Wilfred Bion, Προσοχή και ερμηνεία. Μια επιστημονική προσέγγιση για τη διαισθητική επίγνωση στην ψυχανάλυση και στις ομάδες, μετάφραση: Μαρία Τζινιέρη-Κοκκώση, Λέλα Κοράλλη, Δημήτρης Α. Κυριαζής, Βήτα, Αθήνα 2024.
Η έκδοση στα ελληνικά του σημαντικότερου βιβλίου του ψυχαναλυτή Ουίλφρεντ Μπίον (τίτλος του πρωτοτύπου:Attention and interpretation. A scientific approach to insight in psychoanalysis and groups, Karnac Books Ltd., Λονδίνο 1984) είναι, μεταξύ άλλων, σημαντική για έναν επίκαιρο διάλογο μεταξύ της ψυχανάλυσης και της θρησκείας. Στο έργο αυτό ο Bion επιχειρεί να επεκτείνει την ψυχαναλυτική θεωρία πέρα από το Πραγματικό, το Φαντασιακό και το Συμβολικό πεδίο και να θέσει το ζήτημα ενός άμορφου, μη απωθημένου ασυνείδητου πεδίου που θεμελιώνεται όχι μόνο στις αισθητηριακές εντυπώσεις, αλλά και στην υπέρτατη πραγματικότητα που δεν πηγάζει από τις αισθήσεις. Ενώ το απωθημένο ασυνείδητο είναι αναπαραστάσιμο και αποθηκευμένο κυρίως στον ιππόκαμπο του εγκεφάλου, το μη απωθημένο ασυνείδητο είναι άμορφο, απαρτίζεται από προλεκτικές και προσυμβολικές διαδικασίες μνήμης και είναι εγγεγραμμένο κυρίως στην αμυγδαλή, εκδηλούμενο με την ενσώματη γλώσσα. Ο ύστερος Bion επικεντρώνει στο σύστημα της υπέρτατης πραγματικότητας («Ο»), που αφορά στην πράξη της πίστης. Ο Bion μελετά τις «κενές σκέψεις», μια μη λεκτική πραγματικότητα, που εκδραματίζεται μέσα από τη γλώσσα του σώματος και μόνο εκ των υστέρων μετασχηματίζεται μέσω της λεκτικής σκέψης. Στον δρόμο της υπέρτατης πραγματικότητας, ο Bion περιλαμβάνει δύο ζώνες, από τις οποίες η πρώτη αναφέρεται στις ιδέες του Πλάτωνος και η δεύτερη στη Θεότητα. Ως προς τη δεύτερη, ο Bion εμπνέεται, εξάλλου, από τη φιλοσοφία του Εμμανουήλ Καντ, όπου το «πράγμα καθ’ εαυτό» είναι μη γνώσιμο από το μαθηματικό άπειρο αλλά και από τη Θεία Απαρχή, που έχουν μελετήσει δυτικοί μυστικοί, όπως ο Μάιστερ Έκαρτ, και θεωρείται ότι οιονεί «προϋποτίθεται» της θεωρήσεως του Θεού ως Αγίας Τριάδας. Οι μετασχηματισμοί στην υπέρτατη αυτή πραγματικότητα εκδηλώνονται μέσα από τη συμβολική γλώσσα στην ποίηση, την τέχνη, τη φιλοσοφία και τη θρησκεία. Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο έργο του Bion είναι το κατεξοχήν πρόσφορο για μια διεπιστημονική σπουδή.
Το ενδιαφέρον είναι ότι, για να μπορεί να προσεγγίσει ο ψυχοθεραπευτής τούς μετασχηματισμούς του θεραπευόμενου, χρειάζεται να μετάσχει στην υπέρτατη αυτή πραγματικότητα («Ο»), ακόμη και εγκαταλείποντας τον ορθό λόγο. Για την ανακάλυψη της προσωπικής αλήθειας του θεραπευόμενου, ο ψυχαναλυτής μπορεί να αξιοποιήσει την προσοχή, τη διαίσθηση, την ονειροπόληση, την πίστη και την ενωτική μέθεξη (atonement). Αντιστρόφως, η δυσπιστία καταργεί τους δεσμούς αγάπης αναλυτή και αναλυόμενου, ακυρώνοντας τη θεραπεία. Η τομή ανάμεσα στο πρωτοψυχικό και στο ψυχικό πεδίο αξιοποιείται θεραπευτικώς ως ένα σημείο συνάντησης, ως μια μετάβαση από την ψυχική νεκρότητα της μνησιπήμονος οδύνης σε μια ζωή με νόημα και χαρά. Η τομή μπορεί, βεβαίως, να λειτουργήσει και ως εμπόδιο, ως φόβος που προκύπτει από το προλεκτικό τραύμα από τη ματαίωση του βρέφους, όταν συναντά την «απούσα μητέρα», το «μη πράγμα». Στην ανάλυση το μη πράγμα βρίσκεται στην αρχή της προκλήσεως του κακού εσωτερικού ψυχικού αντικειμένου που καταλήγει σε ζωτικό ψεύδος μέσα από ασυνείδητους μηχανισμούς σχάσης, άρνησης, θυμού, οργής, κατάθλιψης, καταστροφικής επιθετικότητας και καταναγκαστικών επαναλήψεων, που εκδηλώνονται ως ορμή θανάτου. Κατά τον ύστερο Bion, η υπέρβαση της τομής μπορεί να βιωθεί ως αποκάλυψη και ως ένα ενεργό συμβάν που χρήζει ερμηνείας. Πρόκειται για μια ψυχική γέννηση, η οποία συνδυάζεται με ηθική αφύπνιση. Κατά τον επιμελητή του τόμου Δημήτρη Κυριαζή, η μετάβαση αυτή δεν ταυτίζεται με την υπέρτατη πραγματικότητα, αλλά αποτελεί μία πνευματική πρόοδο εμπνεόμενη από αυτή. Ο συγκεκριμένος τόμος είναι πολύτιμος γιατί μπορεί να φωτίσει έναν διεπιστημονικό διάλογο για το οντολογικό βάθος της ψυχικής εξέλιξης.
