούς Έλληνες συνθέτες λόγιας μουσικής, είναι απλά μια ενδεικτική λίστα χωρίς καμία πρόθεση εξαίρεσης) βρήκαν πρόσφορο έδαφος εκτός των συνόρων της πατρίδας μας κι αυτό θα πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις όχι μόνο όσον αφορά τη μουσική παιδεία, όμως όσον αφορά τις ευκαιρίες που έχει ένας συνθέτης για περαιτέρω εξέλιξη στην έρευνά του, γιατί η σύνθεση κατά τη γνώμη μου είναι έρευνα, μία συνεχόμενη αναζήτηση για την τελειοποίηση και ανάδειξη μίας προσωπικής μουσικής γλώσσας. Ο δημιουργικός συνθέτης οφείλει στην ίδια του την καλλιτεχνική ύπαρξη να εξελίσσεται μέσω του έργου του, να μαθαίνει ερευνώντας τις δυνατότητες που του προσφέρει η τέχνη της σύνθεσης, να συλλέγει ηχοχρώματα και να πειραματίζεται συνεχώς, μόνο έτσι μπορεί να ξεφεύγει από το comfort zone και να προσφέρει πραγματικά στην τέχνη του.
Μία τέτοια διαδικασία όμως χρειάζεται κι «εργαλεία», χρειάζεται τους κατάλληλους χώρους ανάπτυξης. Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια γίνονται γενναίες προσπάθειες δημιουργίας τέτοιων δομών που να μπορούν να φιλοξενήσουν την δημιουργικότητα καλλιτεχνών, αυτό που λείπει όμως από το μουσικό γίγνεσθαι της χώρας μας είναι η δημιουργία ενός συστήματος κονσερβατορίων, μία διαχρονική ανάγκη που ξεκίνησε ήδη από την περίοδο του μεσοπολέμου. Δυστυχώς πρωτοπόροι της εποχής, όπως ο Μητρόπουλος, δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν το όραμά τους για μία τέτοια δομή στην Ελλάδα∙ επίσης μία πιο ενεργή στήριξη μέσω καλλιτεχνικών επιδοτήσεων είναι κάτι που λείπει σε κάποιο βαθμό από τη χώρα μας, θέλω να πιστεύω όμως πώς στα επόμενα χρόνια τέτοιες ανάγκες θα καλυφθούν, κάτι που θα βοηθήσει ιδιαίτερα στην εξέλιξη των τεχνών γενικά εντός των συνόρων.
Ο βιοπορισμός αποκλειστικά και μόνο από τη σύνθεση είναι κάτι δύσκολο, συνήθως ένας συνθέτης βιοπορίζεται από έναν συνδυασμό σύνθεσης και διδασκαλίας, αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο. Φυσικά εξαρτάται και από το είδος της σύνθεσης με το οποίο κανείς ασχολείται. Εάν κάποιος ασχοληθεί επιτυχημένα με τη δημιουργία μουσικής κινηματογράφου, για παράδειγμα, ή άλλων ειδών δημοφιλούς μουσικής και μπορέσει να διεισδύσει επιτυχώς στη βιομηχανία του θεάματος ,τότε υπάρχουν δυνατότητες βιοπορισμού μόνο με τη σύνθεση.
Η θέση της ελληνικής δημιουργίας στη διεθνή σκηνή είναι πλέον σημαντική. Οι πρωτοπόροι συνθέτες της πατρίδας μας άνοιξαν τον δρόμο για την παρουσία Ελλήνων συνθετών εκτός συνόρων. Συνθέτες που προανέφερα, όπως ο Ξενάκης και ο Χρήστου, δημιούργησαν μία κατά κάποιον τρόπο παράδοση, επίσης συνθέτες όπως ο Χρήστος Χατζής είναι και σημαντικοί παιδαγωγοί, οι οποίοι είναι συνδεδεμένοι με σημαντικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα πως τους ενδιαφέρει η προώθηση νέων Ελλήνων συνθετών στο εξωτερικό και βοηθούν με κάθε τρόπο στην πραγματοποίηση αυτού του οράματος. Άλλο ένα παράδειγμα είναι η Καλλιόπη Τσουπάκη, καθηγήτρια σύνθεσης στο κονσερβατόριο της Χάγης, και σίγουρα πολλοί ακόμα που θα μου έπαιρνε μία ολόκληρη συνέντευξη για να αναφέρω, πάντως είναι φανερό πως η παρουσία Ελλήνων συνθετών είναι έντονη στην διεθνή σκηνή.
