Ποιος είναι ο ρόλος της σύγχρονης μουσικής στην Ελλάδα του 2022;
Το ερώτημα δεν θα διαφοροποιούσε διόλου την απάντηση του αν στη θέση της «μουσικής» είχε αντίστοιχα τους όρους «ζωγραφική», «γλυπτική», «ποίηση» ή οτιδήποτε άλλο μπορεί να οριστεί ως «τέχνη». Αν με τον όρο λοιπόν «σύγχρονη μουσική» εννοείται η μοντέρνα ακαδημαϊκή (!!) δημιουργία, αυτό που στην αγγλική γλώσσα ονομάζουμε πολύ συγκεκριμένα «contemporary music», τότε το φαινόμενο αυτό, όπως και τα συναφή που μόλις αναφέραμε από τις τέχνες άλλων πεδίων, παρουσιάζει εγγενή χαρακτηριστικά σε ό,τι αφορά την ανταπόκρισή του στο ευρύ κοινό, και ειδικά το ελληνικό, και συνακόλουθα τον δημιουργικό και παραγωγικό ή όχι ρόλο που μπορεί να επωμιστεί με την επαφή του με αυτό. Πολύ φοβάμαι πως ο ρόλος αυτός δεν έχει αλλάξει από την εποχή που πρωτοεμφανίστηκε η χαρακτηριστική αυτή διαφοροποίηση μιας καλλιτεχνικής μουσικής παραγωγής «ειδικών» προδιαγραφών και πάντα με την ακαδημαϊκή σφραγίδα και ταυτότητα ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Από τις πρώτες απόπειρες μιας εκ προθέσεως αποσύνδεσης από την κλασική παράδοση από τους εκπροσώπους της Β΄ Σχολής της Βιέννης ως τα τελευταία δείγματα του μεταμοντέρνου στα τέλη του αιώνα αυτού, αλλά ακόμη και στις αρχές του 21ου με την πολυσυλλεκτική και επιλεκτική υφών και ιδιωμάτων αντίστοιχη μουσική δημιουργία, η απόσταση που χωρίζει το κοινό από τους δημιουργούς παραμένει τεράστια. Ειδικότερα στον ελληνικό χώρο με τις γνώριμες πολιτιστικές –ανάμεσα στις άλλες– παθογένειές του, η απόσταση αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Πραγματικά δεν ξέρω αν η μουσική παιδεία όπως τη γνωρίζουμε στη χώρα μας έχει βοηθήσει στην ανάσχεση του φαινομένου. Έχω τη γνώμη ότι για να συμβεί το αντίθετο υπάρχει επείγουσα ανάγκη «αναστροφής» των απαιτούμενων γενικών σπουδών προς τον ανθρωπιστικό και πολιτισμικό τομέα. Κάτι που έχει από καιρό πάψει να είναι το ζητούμενο, κυρίως στη χώρα μας…
Υπάρχει κοινό και ειδικά νεανικό κοινό;
Φυσικά και υπάρχει κοινό, μόνο που αυτό αποτελείται όχι τόσο από φιλόμουσους –και πολύ περισσότερο από απλούς καθημερινούς ανθρώπους– αλλά κυρίως από σπουδαστές μουσικής, οι οποίοι εμπλέκονται ούτως ή άλλως με τις δράσεις αυτές. Υπάρχει λοιπόν κοινό και μάλιστα νεανικό, αλλά πάντα περιορισμένης έκτασης.
Ποιο είναι το επίπεδο της μουσικής παιδείας και των Ελλήνων συνθετών στη χώρα μας;
Το επίπεδο της μουσικής Παιδείας στην Ελλάδα, αν και έχει διαφοροποιηθεί θετικά την τελευταία 20ετία, παρουσιάζει εγγενή προβλήματα σε ό,τι αφορά τα πληθυσμιακά ποσοστά, αλλά και το εύρος της ποιότητάς της. Μπορεί η εποχή της αισθητικής της «Εθνικής Οδού» να έχει περάσει, αλλά δυστυχώς όχι οριστικά. Οι Έλληνες συνθέτες από την άλλη πλευρά είναι πια σαφώς πιο καταρτισμένοι και ενημερωμένοι. Το ζητούμενο βέβαια στην περίπτωση τους είναι η ειλικρίνεια, η σαφήνεια και η πρωτοτυπία. Ή αλλιώς το «χάρισμα» ή το «ταλέντο». Κάτι που, στο βαθμό που υπάρχει, επιδέχεται καλλιέργειας…
Μπορεί κάποιος συνθέτης να ζήσει μόνο από τη σύνθεση μουσικής;
Δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση. Στην Ελλάδα τουλάχιστον. Αλλά και στο εξωτερικό, αν δεν είσαι ένας «επιτυχημένος» καριερίστας του Hollywood, για παράδειγμα, σίγουρα θα χρειαστείς το επάγγελμα του εκπαιδευτικού για να επιβιώσεις.
