Όταν σκεπτόμαστε τη σχέση μεταξύ πολιτικής και τεχνικής εστιάζουμε συνήθως στη λειτουργία των μέσων μαζικής επικοινωνίας όπως επίσης, από τις αρχές του 21ου αιώνα, στη λειτουργία των κοινωνικών μέσων δικτύωσης. Συζητούμε ανάμεσα σε άλλα για την ψευδή διασπορά ειδήσεων, την παραπληροφόρηση, τη μεταλήθεια, την προστασία των ψηφιακών δεδομένων και της ιδιωτικότητας, την ψηφιακή επιτήρηση και χειραγώγηση των πολιτών, αλλά επίσης για τις δυνατότητες διεύρυνσης και εμβάθυνσης της δημοκρατίας που προσφέρουν τα ψηφιακά μέσα. Ωστόσο, παρά την κρίσιμη και πολύπλευρη επίδραση των τελευταίων στη φιλελεύθερη δημοκρατία, αρχίζει να διαφαίνεται μια νέα πρόκληση γι’ αυτήν, λόγω των ραγδαίων εξελίξεων στην τεχνητή νοημοσύνη, στη νευροτεχνολογία και στη γενετική μηχανική, στο πρόσωπο του υπερανθρωπισμού (Transhumanism). Ο υπερανθρωπισμός, ένα ανομοιογενές ρεύμα μεταξύ φιλοσοφικής ανθρωπολογίας, φιλοσοφίας της τεχνικής και φιλοσοφίας του νου, προασπίζει τη ριζική αναβάθμιση του ανθρώπου μέσω της τεχνικής, συνενώνοντας ποικίλες προβληματικές από ετερόκλητα πεδία όπως την ιατρική, τις κοινωνικές επιστήμες, τη φυσική, τη γνωσιακή επιστήμη, τη νευροτεχνολογία, την επιστήμη των υπολογιστών, τη μοριακή βιολογία, τη νανοτεχνολογία και την έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη. Οι υπερανθρωπιστές υποστηρίζουν ότι η σωματική, διανοητική, ηθική και ψυχική αναβάθμιση είναι αναγκαία για την εξύψωση του ανθρώπου και την επίλυση των πλανητικών προβλημάτων. Εν ολίγοις ο υπερανθρωπισμός που αποβλέπει σε μια πολιτική της εξύψωσης (Up Wing) προτείνεται ως η απάντηση στις προκλήσεις της τεχνικής εξέλιξης και των κοινωνικών αλλαγών, οι οποίες υπερβαίνουν την κλασική διάκριση μεταξύ της Δεξιάς (Right Wing) και της Αριστεράς (Left Wing)[1]Βλ. Steve Fuller /Veronika Lipinska, The Proactionary Imperative: A Foundation for Transhumanism, Palgrave, 2014.. Σε αυτό το πλαίσιο οι πολιτικοί υπερανθρωπιστές υποστηρίζουν πως είναι απολύτως αναγκαία η εγκατάλειψη του παραδοσιακού πολιτικού λεξιλογίου, των καθιερωμένων πολιτικών πρακτικών, αλλά επίσης, όπως θα δούμε, γενικότερα των κληρονομημένων τρόπων του σκέπτεσθαι ως προς τη δικαιοσύνη και την ιδιότητα του πολίτη.