Η παρουσία της ηλεκτρονικής μουσικής δεν είναι κάτι νέο. Για εμένα η χρήση των μέσων που μας προσφέρει κάθε εποχή είναι μέρος της έρευνας ενός συνθέτη, τα εργαλεία που προσφέρονται σε κάθε εποχή είναι μέρος της δημιουργίας, όμως δεν θα χαρακτήριζα την ηλεκτρονική μουσική ως τη νέα κλασική μουσική. Για εμένα υπάρχει η μουσική και η δημιουργία που συμβαίνει αυτή τη στιγμή και ο δημιουργός είναι το κεντρικό σημείο αναφοράς, αυτός θα δώσει το στίγμα, θα αφήσει την υπογραφή του (ή όχι) για τις επόμενες γενιές, ο δημιουργός είναι αυτός που ορίζει το αποτέλεσμα, το μέσο είναι απλά το εργαλείο που στα χέρια κάθε συνθέτη ζωντανεύει και δίνει το δικό του στίγμα εάν αυτό βεβαίως υπάρχει.
Η ποίηση είναι όπως λέω συνεπτυγμένος λόγος∙ με λίγες λέξεις μπορεί κάποιος να περιγράψει συναισθήματα και καταστάσεις που αλλιώς θα χρειαζόταν πολλές σελίδες για να αποτυπωθούν σε ένα κείμενο. Θα με ενδιέφερε να μελοποιήσω ποίηση, κάτι που για κάποιον λόγο δεν έχω δοκιμάσει ακόμα, όμως είναι κάτι που θα ήθελα σύντομα να κάνω. Από μικρός μου άρεσε να εκφράζω με την ποίηση τα πιο έντονα συναισθήματα. Τα εξέφραζα με ποιητικό λόγο κι αυτό ήταν για εμένα ένας κώδικας, μπορούσα να κωδικοποιήσω έτσι βαθύτερα συναισθήματα και να εξηγήσω καταστάσεις στον εαυτό μου καλύτερα. Τα ελάχιστα ποιήματά μου, βέβαια, είναι κάτι που κρατώ για εμένα και όχι προς δημοσιοποίηση. Ένας από τους ποιητές που θα ήθελα να μελοποιήσω είναι ο Τάσος Λειβαδίτης, ο λόγος του με αγγίζει ιδιαίτερα.
Η μουσική κατά τη γνώμη μου μπορεί να συνδυαστεί εξαιρετικά με οποιαδήποτε μορφή τέχνης, ο δημιουργός και πάλι είναι στο επίκεντρο, αυτός μπορεί να οραματιστεί τον συνδυασμό και να περάσει το μήνυμα στον αποδέκτη. Αυτός μπορεί να ενώσει οργανικά την τέχνη του με μία άλλη, ο δημιουργός πρέπει να ακολουθεί το ένστικτό του και όχι τις «τάσεις» κλασσική, μοντέρνα, electronic, jazz κ.τ.λ. –όλα αυτά είναι μουσική που στη δημιουργία γίνονται ένα και οι τέχνες στα χέρια ενός εμπνευσμένου δημιουργού γίνονται και αυτές ένα, μία οντότητα που λειτουργεί σαν ένα σώμα.
