Ανδρέας Κεντζός, Άνθρωπος του Θεού, Αιγόκερως, Αθήνα 2025.
Το έργο του Ανδρέα Κεντζού έχει ως θέμα του το πώς θα ήταν ένα μεταφυσικό έγκλημα, ένας φόνος, ο οποίος δεν μπορεί να αναχθεί εξαντλητικώς σε ψυχολογικά κίνητρα, αλλά διαθέτει μια ατόφια οντολογική αξίωση. Σε μια θεατρική παράσταση, η οποία έχει απόλυτη ενότητα χώρου, χρόνου και δράσης, όπως οι αρχαίες τραγωδίες, συνοψίζεται ένας χριστιανικός υπαρξισμός, που θυμίζει τα εκτενή μυθιστορήματα του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ιδίως τους Δαιμονισμένους. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο προβληματισμός τι θα σήμαινε η απόλυτη άγρια ενδεχομενικότητα. Γιατί να πεθάνει «τυχαία» ένας άνθρωπος και όχι κάποιος άλλος; Υπάρχει ευθύνη γι’ αυτό; Τι νόημα έχει η ενοχή, αλλά και η συγχώρεση, ενώπιον της τυχαιότητας; Μπορεί η τυχαιότητα να συμβιβαστεί με τη θεία πρόνοια; Ο Κεντζός αναδιφεί μια σκληρή βιβλική ενδεχομενικότητα, από αυτές που έκαναν τον Λέοντα Σεστόφ να διερωτηθεί, ακολουθώντας τον Τερτυλλιανό, «τι κοινό έχει η Αθήνα με τα Ιεροσόλυμα;», εννοώντας ότι η βιβλική ελευθερία παραλύει τους φιλοσοφικούς συλλογισμούς. Αν ο Θεός αποκαλύπτεται στον Μωυσή ως «εγώ ειμί ο ων», το οποίο, όμως, στην εβραϊκή πολυσημία της έκφρασης μπορεί να σημαίνει επίσης «είμαι όποιος θέλω να είμαι» ή «είμαι όποιος θέλω να είμαι στο μέλλον» ή «είμαι ό,τι πράττω» / «πράττω ό,τι πράττω» / «πράττω ό,τι θέλω», η οντολογία ταυτίζεται με μια αυθαίρετη ελευθερία. Η τελευταία εκφράζεται κατεξοχήν στο ζήτημα ποιοι άνθρωποι πεθαίνουν και ποιοι επιβιώνουν, που πραγματεύεται το θεατρικό έργο. Σε αυτήν την περίπτωση η «αυτοθέωση» του ανθρώπου θα σήμαινε, όπως δείχνει ο Ντοστογιέφσκι με τον χαρακτήρα του Κιρίλοφ, μια προσπάθεια να συμμετάσχει σε αυτήν την αυθαίρετη ελευθερία μέσα από ένα υπαρξιακό έγκλημα.
Ο Κεντζός ρίχνει ταυτόχρονα μια μη δημοσιογραφική ματιά στην Ελλάδα των μνημονίων, της αγανάκτησης και της καταστολής. Διαλέγει ως ήρωά του έναν αστυνομικό, μία από τις μορφές που κατεξοχήν απανθρωποποιούνται στον τρέχοντα αντιεξουσιαστικό λόγο και, κατά προκλητικό τρόπο, τον αναδεικνύει σε άνθρωπο εκλεκτό του Θεού. Η συμβατική θέση κατά την οποία έχουν θεολογικό χαρακτήρα οι υπηρέτες της εξουσίας υφίσταται την άρση μιας ανατρεπτικής πολιτικής θεολογίας, κατά την οποία ο Θεός εκλέγει τους απερριμμένους, αλλά και μια άρση της άρσης, κατά την οποία ο Θεός μπορεί να επανεκλέξει ανθρώπους, οι οποίοι αντικειμενικά στηρίζουν την εξουσία, αν αυτοί διακατέχονται από την οντολογική –όχι ηθική– ταπεινοφροσύνη ότι αποτελούν τον «οποιονδήποτε άνθρωπο». Το περαιτέρω ερώτημα που θέτει το έργο είναι αν ένα θαύμα που συμβαίνει κατ’ εξακολούθηση, φτάνοντας να έχει έναν οιονεί προβλέψιμο χαρακτήρα, παραμένει θαύμα. Δικαιούται ο Θεός να επαναλαμβάνει με προβλεψιμότητα το ίδιο θαύμα; Ή μήπως, αντιστρόφως, η επανάληψη ενός αντικανονικού θαύματος είναι η έσχατη απόδειξη της ισχύος του Θεού; Ο Κεντζός ελίσσεται μέσα από παρόμοιες υπαρξιακές διερωτήσεις με ένα ατόφιο εβραϊκό βιβλικό χιούμορ, σαν αυτό που βλέπουμε λ.χ. στην ιστορία του Ιωνά, καθώς στο απόγειο της ενδεχομενικότητας η τραγωδία δεν μπορεί παρά να συμπέσει με την κωμωδία. Ενώ η χριστιανική οπτική εκδέχεται ως άνθρωπο του Θεού αυτόν που θυσιάζεται έως θανάτου, στο έργο κατά μια ίσως πιο παλαιοδιαθηκική έννοια, ο εκλεκτός είναι, αντιθέτως, αυτός που επιβιώνει, ίσως επειδή αυτό αποτελεί μια προτύπωση του κατ’ ευδοκίαν θελήματος του Θεού για αθανασία των όντων, ακόμη και έναντι των μεταφυσικών εγκλημάτων που επιδιώκει η ανθρώπινη ελευθερία.