Ποια η θέση της ελληνικής μουσικής δημιουργίας στη διεθνή σκηνή;
Με τον Ιάνη Ξενάκη το ελληνικό στοιχείο έγινε ήδη από τη δεκαετία του ’50 γνωστό στο ευρύ κοινό του εξωτερικού. Έπειτα δε από τη διεθνή πια αναγνώριση του Νίκου Σκαλκώτα, μέσα κυρίως από τις δράσεις και ηχογραφήσεις Ελλήνων αλλά και ξένων καλλιτεχνών των τελευταίων χρόνων, το φαινόμενο αυτό επεκτάθηκε σε ακόμη ευρύτερο πλαίσιο. Ο Γιάννης Χρήστου, ο άλλος μεγάλος Έλληνας του 20ού αιώνα, λιγότερο γνωστός ίσως, συμπληρώνει την ελληνική διεθνικότητα με μεγάλη τόλμη, αλλά και ανταπόκριση. Η μεγάλη όμως αλλαγή έχει έλθει πια με τις νεότερες γενιές συνθετών που έχουν πια την ευκαιρία να είναι από νωρίς στην καριέρα τους πολίτες του κόσμου. Με πολύ καλές σπουδές και γνώσεις σχετικά με το αντικείμενο τους μπορούν να αναμετρηθούν με τους ξένους συναδέλφους τους. Ήδη σε πολλές χώρες του κόσμου το ελληνικό μουσικό δημιουργικό στοιχείο δίνει έμπρακτα και με τον αποτελεσματικότερο τρόπο το παρόν του.
Σας ενδιαφέρει η μελοποίηση ποίησης;
Βεβαίως! Ήδη αποτελεί ένα αρκετά εκτεταμένο μέρος του έργου μου. Και σε ό,τι αφορά τη χορωδιακή γραφή, αλλά και αυτήν της μονωδίας. Θεωρώ ότι για τους μουσικούς δημιουργούς η διαδικασία της μελοποίησης είναι από τις βασικότερες ασκήσεις σύνθεσης, Στην προκειμένη περίπτωση υποχρεώνεται κανείς να συμβιβάσει με τους δικούς του όρους –κυρίως όμως με τους όρους που επιβάλλει το συντακτικό των δύο γλωσσών (ποίηση-μουσική)– το ποιητικό με το μουσικό κείμενο σε μία αξεδιάλυτη ενότητα. Πράγμα καθόλου εύκολο, αλλά πραγματοποιήσιμο μόνο μέσα από τη βαθιά κατανόηση του πρώτου και την καλή γνώση και εργαλειοποίηση του δεύτερου.
Είναι εύκολο να βρίσκετε ποιήματα/λιμπρέτα για μελοποίηση;
Θα έλεγα, μάλλον, όχι. Δύσκολα μπορώ να εντοπίσω κάτι που να λειτουργεί μουσικά και σύμφωνα με τις απαιτήσεις μου. Η πολύ καλή ποίηση, όπως των αγαπημένων μου για παράδειγμα Καβάφη και Σεφέρη, δεν προϋποτίθεται ότι προσφέρεται και για μελοποίηση. Συχνά ο ποιητικός λόγος του πρώτου για παράδειγμα έχει ήδη στην εκφορά του τόση μουσικότητα που προσωπικά δεν μου αφήνει κανένα περιθώριο δημιουργικής επέμβασης. Από την άλλη πλευρά είναι οι τονισμοί και ο ρυθμός εκφοράς της Νέας Ελληνικής που επίσης με αφήνει μάλλον αδιάφορο και με στρέφει κατευθείαν στην Αρχαία Ελληνική –στις διάφορες εκφάνσεις της, από την Ομηρική ως τη Λυρική ποίηση και την Αρχαία Τραγωδία. Είναι απίστευτος ο δημιουργικός αντίκτυπος των δυνατοτήτων της μουσικής εκφοράς αυτής της τόσο ζωντανής ακόμη γλώσσας.
Με ποια άλλη τέχνη θεωρείτε πως συνδυάζεται καλύτερα η σύγχρονη μουσική;
Νομίζω με αυτήν του χορού. Με μεγάλη απόσταση από τις άλλες τέχνες. Είναι ο ρυθμός και γενικότερα η κινησιολογία που κατά τη γνώμη μου μπορεί να συνυπάρξει αρμονικά ή και αντιστικτικά με την κάθε είδους σύγχρονη μουσική γλώσσα.