Όλοι οι σημαντικοί συνθέτες που έθεσαν τα θεμέλια και μορφοποίησαν κατά περιόδους τη δυτική μουσική, από τον Bach έως τον Beethoven και τον Mozart, είναι αναπόφευκτα μέρος της μουσικής γλώσσας. Οποιοσδήποτε συνθέτης και μουσικός που ασχολείται με οποιοδήποτε είδος δυτικόμορφης μουσικής χρησιμοποιεί τη γλώσσα που δημιούργησαν και μορφοποίησαν ανά τους αιώνες οι μεγάλοι αυτοί δημιουργοί, εγώ λοιπόν δεν αποτελώ εξαίρεση. Θα προσέθετα σε αυτό ότι συνθέτες που αγγίζουν έντονα τον ψυχισμό μου είναι συνθέτες όπως ο Scriabin και o Stravinsky, μαζί με τους συνθέτες του γαλλικού ιμπρεσιονισμού, όπως οι Debbusy, Ravel κ.τ.λ. Ο τρόπος που χρησιμοποιούν το αρμονικό και μελωδικό περιβάλλον, καθώς και τις «υφές» που η μουσική τους παράγει, είναι ένας οδηγός για την προσωπική μου δημιουργία. Επίσης οι σπουδές μου στον χώρο της jazz και η ενασχόλησή μου τα τελευταία 20 χρόνια με τον αυτοσχεδιασμό έχουν μορφοποιήσει κι επηρεάσει τη μουσική μου γλώσσα, καθώς και αυτό που ονομάζουμε «workflow», τον τρόπο δηλαδή που βλέπω τη σύνθεση και αντιμετωπίζω τη μουσική. Για εμένα η μουσική δημιουργία και κυρίως η σύνθεση είναι ένα γεγονός και όχι αποκλειστικά ένα πλάνο (το οποίο εν μέρει είναι απαραίτητο ). Λαμβάνω σε κάθε στιγμή της δημιουργίας κάθε αναδυόμενη μελωδία και αρμονική αλληλουχία ως κάτι που συμβαίνει εδώ και τώρα και το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη και αναζητά μία λύση, την επόμενη ημέρα θα είναι κάτι διαφορετικό, θα έχει άλλη εξέλιξη και η λύση θα βρίσκεται κάπου αλλού. Αποτυπώνω στην παρτιτούρα τις σκέψεις της στιγμής, φωτογραφίζω το momentum και το επεξεργάζομαι σε μεταγενέστερο χρόνο. Είναι κάτι σαν να παγώνω τον χρόνο τη δεδομένη στιγμή και να δίνω χρόνο στον εαυτό μου να τη δει από άλλη πλευρά, σε μεταγενέστερο χρόνο. Αυτή είναι η διαδικασία της σύνθεσης για εμένα ,που φυσικά φροντίζω να εξελίσσω καθημερινά μέσω του πειραματισμού.
Γράφω για διαφορετικούς συνδυασμούς οργάνων. Τα τελευταία χρόνια δουλεύω πολύ με τον εξαίρετο και σημαντικό σολίστ της μαρίμπα Τheodor Μilkov και σε συνεργασία με τον δανέζικο εκδοτικό οίκο editions Svitzer έχω δημιουργήσει έργα για μαρίμπα, όπως και για σύνολα κρουστών, όμως με ενδιαφέρει πάρα πολύ και η ορχηστρική μουσική, επίσης τα ξύλινα πνευστά είναι κάτι που τραβάει το ενδιαφέρον μου και σκέπτομαι να δημιουργήσω μουσική για έναν τέτοιο συνδυασμό. Με ενδιαφέρει επίσης να δημιουργήσω μουσική με χρήση ηλεκτρονικών μέσων. Επίσης έχω γράψει μουσική για jazz trio ( έχω ήδη ηχογραφήσει 3 προσωπικά album με συνθέσεις μου κι έχω παίξει ως πιανίστας), ενώ έχω γράψει και μουσική για big band, καθώς και συνδυασμό big band ορχήστρας και jazz trio.
Οι αντιδράσεις στη μουσική μου ποικίλλουν. Υπάρχουν πολλές φορές ενθουσιώδεις αντιδράσεις, μερικές φορές ουδέτερες και φυσικά κάποιες φορές και καθόλου θερμές ή και αρνητικές. Αυτή η ποικιλία είναι όμορφη, ακούω την κάθε άποψη ξεχωριστά και μαθαίνω από αυτό, δεν στέκομαι μόνο στις ενθουσιώδεις αντιδράσεις (κάτι που φυσικά είναι πολύ όμορφο κι ευπρόσδεκτο). Ακούω και επεξεργάζομαι όλες τις απόψεις, για εμένα το σημαντικό δεν είναι να κάνω εκπτώσεις «προς τέρψιν», το σημαντικό είναι να εξελίσσω τον κώδικα επικοινωνίας μου με το κοινό, έτσι ώστε να μπορώ να περνάω ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Τα μηνύματα φυσικά δεν μας βρίσκουν όλους σύμφωνους. Αυτό είναι και το όμορφο και εάν θέλετε και το πιο δημοκρατικό, η ποικιλία δηλαδή των απόψεων. Όμως για εμένα σε αυτό το σημείο έγκειται και η επιτυχία, όταν το μήνυμα που περνάει ο καλλιτέχνης είναι ξεκάθαρο προς τον αποδέκτη. Όσο πιο ξεκάθαρο το μήνυμα, τόσο πιο επιτυχής και ο σκοπός της καλλιτεχνικής δημιουργίας, κατά την άποψη μου. Από εκεί και πέρα είναι θέμα προοπτικής, αισθητικής και άποψης. Για εμένα η ειλικρινής επικοινωνία με το κοινό είναι μία ευθύνη.