Έναν υπερανθρωπισμό με ρητή πολιτική βλέψη βρίσκουμε στο έργο του κοινωνιολόγου και πρώην βουδιστή μοναχού James Hughes Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future (2004), όπου σκιαγραφείται ένας δημοκρατικός υπερανθρωπισμός και διαμορφώνεται μια σοσιαλδημοκρατική υπερανθρωπιστική ατζέντα με επίκεντρο τη δωρεάν διανομή τεχνολογιών αναβάθμισης στους πολίτες από το κοινωνικό κράτος. Ο Hughes, ο οποίος υπήρξε εκτελεστικός διευθυντής της WTA και συνιδρυτής του Institute for Ethics and Emerging Technologies, οραματίζεται μια σοσιαλδημοκρατική κοινωνία όπου η αναβάθμιση αποτελεί δικαίωμα για όλους ως προϋπόθεση για την ορθή ανάπτυξη κυβερνοοργανισμών (cyborgs) και την αρμονική τους συμβίωση στο πλαίσιο μιας δίκαιης κοινωνίας. Για τη μετάβαση σε αυτήν είναι αναγκαία η ίδρυση συμμαχιών με προοδευτικά κινήματα που διεκδικούν την ελευθερία στο διαδίκτυο, όπως το Global-Internet-Freedom-Programme της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Freedom House και το Great Ape Project[2]Βλ. James Hughes, «Politics» στο Robert Ranisch/Stefan Lorenz Sorgner, (Eds.), Post- and Transhumanism: An Introduction, Internationaler Verlag der Wissenschaften, 2014, σ. 143.. Για τους δημοκράτες υπερανθρωπιστές, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονται οι Ramez Naam, Giulio Prisco και Martine Rothblatt, η ατομική και κοινωνική ευδαιμονία επιτυγχάνονται μέσω του επιστημονικού ελέγχου της βιολογικής εξέλιξης, αλλά επίσης των κοινωνικών θεσμών που καθορίζουν την καθημερινότητα. Οι τελευταίοι θα πρέπει ν’ αναδιαμορφωθούν προκειμένου ν’ ανταποκρίνονται στις διαφορετικές μορφές ενσυνείδητης ζωής που θα δημιουργηθούν. Ειδικότερα, για την εξασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της ισότητας μεταξύ μη αναβαθμισμένων/αναβαθμισμένων πολιτών και τεχνητής νοημοσύνης είναι αναγκαία μια μη ανθρωποκεντρική θεώρηση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι δημοκράτες υπερανθρωπιστές, όπως ο Hughes, υποστηρίζουν ότι η ανθρώπινη και η τεχνητή νοημοσύνη είναι οντολογικά ισάξιες, με συνέπεια ανθρώπινα όντα, κυβερνοοργανισμοί και τεχνητές ετερότητες να διαθέτουν τα ίδια δικαιώματα[3]Βλ. James Hughes, Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future, Westview Press, 2004, σ. 75-83.. Ο δημοκρατικός υπερανθρωπισμός, εμπνεόμενος από έργα επιστημονικής φαντασίας ώστε να διερευνήσει και να δημιουργήσει εναλλακτικές πολιτικές προτάσεις, επιχειρεί ν’ αποκαταστήσει την ουτοπική σκέψη στην πολιτική η οποία απαξιώθηκε λόγω των ολοκληρωτισμών του 20ού αιώνα. Πώς όμως μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι στον δημοκρατικό ανθρωπισμό δεν ελλοχεύει μια δυστοπία όπως στις πολιτικές ουτοπίες του 20ού αιώνα;
Αυτό φοβάται ο Francis Fukuyama υποστηρίζοντας ότι σε μια κοινωνία συνύπαρξης αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων ατόμων κινδυνεύει η πολιτική ισότητα επειδή δεν θα μπορεί να βασίζεται πλέον στην κοινή ανθρωπινότητα των πολιτών[4]Βλ. Francis Fukuyama, Our Posthuman Future, Farrar, Straus & Giroux, 2002, Κεφάλαιο 1.. Αν παρά τις μεγάλες ομοιότητες στον γενετικό κώδικα δεν μπορούμε να επιτύχουμε την πολιτική ισότητα μεταξύ χιμπατζήδων και ανθρώπων επειδή ανήκουν σε διαφορετικά βιολογικά είδη, τότε πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η ισότητα μεταξύ αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων όταν πιθανώς δεν θα μοιράζονται την ανθρώπινη εμπειρία; Είναι πιθανό η κοινωνική συνεισφορά των μη αναβαθμισμένων να θεωρηθεί συγκριτικά με εκείνη των αναβαθμισμένων αμελητέα. Ίσως οι μη αναβαθμισμένοι ν’ αντιμετωπίζονται όπως οι Ινδιάνοι από τους Ισπανούς κατακτητές ή οι Αφρικανοί από τους λευκούς αποικιοκράτες. Ένας ρατσισμός προς τους μη αναβαθμισμένους δεν μπορεί ν’ αποκλειστεί όπως, αντίστροφα, δεν μοιάζει απίθανη μια προληπτική εξολόθρευση των πρώτων αναβαθμισμένων ώστε να μην περιθωριοποιήσουν ή ακόμη και να χειραγωγήσουν τους μη αναβαθμισμένους.
