Προτάσσω τις «Σκέψεις πίσω από τα μικρόφωνα του Webex», που ανέβασε στο facebook ο συνάδελφος Γιάννης Παπαϊωάννου, καθηγητής στη Δευτεροβάθμια πάνω από 30 χρόνια και –σημειωτέον– από τους πλέον ειδήμονες στις σύγχρονες τεχνολογίες: «Ας μάθουμε τα παιδιά να “πετάνε ελεύθερα” έξω από τα δικά μας όρια. Ας τα μάθουμε να σκέφτονται και όχι τι να σκέφτονται. Ας φροντίσουμε να έχουμε αληθινούς, πνευματικά παρόντες και όχι να μετράμε μόνο “τυφλές” απουσίες. Ας ξανακάνουμε την εκπαίδευση “Έρωτα”».
Με εκφράζει απόλυτα το σκεπτικό και το μήνυμα του εκλεκτού φίλου. Η σκηνή, μάλιστα, που έχω απαθανατίσει στη Μαδρίτη, με τα νήπια που πιασμένα χεράκι-χεράκι εισέρχονται στην πτέρυγα Picasso του Μουσείου Reina Sofia, για να μελετήσουν έργα του και να τους δοθούν ξυλομπογιές και κραγιόνια, για να ζωγραφίσουν και εκείνα, με ακολουθεί ἐς ἀεί επιβεβαιώνοντάς μου την ιερότητα του ζωντανού Σχολείου για ζωντανούς δασκάλους και μαθητές! Δραττόμενος, ωστόσο, από την ταύτιση της Εκπαίδευσης με τον Έρωτα, θα υπενθυμίσω ότι, εδώ και αρκετές πια δεκαετίες, πρώτος ο Έρωτας οδηγήθηκε στην ειρκτή της εικονικής πραγματικότητας μέσω του βίντεο και της ψηφιοποίησης και, εν πολλοίς, εκτίει μια ποινή αορίστου χρόνου. Τότε αιτία και φόβητρο ήταν η εμφάνιση και εξάπλωση του AIDS. Τώρα ο κορωνοϊός. Με μια ριζική διαφορά: Το AIDS αφορά τη γενετήσια μόνο λειτουργία και την ανάλογη σωματική επαφή, μεταδίδεται με πολύ συγκεκριμένους τρόπους, ενώ και η προφύλαξη εντοπίζεται σε ένα μόνο σημείο του σώματος και για πεπερασμένη χρονική διάρκεια. Η πανδημία του covid-19, όμως, αφορά τα πάντα και τους πάντες, μεταδίδεται με αναρίθμητους και αδιευκρίνιστους ακόμη τρόπους, αλλά και δύσκολα προφυλάσσεται κανείς ή προφυλάσσει άλλους, ιδίως όντας ασυμπτωματικός! Μέγιστη, επίσης, διαφορά ότι το AIDS και οι προφυλάξεις του δε γνώρισαν τους φανατικούς αρνητές που κατεβαίνουν στους δρόμους και συγκρούονται αμείλικτα με την αστυνομία!
Με άλλα λόγια, ο παλαιός τρόμος και η αποστασιοποίηση των ερωτικών συντρόφων για τον χωρίς προφυλάξεις σαρκικό έρωτα απλώθηκαν τώρα παντού στην παγκόσμια κοινότητα και κατέκλυσαν τον ολιστικό Έρωτα του ανθρώπινου είδους, ενίοτε και υπό σχολαστικές προφυλάξεις: τη συγγένεια ακόμη και πρώτου βαθμού, τη φιλία, την καλή γειτονία, τη συνύπαρξη συναδέλφων ή συμμαθητών στον ίδιο χώρο, επιβατών σε μέσα μεταφοράς, πελατών σε καταστήματα, παιδιών και συνοδών τους στις κούνιες και στους παιδότοπους, πιστών στους χώρους λατρείας, θεατρόφιλου, κινηματογραφόφιλου, μουσικόφιλου ή φίλαθλου κοινού στους χώρους ψυχαγωγίας και πολιτισμού κ.λπ. Κορωνίδα του ανηλεούς κορωνοϊού ο τρόμος ακόμη και στην ιερή σχέση του γιατρού ή του νοσηλευτή με τον ασθενή του, αφού παρά τα τόσο αυστηρά μέτρα ασφάλειας του υγειονομικού προσωπικού θρηνούμε πλείστα μέλη και αυτού παγκοσμίως!