Το κάθε έργο μου δεν το θεωρώ ούτε μία ερώτηση ούτε μία απάντηση. Το κάθε έργο είναι αποτύπωμα της δεδομένης χρονικής στιγμής. Αντιμετωπίζω τη Μουσική ως ένα γεγονός και όχι ως ένα πλάνο, όπως ανέφερα και πριν. Η ερώτηση είναι που χρειάζεται πλάνο, καθώς και η απάντηση. Η κάθε στιγμή της ζωής μας είναι ένας σταθμός, αλλάζουμε, εξελισσόσαστε (ή όχι ). Όπως και να έχει, κάθε μας στιγμή είναι διαφορετική και ως καλλιτέχνες έχουμε την τύχη να μπορούμε να αποτυπώνουμε τις σημαντικές στιγμές της ζωής μας στο έργο μας, είναι κάτι σαν φωτογραφία, το «βλέπουμε», το ακούμε με νοσταλγία ύστερα από χρόνια και βλέπουμε τον εαυτό μας σε προηγούμενες φάσεις της ζωής του, μαθαίνουμε από αυτό και προχωράμε.
Η μουσική είναι κάτι τόσο οικουμενικό, δεν πραγματεύεται εθνικότητες γλώσσα ή καταγωγή, εκφράζει αλήθειες και έννοιες βαθύτερες που ξεπερνούν τα όρια αυτά. Έννοιες που θα πρέπει να ενώνουν και να φέρνουν κοντά τους ανθρώπους. Μπορώ λοιπόν να σας απαντήσω πώς είναι κανείς να είναι συνθέτης: ο συνθέτης είναι ένας άνθρωπος με όραμα, με αγάπη για τη δημιουργία και την καινοτομία, ένας καλλιτέχνης που εκφράζεται μέσω της τέχνης του και προσπαθεί να περάσει τα μηνύματά του «κωδικοποιημένα» μέσω της μουσικής του στο κοινό και αυτό είναι το κοινό όλων των καλλιτεχνών σε όλες τις εποχές κατά τη γνώμη μου. Η κάθε εποχή, βέβαια, έχει τις ιδιαιτερότητές της, δυσκολίες κι ευκολίες, έτσι λοιπόν και το να είναι κανείς συνθέτης το 2022 αντικατοπτρίζει τις ιδιαιτερότητες της εποχής μας μέσα από τις οποίες καλείται ο ίδιος να δημιουργήσει. Η τεχνολογία και ο χειρισμός της φέρνουν ευκολίες, φέρνουν όμως και προκλήσεις, η τάση ομογενοποίησης των πάντων που είναι ένα χαρακτηριστικό της εποχής μας στο όνομα μίας παγκοσμιοποίησης είναι κατά τη γνώμη μου η πρόκληση της εποχής μας, η διατήρηση ενός προσωπικού χαρακτήρα είναι για εμένα ένα ζητούμενο. Επίσης η ειλικρίνεια είναι για εμένα το άλλο μεγάλο ζητούμενο και στην εποχή μας ίσως αυτό να είναι άλλη μια μεγάλη πρόκληση κι ετούτο συνδέεται στενά και με την προηγούμενη αναφορά μου όσον αφορά την καθαρότητα των μηνυμάτων που περνάει ένας καλλιτέχνης.
Αυτή την περίοδο δουλεύω πάνω στη δημιουργία μίας σειράς κουαρτέτων εγχόρδων, στο project «portrets in modern» 4 σονάτες για μαρίμπα, παραγγελία του Theodor Milkov. Oι 3 έχουν ήδη ολοκληρωθεί και η πρώτη έχει ήδη ηχογραφηθεί κι εκδοθεί. Επίσης ολοκληρώνω ένα concerto για ορχήστρα και μαρίμπα πάλι για τον Theo. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η δημιουργία μουσικής για ντουέτο μαρίμπα και βιμπράφωνο. Όσον αφορά την πλευρά μου της jazz ξεκινώ σύντομα να δουλεύω σε κάποια arrangements δικής μου μουσικής για jazz big band, υπάρχουν ήδη κάποιες προτάσεις στον αέρα για συνεργασία με κάποιες big bands σε Σόφια και Βουκουρέστι. Επίσης ετοιμάζω το 4ο προσωπικό μου album, παραγγελία του εκδοτικού οίκου edition svitzer που θα πρέπει να κυκλοφορήσει μέσα στο 2022… κι επίσης είμαι ανοιχτός σε ό,τι φέρει η ζωή στον δρόμο μου, πάντοτε πρόθυμος να περπατήσω σε νέα ανεξερεύνητα μονοπάτια.
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα: