Το βιβλιοπωλείο μας δίνει μία έμφαση στον δικαιωματισμό και στη σύγχρονη σκέψη, ως εκ τούτου το αναγνωστικό μας κοινό επιλέγει βιβλία που σχετίζονται με την ισότητα και τη συμπερίληψη, το προσφυγικό, τα έμφυλα θέματα, τη βία, την προστασία των θεσμών και γενικότερα κοινωνικά θέματα που απασχολούν την επικαιρότητα και όχι μόνο. Επειδή είναι μία ιδιαίτερη εκδοτική κατηγορία που δεν τυγχάνει ιδιαίτερης προβολής από τους εκδοτικούς οίκους ή τα ΜΜΕ, το ευρύτερο αναγνωστικό μας κοινό περιμένει από εμάς να κάνουμε την επιλογή και μας εμπιστεύεται για αυτές. Από την άλλη πλευρά, επειδή έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε καταξιωμένους επιστήμονες και επιστημόνισσες, συγγραφείς, ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους, πολιτικούς, διανοοούμενους στα σχετικά πεδία, το κοινό μας έχει συνηθίσει να ενημερώνεται από τις συζητήσεις και τις λοιπές δράσεις μας και κατά συνέπεια ξέρει τι να ζητήσει.
Αυτό δημιουργεί ταυτόχρονα και την ιδιαιτερότητα των επισκεπτών και επισκεπτριών μας. Πρόκειται για σκεπτόμενους, ευαισθητοποιημένους και ενεργούς πολίτες που ενδιαφέρονται για τα κοινά, θέλουν να συμμετάσχουν και να προσφέρουν, οι οποίοι μάς έρχονται από κάθε γωνιά της Ελλάδας, αλλά και από το εξωτερικό. Είναι ενδεικτικό ότι, αυτή τη στιγμή, το κοινό μας αποτελείται από 60% Έλληνες και Ελληνίδες και 40% από ξένους υπηκόους που διάβασαν σε κάποιο ξένο μέσο για τις δράσεις μας και έρχονται κυρίως για να ενισχύσουν το έργο μας, αγοράζοντας ένα βιβλίο.
Υπό αυτή την έννοια, το Free Thinking Zone δεν είναι ένα παραδοσιακό βιβλιοπωλείο που «δουλεύει» τόσο με τη γειτονιά όσο ένα destination shop που κάποιος ή κάποια έρχεται επί τούτου για κάποιον λόγο. Αυτός άλλωστε ήταν και είναι ο στόχος μας: να ξεφύγουμε από το μοντέλο του παραδοσιακού βιβλιοπωλείου και να δημιουργήσουμε γύρω από αυτό μία ζωντανή κοινότητα ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα. Φυσικά και οι λογοτεχνικές επιλογές μας είναι ανάλογες ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες ενός κοινού που διαβάζει πολύ και του αρέσει να παρακολουθεί την καλή λογοτεχνία, τον καλό κινηματογράφο, το θέατρο, την τέχνη.
Σε αυτές τις κατηγορίες, αλλά και σε άλλες, όπως στην κατηγορία του παιδικού βιβλίου ή του graphic novel, που ανεβαίνει πολύ γρήγορα, οι προτάσεις μας είναι πολύ συγκεκριμένες και δεν ακολουθούν τη λογική του παραδοσιακού ευπώλητου βιβλίου. Μας αρέσει, με λίγα λόγια, να διαλέγουμε «βιβλιοφιλικά» και να προωθούμε βιβλία που δεν θα τα βρει κανείς στις προθήκες των μεγάλων βιβλιοπωλείων ή μπορεί και να μην τα βρει και και καθόλου. Το ίδιο συμβαίνει με κλασική και σύγχρονη κλασική λογοτεχνία που είναι «ξεχασμένη» από την επικαιρότητα, μια νέα καλή μετάφραση ή μία ανανεωμένη και υψηλής τυπογραφικής ποιότητας έκδοση, όπως για παράδειγμα μία τελευταία του Ριμπό από τα Κείμενα που έπεσε στα χέρια μας ή ο Έφηβος του Ντοστογιέφσκι από την Άγρα, είναι ένας καλός λόγος για να μπει στη βιτρίνα μας.
Με τον ίδιο τρόπο διαχειρίζομαστε και το πρόγραμμα των δράσεων μας, είτε αυτές είναι μία παρουσίαση βιβλίου είτε μία συζήτηση για ένα θέμα επικαιρότητας είτε μία κίνηση διαμαρτυρίας ή δήλωσης ιδεολογικής θέσης, όπως για παράδειγμα η βία που είναι και η κόκκινη γραμμή στις επιλογές των βιβλίων ή των δράσεών μας. Δεν μας ενδιαφέρει, δηλαδή, αν το βιβλίο είναι παλαιότερη κυκλοφορία για να το παρουσιάσουμε, αρκεί το θέμα, το περιεχόμενο ή η έκδοση per se να εξυπηρετεί τις αρχές, την αισθητική και τη φιλοσοφία μας. Αν, για παράδειγμα, θέλουμε να κάνουμε μια συζήτηση για την ισότητα, θα προτείνουμε ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί για την ισότητα. Κατά συνέπεια, αυτή η προεπιλογή μας κινεί και βιβλία ξεχασμένα ή που δεν είχαν υποπέσει στην προσοχή του αναγνωστικού μας κοινού και αυξάνει τις πωλήσεις.