Διαφωνώντας με τον Fukuyama, ο Hughes προασπίζει έναν δημοκρατικό υπερανθρωπισμό υποστηρίζοντας ότι τα παραπάνω σενάρια μπορούν ν’ αποφευχθούν με μια μεταβιολογική αντίληψη της έννοιας του πολίτη[5]Βλ. James Hughes, Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future, Westview Press, 2004, σ. 216-219.. Προκειμένου να προστατευτούν οι μη αναβαθμισμένοι από τους αναβαθμισμένους, αλλά επίσης οι αναβαθμισμένοι από τους μη αναβαθμισμένους και για να διασφαλιστούν τα δικαιώματα αμφότερων από την πολιτεία ως ίσων ενώπιον της θα πρέπει ν’ αναγνωριστεί η αξιοπρέπεια όλων των πολιτών ανεξάρτητα από την βιολογία τους. Ο Hughes προτείνει ως θεμέλιο της ηθικής αξίας των πολιτών την έννοια του προσώπου, ορίζοντας ως πρόσωπο κάθε ενσυνείδητο ον με επιθυμίες και σχέδια για το μέλλον[6]Ό.π., σ. 217.. Υποστηρίζει ότι «η ιδιότητα του πολίτη είναι για πρόσωπα και όχι για ανθρώπους. Τα πρόσωπα δεν χρειάζεται να είναι άνθρωποι όπως όλοι οι άνθρωποι δεν είναι πρόσωπα. Για να δημιουργήσουμε μια υπερανθρωπιστική δημοκρατία θα πρέπει να καθιερώσουμε έναν νέο ορισμό του πολίτη ως “κυβερνοοργανικού πολίτη” βασισμένο στην ιδιότητα του προσώπου και όχι στην ανθρωπινότητα. Με αυτόν τον ορισμό του πολίτη μπορούμε ν’ αντιμετωπίσουμε τους τρομακτικούς διασυνοριακούς, τους κυβερνοοργανισμούς, τα ζωανθρώπινα υβρίδια, τα γενετικά τροποποιημένα παιδιά, τους κλώνους και τα ρομπότ. Μπορούμε να προσθέσουμε περισσότερες καρέκλες στο τραπέζι.»[7]Ό.π., σ. 79. Στη θεώρηση του Hughes όχι μόνο οι αναβαθμισμένοι, αλλά επίσης μια ισχυρή τεχνητή νοημοσύνη και ορισμένα ανώτερα θηλαστικά είναι φορείς πολιτικών δικαιωμάτων. Ενώ οι ανθρωπιστές αναγνωρίζουν ως φορέα δικαιωμάτων μόνο τον homo sapiens, ο δημοκρατικός υπερανθρωπισμός αναγνωρίζει όλα τα ενσυνείδητα όντα. Σε αντίθεση με τον ανθρωπισμό, εδώ όλα τα πρόσωπα έχουν ηθική υπόσταση παρά τους διαφορετικούς βαθμούς νοημοσύνης ή αυτοσυνείδησης. Η αναγνώριση της ηθικής υπόστασης και συνεπώς των πολιτικών δικαιωμάτων των προσώπων δεν αποτρέπει απλώς οποιονδήποτε ρατσισμό, αλλά εμπεριέχει επιπλέον ένα καθήκον, τόσο της πολιτείας όσο επίσης και των αναβαθμισμένων πολιτών, υποστήριξης των μη αναβαθμισμένων στην εκδίπλωση των ικανοτήτων και στην αυτοπραγμάτωσή τους[8]Ό.π., σ.223-224.. Όπως σήμερα η πολιτεία και οι πολίτες δεν εξολοθρεύουν τους αδύναμους, αλλά αναγνωρίζουν ως καθήκον τους να υποστηρίξουν τους πολίτες με αναπηρίες, νοσήματα ή σωματικές, ψυχικές, διανοητικές ελλείψεις ώστε να μπορούν ν’ ανταποκριθούν καλύτερα στις ανάγκες τους ενδυναμώνοντας την αυτονομία τους, έτσι μελλοντικώς οι υπεράνθρωποι θα επωμίζονται το καθήκον τους για την εξύψωση των ανθρώπων[9]Ο Hughes υποστηρίζει ότι θα έχουμε καθήκον εξύψωσης και ως προς ορισμένα ζώα όπως χιμπατζήδες ή δελφίνια. Χάρη στην αναβάθμιση θα ήταν σε θέση να μεταδώσουν πληρέστερα τις ανάγκες τους στους ανθρώπους και στους υπερανθρώπους ό.π., σ. 225-226..
