10ο Διεθνές Ψυχαναλυτικό Συμπόσιο Δελφών
Ολοκληρώθηκε με επιτυχία το 10ο διεθνές ψυχαναλυτικό συνέδριο των Δελφών, που πραγματοποιήθηκε το τελευταίο τριήμερο του Αυγούστου (27-30), με κοινό και ομιλητές Έλληνες και ξένους ψυχαναλυτές. Η θεματολογία, πυκνή και περισσότερο από επίκαιρη, όχι μόνον για τους δύσκολους καιρούς που διανύουμε όσο και για την αναλυτική πρακτική που οφείλει πάντα να στοχάζεται και να ανοίγεται στους κρυφούς και φανερούς κινδύνους που διατρέχει το «αδύνατο» ψυχαναλυτικό επάγγελμα.
Όπως γράφουν στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης του προγράμματος του συμποσίου οι ψυχαναλυτές και διοργανωτές Μαρίνα Περρή και Δημήτρης Τζάκσον: «Τι μπορεί να πει η ψυχανάλυση σήμερα για τον αυταρχισμό και την αυθεντία; Τι σημασία έχουν αυτές οι έννοιες στη σχέση αναλυτή και αναλυόμενου; Ποιες είναι οι εκφάνσεις τους σε ομαδικό/συλλογικό επίπεδο, στους ψυχαναλυτικούς θεσμούς και στην κοινωνία;». «Ανάμεσα σε τόσες θεωρητικές προσεγγίσεις, πώς θα προσδιορίζαμε σήμερα, σε γνωσιακό επίπεδο, την έννοια της αυθεντίας;». Επιπλέον οι ψυχαναλυτές είναι πολίτες του κόσμου. Πολίτες ενός διεθνοποιημένου και ρευστού κόσμου, πολίτες χωρών εν καιρώ πολέμου, πολίτες και μέλη διεθνών εταιρειών που βιώνουν μεταβάσεις πιο γρήγορες από ό,τι οι θεσμοί παρακολουθούν ή αντέχουν. «Ο Freud ζώντας και δημιουργώντας ανάμεσα στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, είχε πλήρη επίγνωση της καταστροφικότητας που υπάρχει στο ανθρώπινο είδος. Αφήνει όμως και μια νότα αισιοδοξίας την οποία μας κληροδοτεί όταν γράφει «ότι η φωνή της λογικής είναι ήπια αλλά δεν αναπαύεται μέχρι να βρει ακρόαση» (Το μέλλον μιας αυταπάτης, 1927)».
Οι ξένοι και οι Έλληνες ομιλητές πολλοί και σημαντικοί. Σταχυολογούμε μερικά ονόματα, με υπαρκτό τον κίνδυνο να μείνουν αρκετοί και σημαντικοί απ’ έξω: Jan Abram, Κώστας Ζερβός, Βασίλης Καψαμπέλης, Σωτήρης Μανωλόπουλος, Patrick Miller, David Bell, Heribert Blass, Μαρίνα Παπαγεωργίου, Jasminka Suljagic, Endel Talvik, Δημήτρης Τζάκσον, Μαρία Χατζηανδρέου, Θανάσης Χατζόπουλος αλλά και οι νεότεροι Αμίνα Μοσκώφ, Δέσποινα Εμπέογλου, Ανδρέας Γκορίνης, Μαρία Δανιήλ και Γιάννης Αστερής κ.ά.
Οι απαρχές της δυτικής σκέψης αλλά και της ψυχανάλυσης ερείδονται στην αρχαία ελληνική μυθολογία, στην αρχαία ελληνική τραγωδία. Στους κόλπους του ιερού των Δελφών, η έννοια της αυθεντίας όπως και του αυθεντικού απηχεί πόσο κοντά ή πόσο μακριά είμαστε στους πανανθρώπινους μύθους που γεννήθηκαν στον τόπο μας. Πόσα γνωρίζουμε και πόσα μας διαφεύγουν από το ανείπωτο τραύμα της γνώσης αλλά και της λήθης. Ιδιαίτερη ήταν η συζήτηση της φιλολόγου Ελένης Παπάζογλου με τον ψυχαναλυτή Σωτήρη Μανωλόπουλο πάνω στον τραγικό ήρωα Οιδίποδα και στην ανθρώπινη τραγωδία της γνώσης. Η Παπάζογλου, από το μετερίζι της φιλολογικής αλλά και δραματουργικής μελέτης, τοποθετεί τη σχέση ανάμεσα στον αναγνώστη-κοινό και τον ήρωα της τραγωδίας, για τον οποίο εμείς πάντα γνωρίζουμε περισσότερα από ό,τι ο ίδιος για τον εαυτό του.