Να προσθέσω, όμως, ότι αυτή η στρατηγική δεν μπορεί να ακυρώνει ή αντικαθιστά τις πωλήσεις στην καθημερινότητα του βιβλιοπωλείου, αλλά τις συμπληρώνει. Μόνο η οργανική ανάπτυξη μπορεί να φέρει την εμπορική σταθερότητα που χρειάζεται ένα εμπορικό κατάστημα. Γιατί, καλά όλα αυτά, αλλά μία επιχείρηση στο τέλος της ημέρας πρέπει να είναι βιώσιμη, ανεξάρτητα από το αντικείμενό της.
Υπό αυτήν την έννοια, δεν αρνούμαστε σε καμία περίπτωση την πώληση ευπώλητων βιβλίων, αν μας τα ζητήσουν, αν και σπανίως μας τα ζητούν. Να ξεκαθαρίσω εδώ ότι όταν αναφέρομαι σε ευπώλητα βιβλία εννοώ αυτά που τα μεγάλα φυσικά ή ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία ή οι αλυσίδες δίνουν ως ευπώλητα και βλέπουμε στις κύριες προθήκες τους. Εμπιστεύομαι λιγότερο αυτά τα οποία καταγράφονται στις ειδικές στήλες των εφημερίδων, με την έννοια ότι αυτές οι λίστες είναι διαφορετικές ανά βιβλιοπωλείο και εξαρτώνται πολύ από τον χαρακτήρα του βιβλιοπωλείου και την ισορροπία που θέλει να διατηρήσει ο/η βιβλιοπώλης με τους εκδότες, και όχι τόσο από τις πραγματικές πωλήσεις. Δηλαδή, ένα βιβλιοπωλείο σαν το δικό μου έχει ευπώλητο βιβλίο τον Φεμινισμό της Κάμερον από τις ΠΕΚ ή την Εβαρίστο από τον Gutenberg, ενώ αυτές οι επιλογές δεν θα ήταν ποτέ πρώτες σε κάποιο μεγάλο βιβλιοπωλείο. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλα βιβλιοφιλικά βιβλιοπωλεία. Για παράδειγμα το Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους του Αλμπάτη από τη Νήσο ή τα Βιβλία του Ιακώβ της Τοκάρτσουκ από τις εκδόσεις Καστανιώτη, η Εμμονή από τις εκδόσεις Πόλις ή η Λουίζ Γκλυκ από εκδόσεις Στερέωμα, το Οι γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους από τις εκδόσεις Κέλευθος, τα βιβλία του Νικήτα Σινιόσογλου από την Κίχλη ή η Αν Κάρσον από εκδόσεις Πατάκη, δεν θα ήταν ποτέ στα μεγάλα βιβλιοπωλεία, αλλά είναι εξαιρετικά ευπώλητα βιβλία στα μικρά και ανεξάρτητα.
Αυτά τα βιβλία είναι μερικά από αυτά που με εντυπωσίασαν την τελευταία χρονιά για τις πωλήσεις τους. Σκεφθείτε ότι η Τοκάρτσουκ κάνει 40 ευρώ περίπου, ενώ οι Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους 28 ευρώ. Ποι@ θα περίμενε ότι αυτά τα βιβλία θα είχαν τέτοια κίνηση; Αυτό είναι πολύ ελπιδοφόρο, γιατί ταυτόχρονα δείχνει ότι το ελληνικό αναγνωστικό κοινό στρέφεται περισσότερο πια σε βιβλία υψηλού επιπέδου, έχει πια ανησυχίες και ερωτήματα που τους στρέφουν σε αναζητήσεις περισσότερο ποιοτικές.
Φυσικά τα βραβεία, κυρίως τα διεθνή, παίζουν κάποιον ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, αλλά όχι τον καθοριστικό. Για παράδειγμα, ουδείς εκτός από ένα πολύ περιορισμένο κοινό είχε ιδέα ποιος είναι ο Αμπτουλραζάκ Γκούρνα ή η Ανί Ερνό και όμως αυτοί οι δυο συγγραφείς πια είναι από τους πλέον ευπώλητους, τουλάχιστον στο δικό μου βιβλιοπωλείο.
Ένας, επίσης καθοριστικός παράγοντας στην αγορά του βιβλίου, αλλά όχι ο πιο καθοριστικός, είναι φυσικά η τιμή του. Η τιμή επηρεάζει την αγορά per se, αλλά όχι την επιλογή του τίτλου. Το τελευταίο διάστημα, η γενικευμένη ακρίβεια που ξεκίνησε από πέρσι, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, έχει οδηγήσει τον κόσμο σε μία εξαιρετικά συγκρατημένη αγοραστική συμπεριφορά, που δεν σας κρύβω με έχει προβληματίσει πολύ. Δηλαδή κάποι@ α που θέλει να αγοράσει ένα βιβλίο, θα το σκεφτεί διπλά αναλογιζόμεν@ τον Γολγοθά των λογαριασμών και εξόδων που έχει να αντιμετωπίσει και την οικονομική αβεβαιότητα για το μέλλον.
Πολλ@ πιστεύουν ότι το ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο είναι μία λύση, αλλά δεν βλέπω με ποιον τρόπο. Τα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία απλώς διευκολύνουν την πώληση, αλλά δεν προσφέρουν περισσότερες εκπτώσεις απ’ ότι ένα φυσικό κατάστημα. Επίσης δεσμεύονται και αυτά από την ενιαία τιμή. Εμείς δεν έχουμε ηλεκτρονικό κατάστημα, αλλά χρησιμοποιούμε πολύ τα κοινωνικά δίκτυα ως σημεία πώλησης και αυτό μας έδωσε μία μεγάλη ανάσα κατά την περίοδο της πανδημίας, την οποία αξιοποιούμε ακόμη και σήμερα, διατηρώντας ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα με δωρεάν παραδόσεις στο σπίτι σε μία ημέρα! Είναι στις προθέσεις μας όμως να κάνουμε και ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο.
Γενικά, πιστεύω ότι τα μικρά, ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία έχουν σημαντικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, έναντι των αλυσίδων ή των μεγάλων ηλεκτρονικών και φυσικών βιβλιοπωλείων, που αν αξιοποιηθούν σωστά, σε συνδυασμό με σύγχρονες τεχνικές μάρκετινγκ και επικοινωνίας, μπορούν να κάνουν πραγματικά το μικρό βιβλιοπωλείο μία μικρή πολιτιστική κοινότητα σε κάθε γειτονιά. Αυτό είναι ένα στοιχείο που, από την πλευρά της πολιτείας, μπορεί να αξιολογηθεί και να ενισχυθεί με πολλούς τρόπους, όχι απαραίτητα μόνο οικονομικούς, όπως σταθερές ετήσιες καμπάνιες φιλαναγνωσίας, roadshows σε όλη την Ελλάδα με συμμετοχή συγγραφέων που τα επαρχιακά βιβλιοπωλεία δεν έχουν τη δυνατότητα να καλούν εύκολα, σοβαρές και πολυδιάστατες εκθέσεις βιβλίων, ενίσχυση των τοπικών βιβλιοθηκών, μα κυρίως μία άλλη κουλτούρα στην εκπαιδευτική διαδικασία και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει το βιβλίο το ελληνικό σχολείο.
Εμείς, τα μικρά ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία από όλη την Ελλάδα, έχουμε δημιουργήσει τον τελευταίο χρόνο μία πολύ δυναμική κοινότητα, η οποία θα παρεμβαίνει ουσιαστικά σε όλα αυτά τα θέματα τα επόμενα χρόνια.
Και αφού σας ευχαριστήσω για την πολύ τιμητική φιλοξενία της άποψής μας, να κλείσω με παραδείγματα ιστοριών από τους επισκέπτες και τις επισκέπτριές μας, που μετατρέπουν ακριβώς ένα εμπορικό κατάστημα σε μία κοινότητα αλληλεγγύης και πολιτισμού. Μας συγκίνησε πολύ η ιστορία ενός νεαρού μας φίλου, πρόσφυγα από το Σουδάν που μάθαινε ελληνικά σε μαθήματα που κάναμε μέσα στο βιβλιοπωλείο και σήμερα έχει βρεθεί με την οικογένεια του σε κάποια άλλη χώρα της Ευρώπης και συνεχίζει να διαβάζει, όποτε μπορεί, ελληνικά βιβλία. Μία άλλη είναι η ιστορία μίας άνεργης κοπέλας, η οποία συνήθιζε να αγοράζει βιβλία φιλοσοφίας και να καθεται με τις ώρες να συζητούμε για τους προβληματισμούς και τις αγωνίες της. Αυτή η κοπέλα ίδρυσε μία από τις πιο επιτυχημένες νεοφυείς επιχειρήσεις και πηγαίνει περίφημα στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μία επίσης συγκινητική είναι η ιστορία ενός ζευγαριού από τη Γαλλία που μας βρήκε τυχαία, γίναμε φίλοι και έκτοτε μας έχει επισκεφθεί άλλες τρεις φορές ή του ζευγαριού που γνωρίστηκε εδώ σε μία λέσχη μας και παντρεύτηκαν. Σήμερα, περιμένουν το παιδάκι τους.
Πείτε, δεν είναι η δουλειά μας η ωραιότερη δουλειά του κόσμου;
⸙⸙⸙