Ωστόσο το καθήκον υποστήριξης πολιτών με αναπηρίες, νοσήματα ή σωματικές, ψυχικές και διανοητικές αδυναμίες δεν αποβαίνει σε βάρος της δικής μας ελευθερίας υπό την έννοια ότι δεν περιορίζεται η εκδίπλωση των ικανοτήτων που προσφέρει η υγεία μας. Απεναντίας ένας υπεράνθρωπος θα έπρεπε ν’ αυτοπεριοριστεί ή να περιοριστεί από τον νόμο ως προς την έκφραση των αναβαθμισμένων ικανοτήτων του. Είναι πιθανό αυτό να προξενούσε δυσαρέσκεια και να μη γινόταν αποδεκτό. Επιπλέον, ουδείς νιώθει ανώτερος έναντι ενός ατόμου με αναπηρία επειδή έτυχε να γεννηθεί υγιής, αλλά δεν ισχύει το ίδιο με κάποιον που είτε εργάστηκε σκληρά για να εξοικονομήσει χρήματα προκειμένου ν’ αναβαθμιστεί είτε διακινδύνευσε μια σειρά σύνθετων επεμβάσεων αναβάθμισης. Όσον αφορά την αναγνώριση της ηθικής υπόστασης και συνεπώς των πολιτικών δικαιωμάτων των προσώπων ως μέσο αποτροπής του ρατσισμού, είναι δύσκολο να δει κανείς γιατί θα είναι περισσότερο αποτελεσματική από τη σημερινή αναγνώριση της ισότητας όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως φυλής, φύλου, θρησκεύματος, πολιτικών πεποιθήσεων και σεξουαλικού προσανατολισμού. Όπως σήμερα παρατηρούνται φαινόμενα συστημικού ρατσισμού, όπως για παράδειγμα έναντι των μαύρων στις ΗΠΑ ή των γυναικών στην Ιαπωνία, τα οποία δεν εξαλείφονται παρά το νομοθετικό πλαίσιο, έτσι ενδέχεται να παρατηρούνται φαινόμενα ρατσισμού από ή προς αναβαθμισμένους σε μια κοινωνία όπου αυτοί θα συνυπάρχουν με μη αναβαθμισμένους. Αν τα φαινόμενα αυτά παρατηρούνται μεταξύ των μελών ενός βιολογικού είδους, τότε δεν είναι απίθανο μεταξύ μελών βιολογικών και υβριδικών ειδών[10]Δηλαδή κυβερνοοργανισμών. να παρατηρούνται σε ευρύτερη έκταση και με μεγαλύτερη ένταση. Αρκεί ν’ αναλογιστούμε το πώς συμπεριφερόμαστε στους ουρακοτάγκους και στους γορίλλες με τους οποίους μοιραζόμαστε έναν κοινό βιολογικό πρόγονο.
Ο Hughes αναγνωρίζοντας τις ηθικές ατέλειες του homo sapiens κρίνει ως απαραίτητη την ηθική αναβάθμιση προκειμένου αυτές να μην υφίστανται σ’ έναν υπεράνθρωπο. Αυτή θα εξασφαλίζει την αναγκαία ενσυναίσθηση για την αρμονική συμβίωση αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων πολιτών. Ειδικότερα, η πολιτεία θα αναβαθμίζει μέσω εγκεφαλικών εμφυτευμάτων και ψυχοφαρμάκων τους πολίτες ελέγχοντας τα επίπεδα ενσυναίσθησής τους[11]Βλ. James Hughes, Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future, Westview Press, 2004, σ.252- 253.. Επιπλέον, όλων των ειδών οι αναβαθμίσεις θα ελέγχονται από αυτήν για τις παρενέργειές τους ως προς την ενσυναίσθηση και ορισμένες δεν θα επιτρέπονται δίχως να έχει προηγηθεί ηθική αναβάθμιση. Αν και η ηθική αναβάθμιση δεν θα είναι υποχρεωτική, νόμοι θα περιορίζουν την πρόσληψη στις εταιρείες ατόμων με χαμηλό βαθμό ενσυναίσθησης όπως επίσης την διεκδίκηση υψηλών θέσεων στον στρατό ή στο δημόσιο από άτομα δίχως ηθική αναβάθμιση[12]Ό.π., σ. 256.. Ο Hughes προτείνει τη σταδιακή διεξαγωγή της ηθικής αναβάθμισης των πολιτών με αφετηρία τους εγκληματίες προκειμένου ν’ αντιμετωπιστούν ζητήματα ατομικής ελευθερίας, στοχεύοντας στον σωφρονισμό και στην επανένταξή τους[13]Ό.π., σ. 252- 253.. Σε αυτό το πλαίσιο θα προσφέρονται σε όσους εγκληματίες δέχονται ν’ αναβαθμιστούν ηθικά ευνοϊκότεροι όροι κράτησης ή ταχύτερη αποφυλάκιση. Σκοπός της ηθικής αναβάθμισης, σύμφωνα με τον Hughes, δεν είναι απλώς η αύξηση της ενσυναίσθησης των πολιτών, αλλά επίσης η ενδυνάμωση της ηθικής κρίσης και της ικανότητας του ηθικού επιχειρηματολογείν με τη χρήση ειδικού λογισμικού που θα εκτελείται απευθείας στον εγκέφαλο[14]Ό.π., σ. 255- 256.. Επιπρόσθετα, οι αναβαθμισμένοι θα είναι συνεπείς ως προς τις ηθικές πεποιθήσεις τους και θα πράττουν σύμφωνα με αυτές δίχως να παρεκκλίνουν λόγω οκνηρίας ή έλλειψης αυτοπειθαρχίας, καθώς ένα εγκεφαλικό εμφύτευμα με το κατάλληλο λογισμικό ηθικής θα επιτηρεί την συμπεριφορά τους καθοδηγώντας τους προς το αγαθό που έχουν επιλέξει[15]Βλ. James Hughes, Enhancing Virtues: Building the Virtues Control Panel, 2014 στον ιστότοπο https://ieet.org/index.php/ IEET2/more/hughes20140728. Εκτός από την αύξηση της ενσυναίσθησης, της ηθικής κρίσης και τη συνέπεια στις ηθικές πεποιθήσεις, ο Hughes καταρτίζει μια λίστα ηθικών αρετών συμπεριλαμβάνοντας ανάμεσα σε άλλες την εγκράτεια, τη συμπόνοια και τη φρόνηση, τις οποίες αντλεί τόσο από τον βουδισμό όσο και από την ελληνική φιλοσοφία που πρέπει επίσης ν’ αυξηθούν μέσω της ηθικής αναβάθμισης με σκοπό την ανθρώπινη ολοκλήρωση βλ. James Hughes, … Συνέχεια....
Όμως μπορούμε να διαχωρίσουμε τις ηθικές πεποιθήσεις από την ψυχική συγκρότηση του ανθρώπου η οποία ερείδεται στο βιολογικό της υπόστρωμα; Αν τροποποιηθούν ριζικά η ανθρώπινη βιολογία και ψυχολογία, τότε γιατί θα πρέπει οι ηθικές αξίες να παραμείνουν αναλλοίωτες; Αλλά αν οι αξίες των αναβαθμισμένων είναι διαφορετικές από τις δικές μας, τότε η ηθική αναβάθμιση που αναφέρεται σε ανθρώπινες αξίες είναι ανεπαρκής. Προκειμένου να δείξουμε λοιπόν ότι οι ηθικές αξίες των αναβαθμισμένων θα είναι μάλλον διαφορετικές, αρκεί να δείξουμε ότι μια ηθική θεωρία θα μπορούσε να ερμηνευθεί απ’ αυτούς με ανήθικο για εμάς τρόπο[16]Ακολουθώ στη συνέχεια την επιχειρηματολογία του Agar για την σχέση ηθικής και υπερανθρωπιστικής ηθικής βλ. Nicholas Agar, Humanity’s End, Cambridge, MIT Press, 2010, σ. 161-171.. Στις θεωρίες κοινωνικού συμβολαίου η ηθική ορίζεται ως ένα συναινετικό συμβόλαιο μεταξύ έλλογων δρώντων που προασπίζονται τα ατομικά συμφέροντά τους επιλέγοντας ν’ αυτοπεριοριστούν με αμοιβαίο όφελος. Οι δρώντες συμπεριφέρονται ηθικά, δηλαδή, σύμφωνα με τους όρους του συμφωνηθέντος συμβολαίου, το οποίο περιορίζει την ελευθερία τους επειδή αναγνωρίζουν ότι αυτό είναι επωφελές. Από τη μια, επειδή σεβόμενοι την ελευθερία των άλλων εξασφαλίζουν την δική τους ελευθερία από τις παρεμβάσεις τρίτων, ώστε να διεκδικούν τα συμφέροντά τους. Από την άλλη, επειδή η ύπαρξη ηθικών κανόνων επιτρέπει την συνεργασία με άλλους έτσι ώστε να επιτυγχάνονται σκοποί που δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν από το μεμονωμένο άτομο. Ωστόσο το κοινωνικό συμβόλαιο προϋποθέτει ότι όσοι προσέρχονται στη διαπραγμάτευση είναι περίπου ίσοι ως προς τις ικανότητες. Αν ορισμένα άτομα είναι αναβαθμισμένα ενώ άλλα όχι, τότε ο αυτοπεριορισμός των αναβαθμισμένων είναι πολύ μεγαλύτερος από εκείνον των μη αναβαθμισμένων. Έτσι, ενώ μεταξύ ίσων ο αυτοπεριορισμός είναι αμοιβαία επωφελής, διότι με την παραχώρηση ενός μέρους της ελευθερίας τους εξασφαλίζεται η αποτελεσματικότερη επίτευξη των συμφερόντων τους, στην περίπτωση των άνισων είναι επιζήμιος, επειδή τα συμφέροντα των ισχυρότερων επιτυγχάνονται καλύτερα δίχως την εκχώρηση ενός μέρους της ελευθερίας τους καθώς οι παρεμβάσεις των λιγότερο ισχυρών είναι αμελητέες μπροστά στα μειονεκτήματα του αυτοπεριορισμού. Επιπλέον, αν ορισμένα άτομα είναι πολύ ισχυρότερα από τα υπόλοιπα, τότε μπορούν να πετυχαίνουν περισσότερα πράγματα δίχως τη συνεισφορά των ασθενέστερων. Αλλά ακόμη και αν την χρειάζονται, θα είναι μικρότερης αξίας από ότι η συνεισφορά μεταξύ ίσων. Εν ολίγοις δεν συντρέχουν ικανοί λόγοι για τη σύναψη ενός κοινωνικού συμβολαίου μεταξύ αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων, αλλά ακόμη και αν συνέτρεχαν, αυτοί δεν εξασφαλίζουν ότι το συμβόλαιο δεν θα αποβαίνει τελικά σε βάρος των μη αναβαθμισμένων.
Οι θεωρίες κοινωνικού συμβολαίου δεν είναι οι μόνες ηθικές θεωρίες οι οποίες στην υπερανθρωπιστική ερμηνεία τους αποδεικνύονται ανήθικες. Ο ωφελιμισμός κρίνει την ηθικότητα μιας πράξης με βάση τις συνέπειές της. Αν μια πράξη αυξάνει τη συνολική ευτυχία και ελαχιστοποιεί την οδύνη όλων των ενδιαφερομένων μερών, τότε είναι αγαθή. Έτσι, όποτε τίθεται ένα πρακτικό δίλημμα, αρκεί κανείς να προσθέτει τις επιμέρους ηδονές και ν’ αφαιρεί τις επιμέρους οδύνες που προκαλούνται προκειμένου ν’ αποφασίσει πώς θα πράξει. Ηθικά ορθή είναι η επιλογή της οποίας το πρόσημο είναι θετικό, δηλαδή η πράξη η οποία έχει ως συνέπεια η συνολική ηδονή να είναι μεγαλύτερη από την συνολική οδύνη. Όμως καθώς ένα αναβαθμισμένο άτομο διαθέτει πολύ υψηλότερες διανοητικές ικανότητες και μεγαλύτερη αυτοσυνειδησία συγκριτικά με ένα μη αναβαθμισμένο άτομο, όπως αντίστοιχα ένας άνθρωπος διαθέτει υψηλότερες διανοητικές δυνατότητες και μεγαλύτερη αυτοσυνειδησία συγκριτικά με έναν χιμπατζή, η ηδονή και η οδύνη που νιώθει κρίνονται ως σημαντικότερες από εκείνες που νιώθει ένα μη αναβαθμισμένο άτομο, όπως η ηδονή και η οδύνη ενός ανθρώπου κρίνονται ως σημαντικότερες από εκείνες ενός χιμπατζή. Αυτό έχει ως συνέπεια στον υπολογισμό της ευτυχίας να λαμβάνονται περισσότερο υπόψιν τα αναβαθμισμένα άτομα και λιγότερο τα μη αναβαθμισμένα. Με άλλα λόγια, τα συμφέροντα των αναβαθμισμένων θα επικρατούν έναντι των συμφερόντων των μη αναβαθμισμένων που ενίοτε μπορεί να θυσιάζονται στον βωμό των συμφερόντων των αναβαθμισμένων. Όπως σήμερα, παρά το γεγονός ότι προστατεύουμε τους χιμπατζήδες από την αναίτια οδύνη, τους χρησιμοποιούμε σε πειράματα για την εύρεση θεραπειών για νόσους, είναι πιθανό για το συμφέρον των αναβαθμισμένων να διεξάγονται πειράματα σε μη αναβαθμισμένα άτομα. Αν και αυτά σε αντίθεση με τους χιμπατζήδες μπορούν να διαμαρτυρηθούν επιχειρηματολογώντας ηθικά, τα ωφελιμιστικά επιχειρήματα των αναβαθμισμένων θα είναι περισσότερο εκλεπτυσμένα και ενδελεχή λόγω των υψηλότερων διανοητικών ικανοτήτων τους.
Ο Hughes παραμερίζει τις παραπάνω ενστάσεις ως απλουστευτικές συγκρουσιακές περιγραφές της μελλοντικής κοινωνίας όπου θα συμβιώνουν αναβαθμισμένα και μη αναβαθμισμένα άτομα[17]Βλ. Nicholas Agar, Humanity’s End, Cambridge, MIT Press, 2010, σ. 172.. Θεωρεί ότι, όπως στη σημερινή φιλελεύθερη κοινωνία συνυπάρχουν ειρηνικά άτομα με ποικίλες και σύνθετες ταυτότητες ενίοτε προασπίζοντας τα συμφέροντά τους σε συμμαχία με διαφορετικά από εκείνα άτομα, έτσι και στη μελλοντική κοινωνία θα υπάρχει μια πληθώρα αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων ταυτοτήτων, η οποία θα επιτρέπει τη συνεργασία, αλλά επίσης ίσως τη φιλία. Ωστόσο οι συγκρούσεις ταυτοτήτων στη σύγχρονη φιλελεύθερη κοινωνία, με ορισμένες να οδηγούν στη διαμόρφωση κινημάτων όπως το me too και το black lives matter, σε συνδυασμό με την εξασθένηση της μεσαίας τάξης στη Δύση έτσι ώστε να δημιουργείται ένα χάσμα μεταξύ των οικονομικά χαμηλότερων και υψηλότερων στρωμάτων που διάγουν έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο ζωής, υποδεικνύουν ότι σε μια κοινωνία συνύπαρξης αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων, η ύπαρξη κοινωνικών συγκρούσεων είναι μάλλον πιθανότερη απ’ ότι η αρμονική συνεργασία. Παρά τις ευγενείς προθέσεις, ο Hughes δεν προσφέρει τελικά μια πειστική απάντηση ως προς το πώς θα μπορούσε να καλλιεργηθεί η ανεκτικότητα και η αλληλεγγύη μεταξύ όντων με βιολογικό υπόβαθρο και όντων με υβριδικό δηλαδή τεχνικό-βιολογικό ή αμιγώς τεχνικό υπόβαθρο όταν δεν διαθέτουν ούτε κοινή ιστορία ούτε κοινή μελλοντική βλέψη. Αν σήμερα ένας ρεπουμπλικάνος υποστηρικτής της οπλοκατοχής που πιστεύει στις θεωρίες συνωμοσίας δυσκολεύεται να επικοινωνήσει με μια μαύρη λεσβία, υποστηρίκτρια των αμβλώσεων και του δημοκρατικού κόμματος παρά την κοινή ιστορία και την πίστη στο αμερικανικό όνειρο, τότε πόσο πιθανό είναι ένας ριζικά αναβαθμισμένος και ένας μη αναβαθμισμένος πολίτης ν’ αλληλοκατανοούνται; Ακόμη και στην περίπτωση της φρόνιμης αναβάθμισης, οι διαφορές μεταξύ αναβαθμισμένων και μη αναβαθμισμένων θα είναι βαθύτερες από τις διαφορές των σημερινών ταυτοτήτων, πράγμα που δεν αποκλείει μεν την ειρηνική συνύπαρξη, αλλά την καθιστά πολύ δυσκολότερη.
Εφόσον λοιπόν η συνύπαρξη ανθρώπων και υπερανθρώπων σε μια μελλοντική κοινωνία ως αποτέλεσμα της μορφολογικής ελευθερίας θα αποβαίνει σε βάρος των πρώτων, τίθενται δυο επιλογές: Είτε υποχρεωτική αναβάθμιση όλων των πολιτών είτε απαγόρευση της ριζικής αναβάθμισης. Στην πρώτη περίπτωση, ανεξάρτητα από το αν η αναβάθμιση συντελείται βαθμιαία ή σε συγκεκριμένα βήματα, αφανίζεται το ανθρώπινο είδος και παραβιάζεται η ελευθερία όσων αρνούνται να εγκαταλείψουν την ανθρωπινότητά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο μια κρατικά επιβαλλόμενη αναβάθμιση είναι ανήθικη όσο επίσης αντιδημοκρατική, εξ ου και δεν προτείνεται, όπως είδαμε, ούτε από τους ίδιους τους δημοκράτες υπερανθρωπιστές. Στη δεύτερη περίπτωση, η απαγόρευση της ριζικής αναβάθμισης περιορίζει τη μορφολογική ελευθερία επειδή γίνεται επιζήμια για το κοινωνικό σύνολο. Όμως φρόνιμες αναβαθμίσεις, δηλαδή αναβαθμίσεις που δεν είναι επιβλαβείς στους άλλους ούτε για την ανθρωπινότητα και τη συνέχεια της ανθρωπότητας με την παρούσα μορφή τους, καθώς δεν ενδυναμώνουν ικανότητες σε βαθμό που να υπερβαίνουν κατά πολύ τον μέσο όρο ούτε προσθέτουν ικανότητες που δεν διαθέτει ήδη ο άνθρωπος, μπορεί να εξακολουθούν να επιτρέπονται. Η ριζική αναβάθμιση μπορεί ν’ απαγορευτεί με τη θέσπιση νόμων που απαγορεύουν τη γέννηση αναβαθμισμένων παιδιών και οριοθετούν την ατομική αναβάθμιση. Η αποτελεσματικότητα των νόμων θα ήταν μεγαλύτερη αν συνοδευόταν από ανθρωπιστικά προγράμματα στην εκπαίδευση που θα αναδείκνυαν τις αρνητικές επιπτώσεις της ριζικής αναβάθμισης τόσο για το άτομο όσο επίσης για την κοινωνία και το ανθρώπινο είδος. Αλλά τι συμβαίνει με όσα αναβαθμισμένα παιδιά γεννιούνται ως αποτέλεσμα της εγκληματικής συμπεριφοράς των γονιών τους; Όπως και στην περίπτωση των παιδιών που γεννιούνται ως προϊόν βιασμού, τα αναβαθμισμένα παιδιά δεν φέρουν την ευθύνη για τα εγκλήματα των γονιών τους, οι οποίοι θα τιμωρούνται αυστηρότατα, ως εκ τούτου δεν θα στιγματίζονται ηθικά και θα απολαμβάνουν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα με τους μη αναβαθμισμένους πολίτες.
Ο Hughes διαφωνεί με την απαγόρευση της ριζικής αναβάθμισης, θεωρώντας την έκφραση ανθρωπορατσισμού[18]Βλ. James Hughes, Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future, Westview Press, 2004, σ. xv και σ. 245.. Με τον όρο αυτό περιγράφεται η αντίληψη ότι μόνο ανθρώπινα όντα μπορούν να είναι πολίτες λόγω της ανωτερότητας του ανθρωπίνου είδους έναντι των άλλων μορφών ενσυνείδητης ζωής. Επιπλέον, η απαγόρευση της ριζικής αναβάθμισης, σύμφωνα με τον Hughes, στερεί από τις επερχόμενες γενιές μια καλύτερη ζωή[19]Ό.π. , σ. 132. και το δικαίωμα της ύπαρξης σε αναβαθμισμένα όντα, όπως επίσης σε ενσυνείδητα ρομπότ[20]Ό.π. , σ. xv.. Όμως ήδη η απόδοση πολιτικών δικαιωμάτων σε παιδιά που γεννιούνται παρά την απαγόρευση ριζικής αναβάθμισης αποδεικνύει ότι η τελευταία δεν είναι ρατσιστική. Επιπρόσθετα, ο ρατσισμός αφορά ομάδες ανθρώπων που υπάρχουν κάνοντας διακρίσεις σε βάρος τους, προξενώντας τους οδύνη ή ενίοτε επιδιώκοντας την εξολόθρευσή τους. Αλλά δεν μπορεί κανείς να κάνει διακρίσεις σε βάρος ούτε να προξενήσει οδύνη σε όντα που δεν υπάρχουν ούτε πρόκειται να υπάρξουν. Τέλος, η απαγόρευση της ριζικής αναβάθμισης δεν συνιστά έκφραση ανθρωπορατσισμού επειδή δεν πηγάζει από μια αντίληψη ανωτερότητας του ανθρωπίνου είδους, αλλά αντιθέτως μάλλον από ένα αίσθημα κατωτερότητας έναντι των αναβαθμισμένων και του εύλογου φόβου για την επιβίωση των μη αναβαθμισμένων που το συνοδεύει. Η ύπαρξη αναβαθμισμένων πολιτών στην καλύτερη περίπτωση περιορίζει τη διαμόρφωση του βίου των μη αναβαθμισμένων πολιτών, ενώ στη χειρότερη τον θέτει σε σοβαρό κίνδυνο. Τον περιορίζει επειδή, όπως είδαμε, τα συμφέροντα των μη αναβαθμισμένων πολιτών θα είναι ηθικά υποδεέστερα από εκείνα των αναβαθμισμένων πολιτών. Τον θέτει σε σοβαρό κίνδυνο επειδή, όπως είδαμε, μπορεί να οδηγήσει στην εξάλειψη της ανθρωπινότητας και του ανθρωπίνου είδους. Ως εκ τούτου η απαγόρευση της ριζικής αναβάθμισης αποτελεί δικαίωμα και συγχρόνως ηθική υποχρέωση μιας δημοκρατικής κοινωνίας.