Ποιοι συνθέτες ή άλλες σημαντικές προσωπικότητες σας έχουν επηρεάσει;
Συνθέτες που έχουν επηρεάσει τη μουσική μου γλώσσα είναι οι Carlo Gesualdo, Johann Sebastian Bach, Gustav Mahler, Alban Berg, Maurice Ravel, Olivier Messiaen, Bernard Herrmann και Toru Takemitsu. Σημαντικές προσωπικότητες που επηρέασαν τη σκέψη μου είναι οι Νίκος Καζαντζάκης, Victor Hugo, Alfred Hitchcock και ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.
Για ποια όργανα/συνδυασμούς οργάνων προτιμάτε να γράφετε;
Συνήθως για τους συνδυασμούς των οργάνων οι οποίοι είναι κάθε φορά διαθέσιμοι… Σε κάθε περίπτωση βέβαια θα προτιμούσα να έχω διαθέσιμη μια μεγάλη, σύστασης δικής μου επιλογής, ορχήστρα… Καθόλου εύκολο!
Πώς ανταποκρίνεται το κοινό στη μουσική σας;
Νομίζω πως έχω καλή ανταπόκριση στη μουσική μου, τόσο από τους ερμηνευτές, όσο και από το κοινό. Ένας από τους παράγοντες που οδηγούν σ’ αυτό –όχι ο μοναδικός– είναι και η αποφυγή ακραίων τεχνικών εκτέλεσης οργάνων και συνακόλουθα απόδοσης θορύβων, στοιχεία με τα οποία δεν τα πήγαινα ποτέ καλά. Ήμουν πάντα αντίθετος στην κάθετη «ρήξη» μεταξύ δημιουργού και κοινού με την αιτιολογία της μη κατανόησης από την πλευρά του δεύτερου ως «απαίδευτου» και «αμάθητου». Φυσικά για να παρακολουθήσει κανείς μια συναυλία μοντέρνας μουσικής θα πρέπει να πληροί ένα ελάχιστο επίπεδο γνώσης, να μην έχει προκαταλήψεις αλλά καλή προαίρεση και κυρίως ανοιχτούς ορίζοντες στις αντιλήψεις του. Δεν θα ήθελα όμως με τίποτα να απευθύνομαι μόνο σε ειδήμονες.
Θεωρείτε κάθε σας έργο μιαν ερώτηση ή μιαν απάντηση;
Κάθε νέο έργο μου είναι σίγουρα μια ερώτηση –από αυτήν πάντα ξεκινά η σύνθεση – αλλά και μια απόπειρα απάντησης…
Τι σημαίνει να είναι κανείς Έλληνας/Ελληνίδα συνθέτης/τρια το 2022;
Έλληνας συνθέτης το 2022 σημαίνει να αποτελείς τη συνέχεια μιας ξεχωριστής και σημαντικής παράδοσης, αλλά σημαίνει επίσης να γράφεις μόνο όσο σου επιτρέπει ο χρόνος που σου αφήνει ο βιοπορισμός, να κάνεις καθημερινά αμέτρητους συμβιβασμούς σε ό,τι αφορά τις απαιτήσεις του έργου σου και να είσαι υποτελής σε κάθε παράγοντα οικονομικό και συνήθως άσχετο με την κάθε είδους τέχνη.
Τι γράφετε αυτήν την περίοδο;
Αυτήν την περίοδο σε ό,τι αφορά τη σύνθεση ασχολούμαι κυρίως –εκτός από την περιστασιακή σύνθεση μικρών έργων για σόλο όργανα– με τη διδακτορική μου εργασία που αφορά τη «Σύνθεση Έργων Θρησκευτικής Μουσικής με έμφαση στη δημιουργία Ορατορίου με σολίστες, χορωδία και ορχήστρα» στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, με επιβλέποντα καθηγητή τον Ιωσήφ Παπαδάτο. Παράλληλα ολοκληρώνω τις ενορχηστρώσεις –ένας άλλος τομέας του ενδιαφέροντος μου– για τη Νεανική Ορχήστρα του Καλογεροπούλειου Ωδείου/Ιδρύματος Τεχνών και Πολιτισμού στην Κόρινθο, στο οποίο έχω τη χαρά είμαι Καλλιτεχνικός Διευθυντής από το 2017. Με πολύ ενθουσιασμό έχω ιδρύσει στους κόλπους του τη θαυμαστή αυτή μαθητική ορχήστρα με παιδιά ηλικίας από 10 έως 20 χρόνων, η οποία φέτος έχει έτοιμο ένα πρόγραμμα διασκευών-μεταγραφών συνθετών όπως οι Gustav Holst, Johann Strauss, Dmitri Shostakovitch, Eric Satie, Henry Mancini κ.ά ειδικά για τη συμμετοχή μας στο 16ο Φεστιβάλ Αίγινας.
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα: