Είμαι μισή Γαλλίδα, μισή Ισπανίδα συνθέτης που γεννήθηκα και ζω στη Γαλλία. Οι απόψεις μου για το θέμα της σύγχρονης μουσικής, της εξαγωγής της, της σημασίας της σήμερα και της πρόσληψής της από διαφορετικά ακροατήρια επηρεάζονται από το διπλό πολιτιστικό μου υπόβαθρο αλλά και από την εμπειρία μου στη ζωή στο εξωτερικό, από το 2017 μέχρι το 2020, καθώς ολοκλήρωνα το διδακτορικό μου στη σύνθεση στην Καλιφόρνια. Το έργο μου είναι κατά πολύ εμπνευσμένο από την ποίηση και τις εικαστικές τέχνες (το χρώμα παίζει μεγάλο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο περιγράφω τη μουσική μου νοερά). Έχω επίσης πάθος με την όπερα και ένα από τα μελλοντικά μου σχέδια περιλαμβάνει μια καινούργια όπερα.
Αυτό τον καιρό γράφω ένα σόλο κομμάτι για άρπα για την Coline Jaget, ένα κομμάτι μουσικού συνόλου για πολλά όργανα της Αναγέννησης, το οποίο θα παίξουν πολλά μέλη της Ορχήστρας Δωματίου του Παρισιού, καθώς επίσης και ένα τρίο κρουστών για το μουσικό σύνολο Synergien Project. Τελευταία με ενδιαφέρουν πραγματικά τα σόλο κομμάτια λόγω της στενής σχέσης που μπορεί να οικοδομηθεί με τον ερμηνευτή, χτίζοντας το κομμάτι σε μια μορφή προσωπικής συνομιλίας· ωστόσο, η σύνθεση κομματιών για ορχήστρα (ή ορχήστρα δωματίου) είναι το είδος σύνθεσης που αγαπώ περισσότερο. Μπορείς να εκτείνεις το δημιουργικό σου σύμπαν τόσο πολύ, αλλά και τόσο διακριτικά, όταν έχεις το προνόμιο να γράφεις για έναν τόσο μεγάλο αριθμό μουσικών. Με αυτή την έννοια, οι Franck Bedrossian, Philippe Manoury και Philippe Schoeller είναι τρεις συνθέτες που με έχουν επηρεάσει σημαντικά, ο καθένας με τον τρόπο του, και με έχουν βοηθήσει να βρω τη δική μου αισθητική.
Για μένα, κάθε έργο που δημιουργώ είναι ένα είδος πρότασης. Δεν θέτει πάντα ερωτήματα ή προσφέρει απάντηση. Είναι απλά μία πρόταση όπου το κοινό αφιερώνει μερικά λεπτά για να συγκεντρωθεί σ’ αυτήν και μερικές φορές για να αντιδράσει, σύμφωνα με τη δική τους εμπειρία, τα συναισθήματα, και το πώς νιώθουν εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή. Δεν υφίσταται καθολικός τρόπος με τον οποίο ανταποκρίνεται το κοινό στη μουσική μου: όπως συμβαίνει με πολλούς συνθέτες, οι αντιδράσεις μπορεί να κυμαίνονται από την παρανόηση στο μίσος, στο βαθύ αίσθημα σύνδεσης και εκτίμησης. Μία από τις πιο συνήθεις γνώμες που έχουν εκφραστεί σε μένα μετά την εκτέλεση της μουσικής μου ήταν ένα μίγμα περιέργειας και εναλλαγής μεταξύ χαλάρωσης και βιαιότητας. Ένα πράγμα που παρατηρώ με το πέρασμα του χρόνου είναι ότι όσο περισσότερο παρουσιάζω τη μουσική μου πριν από την εκτέλεση (που συνήθως σημαίνει ότι ανεβαίνω στη σκηνή, συστήνομαι, διευκρινίζω τον τίτλο του κομματιού και το νόημά του, δίνω μια-δυο εξηγήσεις για τις εμπνεύσεις μου και μιλώ για λίγο για τη δημιουργική του διαδικασία και τη συνεργατική πλευρά του), τόσο περισσότερο αυτό το κοινό μπορεί να ανοίξει διάλογο ανάμεσα στο κομμάτι και στον εαυτό του.
Αν σκεφτώ ευρύτερα τι σημαίνει να είσαι Γαλλίδα συνθέτης σήμερα, θα έλεγα ότι είναι ένα ερώτημα με πολλές πιθανές απαντήσεις. Μία απάντηση είναι να βρεις τρόπους να συνδεθείς με ένα κοινό που είναι όλο και πιο πολύ συνδεδεμένο και έχει πρόσβαση σε μεγάλο αριθμό δραστηριοτήτων με ταχύτατο ρυθμό: το πώς να τους φέρεις στην αίθουσα συναυλιών ή πώς να επαναπροσδιορίσεις τον συναυλιακό χώρο είναι ερωτήματα που πρέπει να βρίσκονται διαρκώς στο μυαλό μας. Υπάρχει χώρος για κάθε εποχή μουσικής, και υπάρχει κοινό για όλα. Όμως είναι σημαντικό να μοιραζόμαστε τη μουσική πάνω από την απλή πράξη της σύνθεσης.
Μια άλλη πιθανή απάντηση είναι ότι η μουσική μας δεν εξαιρείται από την πολιτική, τα θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης, το κλίμα, τους πολέμους: πώς μένουμε στον ρόλο μας «απλώς» να γράφουμε μουσική χωρίς να αποσυνδεόμαστε από τις πραγματικότητες που μας περιβάλλουν, και επιλέγουμε να χρησιμοποιούμε τη μουσική μας ως πλατφόρμα για να εκφράσουμε τη γνώμη μας γι’ αυτά; Τέλος, είμαστε τυχεροί στη Γαλλία που έχουμε πολλές δυνατότητες χρηματοδότησης και στήριξης της μουσικής μας από το κράτος, πράγμα που δεν συμβαίνει παντού: όμως, σε καιρούς κρίσης, τα δικαιώματα των καλλιτεχνών και οι ευκαιρίες διαρκώς μειώνονται και η σύνθεση καινούργιας μουσικής σήμερα σημαίνει επίσης ότι επαγρυπνούμε και γνωρίζουμε τα δικαιώματά μας και εξασφαλίζουμε ότι οι επόμενες γενιές καλλιτεχνών θα έχουν υποστηρικτική μεταχείριση και θα έχουν πολλές δυνατότητες να χρηματοδοτούνται, να παίζονται, να ακούγονται και να προστατεύονται με ισχυρές και αταλάντευτες πολιτιστικές πολιτικές.
Μπορείς να κερδίζεις τα προς το ζην γράφοντας μουσική αλλά είναι πραγματικά δύσκολο: είτε έχεις την τύχη να σε στηρίζει κάποιο ίδρυμα ή πρέπει να διδάσκεις τουλάχιστον λίγες ώρες σε ένα ωδείο για να καταφέρνεις να δημιουργείς τη μουσική σου και να εξελίξεις την καριέρα σου ως συνθέτης. Υπάρχουν πολύ λίγοι συνθέτες στη Γαλλία που κερδίζουν τη ζωή τους αποκλειστικά από τις παραγγελίες. Και αυτοί που μπορούν δεν ζουν απαραίτητα άνετη ζωή –αυτή η επιλογή συνεπάγεται θυσία.
Η γαλλική παραγωγή εξάγεται πολύ καλά στην υπόλοιπη Ευρώπη και αναγνωρίζεται και εκτιμάται επίσης σε άλλες μη Ευρωπαϊκές χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς. Μουσικοί, σύνολα και ορχήστρες που εξάγουν τη μουσική μας και την μοιράζονται με νέα ακροατήρια αξίζουν τις ευχαριστίες μας γι’ αυτό, όπως επίσης και τα ιδρύματα που τους στηρίζουν και προστατεύουν τη μουσική των Γάλλων συνθετών.