Φυσικά, υπό αυτές τις συνθήκες η «τηλεκπαίδευση» είναι μια κάποια λύσις. Άλλωστε, δοκιμάσαμε και ως οικογένεια τη δυνατή συγκίνηση να περάσει ο κανακάρης φίλων μας –ευτυχώς, όχι στην Ιατρική– 18 μαθήματα σε μία μόνο εξεταστική, όταν το άσπλαχνο Σύστημα τον είχε καταδικάσει επί χρόνια να περνάει 1-2 κάθε φορά! Αυτό, ωστόσο, που με ενοχλεί είναι ότι για πολλούς «παράγοντες» της Πολιτικής, της Οικονομίας και, φυσικά, της Υψηλής Τεχνολογίας και της Παγκοσμιοποίησης, αλλά και κάποιους της Εκπαίδευσης δεν αποτελεί το αυτονόητα αναγκαίο κακό αλλά το αναγκαίο καλό. Θα μπορούσα να κουνήσω με θυμό το δάχτυλο σε όλους εκείνους που «έναν αιώνα μετά την εκμηχάνιση της προσωπικότητας –με το “σύνδρομο του Φόρτη”, όπως το περιέγραψε γλαφυρά ο Μυριβήλης για τον ήρωά του που αλλοτριώθηκε δουλεύοντας στο εργοστάσιο της γνωστής αυτοκινητοβιομηχανίας, ή με το αντίστοιχο σύνδρομο του Σαρλώ στους Μοντέρνους καιρούς– την οδηγούν τώρα στο τελικό στάδιο απανθρωποποίησης, δηλαδή στην ψηφιοποίηση και στη ρομποτοποίηση». Θα μπορούσα εναλλακτικά να ξεσπάσω και σε μοιρολόι για «την ψυχή μας που ξεπουλιέται στον εξαποδώ, αφού βγάλαμε τον Θεό και όλες τις άλλες αξίες από τη ζωή μας».
Ωστόσο, σκοπεύω να σκιαγραφήσω χωρίς κατά το δυνατόν συναισθηματική φόρτιση τις αντιξοότητες και τον τραγέλαφο του διαδικτυακού μαθήματος, όχι βέβαια ενός «ιδιαίτερου» ή μιας τηλεδιάσκεψης των… G8, αλλά μιας διδάσκουσας (ας πούμε φιλολόγου σε Γυμνάσιο της Αιτωλοακαρνανίας) με 25 μαθητές τη μία ώρα για Ιλιάδα Β΄, έπειτα άλλους 23 για Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄, άλλους 25 για Ιστορία Α΄, άλλους 24 για Οδύσσεια Α΄, τους ίδιους 25 της πρώτης ώρας για Αρχαία τώρα, έπειτα με ένα κενό και με άλλο τμήμα της Α΄ για Ιστορία ξανά. Πλησιάστε στην ψηφιακή της τάξη για σύγχρονη εκπαίδευση μέσω Webex και αφουγκραστείτε. Στην αφήγηση που ακολουθεί, τα παραδείγματα είναι όλα αυθεντικά αλλά και τετριμμένα στο σύνολο των χιλιάδων ψηφιακών τάξεων της χώρας:
Η διδακτική ώρα (διάρκειας 40΄) ξεκινάει με αίτημα του κάθε μαθητή να γίνει δεκτός στο μάθημα. Η καθηγήτρια ελέγχει έναν-έναν και τον δέχεται. Για αρκετά λεπτά, από τους 25 δεν έχουν εμφανιστεί 4, αλλά περιέργως εμφανίζονται και 3 άσχετοι που ζητούν να γίνουν δεκτοί! Εκείνη, φυσικά, δεν τους δέχεται. Μέχρι να ρωτήσει η φιλόλογος ποιος έχει απαντήσει την ερώτηση που είχαν, κάποιους τούς πετάει έξω το σύστημα και επανεμφανίζονται διαδοχικά με νέο αίτημα, για να γίνουν δεκτοί. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλους αρκετές φορές μέχρι το τέλος της ώρας. Εν τω μεταξύ, εμφανίζονται και 2 από τους αρχικά απόντες, ενώ αποδεικνύεται ότι και ο ένας από τους άσχετους είναι κανονικός μαθητής του τμήματος, αλλά μπαίνει από το λάπτοπ και με το ονοματεπώνυμο της μαμάς του, γιατί χάλασε το δικό του. Η αναγνώριση πήρε κάποια λεπτά και γίνεται κι αυτός δεκτός. Η φιλόλογος ξαναρωτάει ποιος θέλει να απαντήσει στην ερώτηση που είχαν και «σηκώνονται» κάποια ψηφιακά χέρια. Καλεί την Όλγα να διαβάσει την εργασία της, αλλά δεν ακούγεται τίποτα. Την αμηχανία όλων ξεπερνάει η καθηγήτρια, καθώς διαβάζει στο chat μήνυμα της Όλγας, που εξηγεί ότι δε λειτουργεί το μικρόφωνό της. (Προχθές είχε μείνει από μικρόφωνο η ίδια η φιλόλογος, με αποτέλεσμα να χαθούν 2 ώρες της, ενώ στην περιοχή τους κόπηκε και το ρεύμα μια μέρα και χάθηκαν όλα τα μαθήματα). Δίνει τον λόγο στον Κοσμά, που είχε «σηκώσει» κι αυτός ψηφιακό χέρι, αλλά τώρα είναι άφαντος! Σε 5-6΄ εμφανίζεται και γράφει στο chat «συγγνώμη, κυρία, μου είχε πει η μαμά μου να κλείσω το φούρνο στις 10.20». Η κυρία ανακοινώνει τελικά μόνη της την απάντηση στην ερώτηση, μήπως και προλάβουν να προχωρήσουν λίγο στο κεφάλαιο που εξετάζουν. Αισθάνεται, βέβαια, υποχρεωμένη για ευνόητους λόγους να απευθύνεται και σε κάποιους, που δε «σηκώνουν» χέρι. Έχει αναρτήσει στην οθόνη ένα κείμενο, οπότε παρακαλεί την Πέννυ να διαβάσει την 1η παράγραφο. Όμως, άκρα του τάφου σιωπή… Την σπάει κάποια στιγμή ο Θέμης: «Κυρία, το μικρόφωνο της Πέννυς λειτουργεί μόνο στη Γυμναστική!» (γέλια). Εν τω μεταξύ, 2-3 ανταλλάσσουν στο chat βωμολοχίες και κάτι συνθηματικά. Πρέπει να τους αποβάλει από την ψηφιακή τάξη και αργότερα να ενημερώσει τον διευθυντή για πειθαρχικό έλεγχο. Το 40λεπτο εκπνέει. Μόλις που προλαβαίνει η φιλόλογος να τους επισημάνει ποιο κομμάτι του βιβλίου θα διαβάσουν και ποια ερώτηση θα έχουν. Στο 10λεπτο διάλειμμα λύνει απορίες δύο παιδιών. Αρχίζουν τα αιτήματα εισόδου των μαθητών για την επόμενη ώρα και ψάχνει απεγνωσμένα τις εικόνες από την Οδύσσεια που έχει ετοιμάσει να τους ανεβάσει…
Όταν τελειώσει τα σημερινά της μαθήματα, θα πρέπει να αναφέρει στον διευθυντή τους άτακτους για τα περαιτέρω, να αποστείλει τις απουσίες κάθε ώρας στους συναδέλφους της που είναι υπεύθυνοι των 5 τμημάτων στα οποία δίδαξε σήμερα, να παραλάβει αντίστοιχα τις απουσίες για το τμήμα όπου είναι εκείνη υπεύθυνη από όλους τους συναδέλφους που δίδαξαν σήμερα σε αυτό, να τις γνωστοποιήσει στον διευθυντή, να τις καταχωρίσει στην πλατφόρμα του Υπουργείου και να ενημερώσει τους γονείς των απόντων. Τις επόμενες μέρες, ωστόσο, μπορεί να αναγκαστεί να διαγράφει απουσίες, αν οι γονείς κάποιων μαθητών ενημερώσουν τον διευθυντή ότι είχε πρόβλημα η σύνδεσή τους, ή ότι κόπηκε το ρεύμα, ή ότι χάλασε το λάπτοπ, ή ότι το πήρε για 2 διδακτικές ώρες ο πατέρας λόγω δικής του επείγουσας ανάγκης κ.λπ. Ο φίλος στο fb μίλησε για «τυφλές» απουσίες. Και, όπως φαίνεται, δεν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να χρεωθούν στο τέλος της χρονιάς οι «απουσίες» της εποχής Webex. Ένας και μόνο να προσφύγει στο ΣτΕ, θα καταρρεύσει η καταγραφή τους σαν ψηφιακός πύργος.
Η ημέρα της ηρωίδας μας θα συνεχιστεί με διόρθωση όσων εργασιών έχει πάρει μέσω της ασύγχρονης πλατφόρμας e-class, με διαδικτυακή ενημέρωση γονέων που θέλουν να ρωτήσουν για την επίδοση των παιδιών τους, αλλά και με «αλλαγή σκηνικού», αφού αύριο είναι Τετάρτη και διδάσκει στο Λύκειο άλλης κωμόπολης, γιατί δε συμπλήρωνε το ωράριό της στο Γυμνάσιο. Θα στρωθεί μέχρι αργά το βράδυ να προετοιμαστεί για την αυριανή ύλη, να φτιάξει τα αρχεία που θα διαμοιράσει και τις εργασίες που θα αναθέσει. Άλλα μαθήματα, άλλες διατάξεις που διέπουν τον τρόπο διδασκαλίας και αξιολόγησης, άλλοι μαθητές… Η κοπέλα είναι αναπληρώτρια, τοποθετήθηκε αρχές Οκτωβρίου στα δύο σχολεία, βρέθηκε για έναν μόνο μήνα ανάμεσα σε εκατοντάδες άγνωστούς της μαθητές, που δεν κατάφερε φυσικά ούτε καν τις φυσιογνωμίες τους να συγκρατήσει, αφού φορούσαν μάσκα! Πολύ περισσότερο τα ονόματά τους. Επομένως, μέσω Webex επικοινωνεί και, φευ, δ ι δ ά σ κ ε ι αγνώστους, τους οποίους οφείλει να αξιολογήσει για το τετράμηνο… Κάτι λέγαμε στην αρχή για Σχολείο-Έρωτα… Εν μέσω τόσων καθηκόντων, όμως, παρά λίγο να ξεχάσουμε –αλλά ακόμη και η ίδια– ότι στις 2 πρέπει από το σπίτι της να μπουν και με τον μεγάλο της, που πάει στη Β΄ Δημοτικού, στην ψηφιακή τάξη της κυρίας του. Και, φυσικά, δεν μπορεί να τον αφήσει όλες τις ώρες χωρίς «κυνήγι» και στοιχειώδη βοήθεια. Η 2χρονη, εννοείται, αλωνίζει όλη μέρα, σπάει, κινδυνεύει, φωνάζει, κλαίει, θέλει άλλαγμα, είναι κολλημένη στην τηλεόραση, σκαρφαλώνει στη μαμά την ώρα του μαθήματος, κάνει γκράφιτι στους τοίχους και, γενικώς, λειτουργεί ποικιλοτρόπως… διαδραστικά.
Ο προβληματισμός και η πικρία της καθηγήτριάς μας εντάθηκε, όταν της αφηγήθηκε μία συνάδελφός της ότι κάνοντας μάθημα εκείνη από την κρεβατοκάμαρα και ο σύζυγός της από το σαλόνι, ακούνε κάποιες φορές τον γιο τους να… ροχαλίζει στο δωμάτιό του «παρακολουθώντας» τα μαθήματά του και τρέχουν έντρομοι να τον ξυπνήσουν! Αυτά κορυφώθηκαν κάποια μέρα, όταν της είπε με χαιρέκακο χαμόγελο ο αρτοποιός ότι οι μισοί μαθητές βρίσκονται τα πρωινά στην πλατεία και σε γύρω δρόμους μπαίνοντας στην «τάξη» με τα κινητά τους από παγκάκια, από τον φούρνο του και το απέναντι μίνι μάρκετ. Αλλά την αποτελείωσε ο Κωστής από την Α΄ Λυκείου, που της είπε προ ημερών ότι της μιλάνε με 2-3 άλλους συμμαθητές από το… βουνό! Νομίζοντας ότι της κάνει πλάκα, του ζήτησε να ανοίξει την κάμερά του και έμεινε άναυδη αντικρίζοντας μια γραφική κρήνη με γύρω πλατάνια!
Όταν πια έφτασε και η φάση να αξιολογήσει και βαθμολογήσει τους μαθητές της, διαπίστωσε ότι σύμφωνα με την εγκύκλιο πρέπει να συντάξει περισσότερα από… 200 διαφορετικά θέματα, ώστε να αποτραπεί η συνεργασία και αντιγραφή μεταξύ των μαθητών, αφού θα γίνεται «ζωντανά» το τηλεδιαγώνισμα!
Εννοείται ότι περιστατικά σαν τα παραπάνω αποτελούν ρουτίνα καθημερινά στις ψηφιακές τάξεις. Εννοείται ότι φαντάζουν και παρανυχίδες για όσους διδάσκοντες δουλεύουν τόσους μήνες με τη σύγχρονη –αλλά ακόμη και με την ασύγχρονη– τηλεκπαίδευση σε σχέση με πολύ σοβαρότερα, κάποια από τα οποία μπορεί να τους εμπλέξουν και σε πειθαρχικές ή δικαστικές περιπέτειες, π.χ. με κάτι που θα συμβεί στον δρόμο σε μαθητή, ενώ εμφανιζόταν παρών στην ψηφιακή τάξη. Εννοείται ότι η αγωνία και το φιλότιμο της φιλολόγου μας στην Αιτωλοακαρνανία δεν έχουν για όλους τους εκπαιδευτικούς τόσο υψηλό ουδό, κοινώς «κατώφλι». Εννοείται ότι και από τους μαθητές πάρα πολλοί είναι εκείνοι που αγωνίζονται να παραμένουν στον ρόλο τους, παρά τις αντιξοότητες και τις «Σειρήνες»∙ μάλιστα, ορισμένοι μαθητές και γονείς εκφράζουν και την ευγνωμοσύνη τους στους δασκάλους τους που δίνουν τόσο επίμοχθο αγώνα και με τόσες ασύμμετρες απειλές.
Εννοείται, τέλος, ότι το περιεχόμενο αυτού του σημειώματος δε συνάδει ευθέως με τη θεματική της στήλης «Γλώσσα, έθιμο εθίμων». Αλλά μήπως τα πρώτα και πιο εμφανή συμπτώματα κάθε εκπαιδευτικής διαδικασίας –οποιασδήποτε μορφής και αντικειμένου– δεν είναι πάντα αυτά που σχετίζονται με τη γλώσσα; Σε αυτό ας προστεθεί και η απορία μας πώς δικαιολογείται η πλατφόρμα Webex, στην οποία στηρίζεται αυτή τη στιγμή ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα τόσων χωρών, να περιέχει τα πάντα στα Αγγλικά; Είναι, βλέπεις, αυτονόητο ότι τα εκατομμύρια εκπαιδευτικών, γονέων και μαθητών από το προνήπιο και από κάθε κοινωνικοοικονομικό και μορφωτικό επίπεδο στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στη Ρουμανία, στη Σιγκαπούρη κ.λπ. παίζουν στα δάχτυλα τόσο τα Αγγλικά όσο και την ορολογία και τη χρήση της ηλεκτρονικής τεχνολογίας…
Και η φιλόλογός μας; Μέσα στην εξουθένωσή της έχει κλείσει τα μάτια και ανακαλεί την εικόνα εκείνης της μέρας με την κρήνη και τα πλατάνια… Μετάνιωσε που σοκαρίστηκε τότε. Γιατί σκέπτεται τώρα ψύχραιμα ότι εκείνο το ειδυλλιακό σκηνικό εν ώρα μαθήματος είναι μοναδική ευκαιρία να αναβιώσει μέσα της την ταύτιση της Εκπαίδευσης με τον Έρωτα! Αλλά –δυστυχώς για τον Έρωτα– εκείνη τη στιγμή λερώθηκε η μπέμπα!…