Και στην κλινική πρακτική, η έννοια του ολοκληρωτισμού ή της αυθεντίας μπορεί να μπλοκάρει το άνοιγμα της αναλυτικής σχέσης όπως και της σκέψης, τη δημιουργία ανείπωτων συνδέσεων, και πάνω σε αυτά στηρίχθηκαν με κλινικό και θεωρητικό υλικό η Jan Abram και ο Δημήτρης Τζάκσον.
Αλλά και η γλώσσα, ο πλούτος των ορισμών, το γεφύρι ανάμεσα σε έννοιες, ανάμεσα στην πολυσημία των γλωσσών, το όριο αλλά και την τραγικότητα του ορίου έφεραν με τα κλινικά τους παραδείγματα κάπως συμπληρωματικά οι εισηγήσεις του Θανάση Χατζόπουλου, που είναι και μεταφραστής και ποιητής, αλλά και της Κλειώς Μπουρνόβα.
Θέλω να σταθώ με δέος απέναντι σε δύο εισηγήσεις. Η μία είναι του Ρώσου ψυχαναλυτή Igor Kadyrov και η δεύτερη του Ισραηλινού Eran Rolnik. Και οι δύο ζουν το δράμα και την ευθύνη της χώρας τους. Και παραμένουν ενεργά στην αναλυτική τους σκευή. Τι συμβαίνει στην ψυχαναλυτική σκέψη και εργασία όταν ο πόλεμος, ο τύραννος, η απειλή του ολοκληρωτισμού δεν απειλεί τη φαντασίωση αλλά είναι πραγματικότητα; Πώς εργάζεται ένας ψυχαναλυτής που κινδυνεύει; Πόσο επιτρέπεται σε έναν ψυχαναλυτή η ενεργός συμμετοχή σε διαδηλώσεις και πόσο επηρεάζει την κλινική του ουδετερότητα; Οι συγκινησιακά φορτισμένες –παρά τη δική τους ζυγιασμένη τοποθέτηση– μας έφεραν όλους εμάς στην Ελλάδα σε επαφή με το τι σημαίνει η ολοκληρωτική παρέμβαση μιας εξωτερικής πραγματικότητας σε ένα παράλληλο φαντασιακό που διεκδικεί και εκείνο την αναλυτική του εργασία χωρίς να μπορεί κανείς να ζει απομονωμένος από την πραγματικότητα. Ασκήσεις δυνάμωσης της σκέψης και του συναισθήματος και από τους δύο ομιλητές.
Η τέχνη μπορεί να νοηθεί και ως αδερφή της ψυχανάλυσης. Άλλωστε η ψυχανάλυση ποτέ δεν παραδόθηκε ολοκληρωτικά στην τεχνική της. Η αυθεντικότητά της ζητεί από τον καθένα να φέρει εντός του πλαισίου την τέχνη του, αναλυτής και αναλυόμενος φέρουν την ιδιαίτερη ματιά τους. Γι’ αυτό υπό το φως της Πανσελήνου παρακολουθήσαμε στο ανοιχτό θέατρο Φρύνιχος αποσπάσματα από τον Θουκυδίδη και τον Ευριπίδη με τον ηθοποιό Θέμη Πάνου επί της σκηνής. Έπειτα περπατήσαμε ομαδόν, σαν σε προσκύνημα, στον ιερό χώρο των Δελφών, που ήταν ανοιχτός μέχρι τα μεσάνυχτα με τη φώτιση του ολόγιομου αυγουστιάτικου φεγγαριού.
Και στο περιθώριο των συζητήσεων είχαμε το προνόμιο να κοιτάξουμε και να μας κοιτάξουν τα αγάλματα της Μαρίας Λουτζακλή. Η ψυχαναλύτρια, εικαστικός και φωτογράφος Μαρία Λουτζακλή παρουσίασε την έκθεση φωτογραφίας με τίτλο «Τι βλέπουν τα αγάλματα», η αθέατη ζωή του Μουσείου Ακρόπολης και των ενοίκων του, εναρμονισμένα με το πνεύμα των συζητήσεων και της γνώσης του βλέμματος που πάντα μένει ανολοκλήρωτο και χρειάζεται και τη σιωπή για να επεξεργαστεί όσα δύσκολα συμβαίνουν μέσα μας αλλά και στην εξωτερική πραγματικότητα. Άλλωστε η ανθρώπινη κατάσταση, εάν δεν μπορεί να βιωθεί με σεβασμό και δέος, τότε οι κίνδυνοι των αυθεντιών και ολοκληρωτισμών πληθαίνουν.
Η επόμενη συνάντηση στους Δελφούς αναμένεται να πραγματοποιηθεί σε 4 χρόνια.