Αλλά η εμπειρία των συνθετών με έδρα τη Γαλλία διαφέρει σήμερα κατά περίπτωση, για πολλούς διαφορετικούς λόγους που θα περιγράψω. Για κάποια χρόνια τώρα, τα ωδεία (που είναι οι χώροι στη Γαλλία για να μάθεις μουσική σε επαγγελματικό επίπεδο) έχουν ενσωματωθεί στο πανεπιστημιακό σύστημα. Σε άλλες χώρες αυτό έχει γίνει πριν από δεκαετίες, όμως στη Γαλλία πάντα ήταν δυο ξεχωριστοί δρόμοι. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι υπάρχει μεγαλύτερη έμφαση από πριν στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων μουσικών, οι οποίοι έχουν γνώσεις σε υψηλό επίπεδο σε πολλές περιοχές του πεδίου της μουσικής (υψηλό επίπεδο γνώσης μουσικού οργάνου, κριτικό πνεύμα, γνώση μουσικολογίας, ικανότητα να στηρίζεις μια άποψη με πηγές, ικανότητα να κάνεις έρευνα κ.λπ.). Οι συνθέτες της παλαιότερης γενιάς συνήθως είχαν διαφορετικό δρόμο: συνήθως θα σπούδαζαν σε μία από τις δύο ανώτερες ακαδημίες μουσικής (το Conservatoire Supérieur de Paris ή de Lyon), κάποια στιγμή μετά μερικές τακτικές απασχολήσεις και μια στάση στο Ircam cursus για να μάθουν ηλεκτρονική μουσική (αυτό το τελευταίο βήμα αποτελεί ακόμη σημαντικό μέρος των τελευταίων σταδίων της εκπαίδευσης πολλών συνθετών μετά το πανεπιστήμιο).
Μία άλλη πτυχή που θα πρέπει να μας απασχολήσει είναι ότι οι συνθέτες στη Γαλλία δεν είναι απαραίτητα Γάλλοι ή σπουδαγμένοι στη Γαλλία. Υπάρχουν πολλοί συνθέτες εγκατεστημένοι σήμερα στη Γαλλία που έρχονται από άλλες χώρες (και αυτό είναι πράγματι κάτι το θετικό, κατά τη γνώμη μου). Αυτό αλλάζει επίσης τις εμπειρίες τους όπως και τις ευκαιρίες που τους προσφέρονται (η προέλευση από μη ευρωπαϊκή χώρα μπορεί να μπλοκάρει αρκετές χρηματοδοτικές δυνατότητες για παράδειγμα).
Θα ολοκληρώσω με κάποιες ευρύτερες σκέψεις για τη σύγχρονη μουσική σήμερα. Οι εικαστικές τέχνες συνδυάζονται πρακτικά πιο εύκολα με τη σύγχρονη μουσική, κατά τη γνώμη μου. Αυτός ο αιώνας εστιάζει τόσο πολύ στην εικόνα, περιβαλλόμαστε και διαρκώς τροφοδοτούμαστε με νέες εικόνες στα τηλέφωνά μας, που είναι πολύ λογικό ότι μπορεί να λειτουργήσει πολύ εύκολα σήμερα ως γέφυρα με τη μουσική. Γι’ αυτόν τον λόγο, νομίζω ότι οδηγούμαστε όλο και πιο πολύ προς μια τέχνη που εστιάζει στην πολυθεματικότητα.
Για το θέμα του συνδυασμού καλλιτεχνικών μέσων, η ηλεκτρονική μουσική δημιουργεί μια γέφυρα μεταξύ διαφορετικών αισθητικών ακόμη και μεταξύ χώρων. Όταν αρχίζεις να μαθαίνεις κάποια μυστικά της παραγωγής ηλεκτρονικής μουσικής, μπορείς να έρθεις κοντά με πειραματικούς καλλιτέχνες που παράγουν ένα διαφορετικό είδος μουσικής, πηγαίνοντας από τις επιρροές της ηλεκτρονικής χορευτικής μουσικής σ’ εκείνες της τζαζ για παράδειγμα.
Αυτές είναι πάντα νέες γέφυρες που μπορούν να φέρουν κοινό στις αίθουσες συναυλίας, ιδιαίτερα νεαρότερο κοινό. Υπάρχουν πολλές πρωτοβουλίες σήμερα, στη Γαλλία, που βοηθούν στην επαφή του νεανικού κοινού με αυτό το πεδίο τέχνης. Ωστόσο, δεν θα έλεγα ότι υπάρχει ακόμη ένα τακτικό νεανικό κοινό που έρχεται σε πολλές συναυλίες σύγχρονης μουσικής κάθε χρόνο με δική του πρωτοβουλία. Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που αρχίζει να αλλάζει σιγά-σιγά και να εξελίσσεται. Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να παραμένουμε ειλικρινείς με τον εαυτό μας και να μη συμβιβάζουμε τη μουσική μας με την ελπίδα ότι θα γίνουμε πιο ελκυστικοί και δελεαστικοί σε ακροατήρια που δεν ανταποκρίνονται ακόμη πλήρως στις δημιουργικές μας ιδέες.
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα: