© Ζωγραφική: Γιώργης Βραχνός

Κώστας Βαρότσης

Εξαιρετικά δύσκολο να βιοποριστεί κανείς αποκλειστικά από τη σύνθεση

Το ερώτημά για την αξία της σύγχρονης μουσικής σήμερα είναι σημαντικό και πιστεύω ότι αφορά όχι μόνο τον ελληνικό χώρο αλλά και την παγκόσμια κοινότητα. Όπως όλοι γνωρίζουμε, η Avant-Garde άφησε το στίγμα της στη μουσική της περιόδου από το 1948 έως τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Η χώρα μας παρουσίασε σημαντικούς συνθέτες ξεκινώντας με τον Σκαλκώτα και συνεχίζοντας με σπουδαίες μορφές, όπως ο Ξενάκης και ο Χρήστου. Στην Ελλάδα, βέβαια, ακόμα και η κλασική μουσική (με την ευρεία έννοια) δεν χαίρει μεγάλης εκτίμησης από το μουσόφιλο κοινό. Αντιλαμβανόμαστε όλοι, ότι η κατάσταση σχετικά με τη σύγχρονη μουσική είναι ακόμα πιο σοβαρή. Παρ’ όλους τους περιορισμούς, πάντα υπήρχε μία κινητικότητα, η οποία όμως –δυστυχώς– περιοριζόταν σ’ έναν μικρό κύκλο των φίλων της εν λόγω μουσικής. 

Πιστεύω ότι πάντα υπήρχε ενδιαφέρον εκ μέρους των νέων συνθετών σχετικά με τα νέα ιδιώματα. Επειδή όμως ο χώρος της σύγχρονης μουσικής είναι από τη φύση του αρκετά εξειδικευμένος, δεν διευκολύνεται η εξάπλωσή του παρά την εμφάνιση νέων τεχνικών μέσων.

Στη χώρα μας το επίπεδο της μουσικής παιδείας ποικίλει. Υπάρχουν εξαιρετικοί καθηγητές σύνθεσης, οργάνων και θεωρητικών αλλά ταυτόχρονα υπάρχει και πολλή ημιμάθεια, που υποβιβάζει μοιραία το συνολικό επίπεδο.

Θα έλεγα ότι στη σημερινή πραγματικότητα είναι εξαιρετικά δύσκολο να βιοποριστεί ένας συνθέτης αποκλειστικά από τη σύνθεση μουσικής –εκτός αν ασχολείται με πιο «εμπορικά» μέσα, όπως η μουσική για τηλεόραση, διαφημίσεις, κινηματογράφο, video games κ.λπ.

Όπως συμβαίνει διαχρονικά, σε όλους τους χώρους, έτσι και στον τομέα της σύνθεσης, κάποια στιγμή θα συναντήσουμε Έλληνες να διαπρέπουν διεθνώς, χωρίς αυτό να υποδηλώνει μια γενικότερη άνθηση παρά μόνο ίσως αρκετές ιδιαίτερες περιπτώσεις.

Η ηλεκτρονική μουσική για μένα υπάρχει πάντα σαν ένας συγκινητικός απόηχος της πρώτης σημαντικής εμφάνισης της ηλεκτρονικής μουσικής τις δεκαετίες του 1960 και του ʼ70.

Είναι αλήθεια πως η μουσική τεχνολογία έχει κάνει άλματα τα τελευταία χρόνια. Υπάρχουν πλέον «λύσεις» που μπορούν να μας οδηγήσουν σε μια εμπορική μουσική, αλλά υπάρχουν και ασύλληπτες δυνατότητες για τον συνθέτη που θέλει να πειραματιστεί σε κάτι πιο πρωτότυπο και περισσότερο προσωπικό, εσωτερικό. 

Αν και έχω μελοποιήσει κάποια ποιήματα στα παρελθόν, πάντα με μάγευε η ορχήστρα, το βάθος των ηχοχρωμάτων, οι ηχητικοί όγκοι που μπορούν να δημιουργηθούν, άλλωστε η ορχηστρική μουσική με ενδιαφέρει περισσότερο, μαζί φυσικά με τη μουσική δωματίου αλλά και την ηλεκτρονική μουσική. Αυτό που θεωρώ πως έχει πρωτεύουσα σημασία είναι το συνολικό concept ενός έργου, αυτό είναι άλλωστε που θα του δώσει και λόγο ύπαρξης. Σίγουρα ο συνθέτης που ψάχνει, θα βρει εξαιρετικά ενδιαφέρον και πλούσιο υλικό προς μελοποίηση. 

Η σύγχρονη μουσική μπορεί να συνυπάρξει για πολλούς λόγους με τον σύγχρονο χορό, τον κινηματογράφο, το θέατρο, τέχνες που κινούνται έτσι κι αλλιώς εδώ και καιρό σε δρόμους νεωτεριστικούς και συναρπαστικούς.

Είχα τη μεγάλη τύχη να γνωρίσω προσωπικά πολλούς από τους μεγάλους συνθέτες της εποχής μας, όπως τον Messiaen, τον Ξενάκη που ήταν δάσκαλός μου το 1987-1988 στο Παρίσι, τον Berio, τον Penderecki και πολλούς άλλους.

Όταν ζούσα στην κεντρική Ευρώπη μεταξύ 1984 και 1990 (Γερμανία, Γαλλία), υπήρχε μεγάλη κινητικότητα, που μεταφραζόταν σε παραγγελίες, εκτελέσεις, ηχογραφήσεις κ.λπ., έντονο ενδιαφέρον από φορείς, μουσικούς και κοινό. Το να γράφει κανείς μουσική στην Ελλάδα του σήμερα είναι μια μάλλον δονκιχωτική επιλογή για όλους, καθώς η Πολιτεία, δεν υποστηρίζει συστηματικά τη Σύγχρονη Μουσική. Παρ’ όλα αυτά, σε πείσμα όλων των δυσκολιών ετοιμάζω ένα album με 10 κομμάτια, γραμμένα κυρίως για χάλκινα και κρουστά.

⸙⸙⸙

Ενδεικτικό έργο:

«Όλων των λέξεων τα σπιτικά
κατοικημένα από τα μάτια σου
Η λέξη αύριο, η λέξη ονομασία»
Κύλιση στην κορυφή