«Στη ζωή των αυτοκρατόρων υπάρχει μια στιγμή που έρχεται μετά τις ώρες της περηφάνιας για τις αχανείς περιοχές που κατακτήσαμε, μετά τις ώρες της μελαγχολίας και ανακούφισης να ξέρουμε ότι σύντομα θα παραιτηθούμε από κάθε σκέψη να τις γνωρίσουμε και να τις καταλάβουμε. Υπάρχει ένα αίσθημα κενού…. Είναι η τρομερή στιγμή που ανακαλύπτουμε ότι αυτή η αυτοκρατορία που μας έχει φανεί το άθροισμα όλων των θαυμάτων είναι ένα απέραντο άμορφο ερείπιο, ότι η γάγγραινα της διαφθοράς έχει απλώσει τόσο ώστε να μην αρκεί το σκήπτρο μας να τη γιατρέψει, ότι ο θρίαμβος πάνω στους αντιπάλους ηγεμόνες μας έκανε κληρονόμους του παρατεταμένου τους αφανισμού».
Ίταλο Καλβίνο, Οι αόρατες πόλεις
Εισαγωγή
Αντιγράφω[1]:Συμβίωση είναι οποιοσδήποτε τύπος στενής και μακροπρόθεσμης βιολογικής αλληλεπίδρασης, μεταξύ δύο διαφορετικών βιολογικών οργανισμών, που μπορεί να εκφραστεί με διάφορες μορφές, οι σημαντικότερες εκ των οποίων είναι η αμοιβαιότητα, ο ομοσιτισμός και ο παρασιτισμός.Οι συμμετέχοντες οργανισμοί, ο καθένας από τους οποίους ονομάζεται συμβιώτης, είναι απαραίτητο να προέρχονται από διαφορετικά είδη.
Η βιολογική αμοιβαιότητα ή αμοιβαία συνεργασία περιγράφει την οικολογική αλληλεπίδραση μεταξύ δύο ή περισσότερων ειδών, όπου το κάθε είδος αποκομίζει κάποιο σημαντικό όφελος.
Ο ομοσιτισμός είναι μια μακροχρόνια βιολογική αλληλεπίδραση μεταξύ δύο ειδών (συμβίωση), κατά την οποία τα μέλη του ενός είδους, αποκομίζουν οφέλη από αυτήν τη συμβιωτική σχέση, ενώ τα μέλη του άλλου είδους παραμένουν ανεπηρέαστα, χωρίς να ωφελούνται ή να βλάπτονται από την αλληλεπίδραση αυτή
Ο παρασιτισμός είναι μια στενή συμβιωτική σχέση μεταξύ διαφορετικών ειδών, κατά την οποία ο ένας οργανισμός, το παράσιτο, ζει πάνω ή μέσα σε έναν άλλο οργανισμό, τον ξενιστή, προκαλώντας του κάποια βλάβη, ενώ το ίδιο αποκομίζει οφέλη, προσαρμόζοντας παράλληλα τη δομή του σε αυτόν τον συμβιωτικό τρόπο ζωής.
Το παραπάνω απόσπασμα οδηγεί ευθέως σ’ αυτό που επιχειρείται να διερευνηθεί στη συνέχεια αυτού του άρθρου: σε τι συνίσταται η σχέση του Τραμπ με το κίνημα MAGA. Είναι σίγουρα συμβιωτική, αλλά τι είδους;
Προκειμένου να διερευνηθεί το παραπάνω ερώτημα θα ανατρέξουμε στις διακηρυγμένες θέσεις του κινήματος MAGA με όση μεγαλύτερη ακρίβεια και πιστότητα είναι δυνατή.
Α. Κίνημα MAGA
«Κι όσο για τα ίχνη και την τρομάρα των αλόγων – προφανώς αυτά ήταν λόγια των χωριατών, κι ήταν πολύ φυσικό να λέγονται μετά από ένα φαινόμενο όπως ο μετεωρίτης. Απέναντι σε τέτοιες αλλοπρόσαλλες φήμες οι σοβαροί άνθρωποι δεν μπορούσαν να κάνουν και πολλά, διότι οι κάτοικοι της υπαίθρου είναι τόσο δεισιδαίμονες που λένε και πιστεύουν ό,τι να ʼναι. Κι έτσι, όλες εκείνες τις παράξενες μέρες οι καθηγητές κρατούσαν τις αποστάσεις τους και αντιμετώπιζαν τους ανθρώπους της περιοχής με περιφρόνηση».
Χ.Φ. Λάβκραφτ, Το χρώμα που ήρθε από το διάστημα
1.
Το Κίνημα MAGA είναι το εθνικιστικό πολιτικό κίνημα που εμφανίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του «υποτιθέμενου» ηγέτη του, Ντόναλντ Τραμπ, το 2016. Το όνομά του προέρχεται από το σύνθημα της προεκλογικής εκστρατείας του Τραμπ το 2016, «Make America Great Again», το οποίο έκτοτε έχει γίνει σύνθημα συσπείρωσης για πολλούς υποστηρικτές του Τραμπ.
Ο Τραμπ υιοθέτησε τη φράση «Make America Great Again» τον Νοέμβριο του 2012, αμέσως μετά την ήττα του Μιτ Ρόμνεϊ, του πρώην Ρεπουμπλικάνου κυβερνήτη της Μασαχουσέτης, στις προεδρικές εκλογές του 2012 από τον Μπαράκ Ομπάμα.
Ο νυν Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών υπέβαλε αίτηση κατοχύρωσης εμπορικού σήματος για το σύνθημα με στόχο την «προώθηση της ευαισθητοποίησης του κοινού σε πολιτικά ζητήματα και την άντληση κεφαλαίων στον πολιτικό τομέα».
Σαφώς προέρχεται από το σύνθημα «Let’s Make America Great Again»[2] που χρησιμοποίησε ο R. Reagan κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του το 1980 για την προεδρία των ΗΠΑ με αντίπαλο τον Δημοκρατικό James Earl Carter Jr. Όμως το σύνθημα «Make America Great Again» το χρησιμοποίησε και ο Bill Clinton σε αρκετές περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένης της ανακοίνωσης της υποψηφιότητάς του για την προεδρία των ΗΠΑ[3].
Με το συγκεκριμένο σύνθημα ο Τραμπ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές του 2016 και του 2024 και έχασε τις εκλογές το 2020. Το συγκεκριμένο σύνθημα δεν σηματοδοτεί κάτι το συγκεκριμένο έτσι ώστε να κατανοείται ουσιαστικά από τον Αμερικανικό πληθυσμό.
Η χρησιμοποίηση του συγκεκριμένου συνθήματος αφήνει να αιωρείται το εξής βασικό ερώτημα: άραγε σε ποια εποχή αναφέρονται οι αρχηγεσίες αλλά και οι οπαδοί του κινήματος MAGA όταν δηλώνουν ότι θέλουν να κάνουν την Αμερική πάλι μεγάλη; Αρκετοί φαίνεται να αναφέρονται στη λεγόμενη «χρυσή» εποχή του Αμερικάνικου καπιταλισμού μεταξύ 1870-1900!
Μια μικρή αναφορά στην εποχή αυτή δίνει μια εικόνα του τι θα ήθελε μια μερίδα του κινήματος MAGA. Συγκεκριμένα:
Ο αμερικανικός καπιταλισμός αναπτύχθηκε ραγδαία και εντυπωσιακά μετά τον Εμφύλιο, ο οποίος μάλλον είχε επιβραδύνει προσωρινά την ανέλιξή του, αν και πρόσφερε επίσης σημαντικές ευκαιρίες στους τυχοδιώκτες μεγαλοεπιχειρηματίες, που πήραν το προσφυές παρατσούκλι «ληστοβαρόνοι». Οι Κορνήλιος Βάντερμπιλτ, Τζιμ Φισκ, Τζέι Γκούλντ, Κόλλινς Π. Χάντιγκτον, Λήλαντ Στάντφορντ, Τσαρλς Κρόκερ, Μαρκ Χόπκινς, Φίλιπ Άρμορ, Άντριου Κάρνεγκκι, Τζων Ντ. Ροκφέλλερ, Τζον Π. Μόργκαν, κ.τ.λ. ήταν άνθρωποι κερδοσκόποι και πρόθυμοι να κυνηγήσουν το πολύ χρήμα οπουδήποτε. Κανένας τους δεν είχε ιδιαίτερους ενδοιασμούς, ούτε μπορούσε να έχει σε μια οικονομία και σε μια εποχή όπου η απάτη, η δωροδοκία, η συκοφαντία και τα όπλα αποτελούσαν συνηθισμένες μορφές ανταγωνισμού. «Τρία πράγματα διακρίνουν την εποχή των Αμερικανών ληστοβαρόνων από τις άλλες ακμάζουσες καπιταλιστικές οικονομίες της ίδιας περιόδου, που εξέθρεψαν και αυτές ολόκληρες γενιές εκατομμυριούχων, μερικές φορές αρπαχτικών. Το πρώτο ήταν η πλήρης απουσία οποιουδήποτε ελέγχου των επιχειρηματικών συναλλαγών, οσοδήποτε δόλιες και αν ήταν, και οι πραγματικά εντυπωσιακές δυνατότητες που υπήρχαν για τη διαφθορά τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Στις ΗΠΑ δεν υπήρχαν παρά λίγα στοιχεία αυτού που θα ονομάζαμε κυβέρνηση με τα ευρωπαϊκά κριτήρια, και το πεδίο που ανοιγόταν στους ισχυρούς και ανενδοίαστους πλούσιους ήταν ουσιαστικά απεριόριστο. Στην πραγματικότητα, η έκφραση «ληστοβαρόνοι» θα έπρεπε να δίνει έμφαση στο δεύτερο συνθετικό και όχι στο πρώτο, γιατί, όπως σ’ ένα αδύναμο μεσαιωνικό βασίλειο, οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να προσβλέπουν στον νόμο παρά μόνο στη δική τους δύναμη –και, σε μια καπιταλιστική κοινωνία, ποιοι ήταν οι δυνατότεροι από τους πλουσίους; Οι ΗΠΑ, μόνες ανάμεσα στα κράτη του αστικού κόσμου, ήταν μια χώρα ιδιωτικής δικαιοσύνης και ιδιωτικών ενόπλων δυνάμεων, και στην περίοδο που εξετάζουμε αυτό ήταν περισσότερο έκδηλο παρά ποτέ άλλοτε… Και σ’ αυτήν ακριβώς την περίοδο απέκτησε τη σκοτεινή φήμη της η διαβόητη από όλες τις ιδιωτικές αστυνομίες, οι «Πίνκερτον» που στην αρχή πολεμούσαν τους κακοποιούς, αλλά έπειτα όλο και συχνότερα τους εργάτες. Το δεύτερο διακριτικό γνώρισμα αυτής της εποχής των πρωτοπόρων της αμερικανικής μεγαλοεπιχείρησης ήταν ότι δεν φαίνονταν αφοσιωμένοι σε έναν ορισμένο τρόπο πλουτισμού. Το μόνο που ήθελαν ήταν να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους… Όλοι τους ήταν σκληροτράχηλοι, και οι περισσότεροί τους θα θεωρούσαν το ερώτημα αν ήταν έντιμοι πολύ πιο άσχετο με τις δουλειές τους από όσο το ερώτημα αν ήταν καπάτσοι. Δεν είναι τυχαίο ότι ο «κοινωνικός δαρβινισμός», το δόγμα ότι όσοι σκαρφαλώνουν στην κορυφή είναι οι καλύτεροι, γιατί είναι οι ικανότεροι να επιβιώσουν στην ανθρώπινη ζούγκλα, έγινε κάτι σαν εθνική θεολογία στις ΗΠΑ του τέλους του 19ου αιώνα. Το τρίτο γνώρισμα θα πρέπει να είναι ήδη φανερό, αλλά έχει υπερτονιστεί από τη μυθολογία του αμερικανικού καπιταλισμού: ένα σημαντικό ποσοστό από αυτούς ήταν «αυτοδημιούργητοι», και δεν είχαν ανταγωνιστές στα πλούτη ή στη κοινωνική περιωπή. Βέβαια, παρά την επιφανή παρουσία αρκετών «αυτοδημιούργητων» πολυεκατομμυριούχων, μόνο το 42% των επιχειρηματιών της περιόδου προέρχονται από τα κατώτερα ή τα μικρομεσαία στρώματα»[4].
2.
Κατ’ αρχάς μπορεί να αναφερθεί συνοπτικά το σχέδιο της νέας αμερικανικής δεξιάς: αντικατάσταση της θρησκείας του προοδευτισμού με την αγάπη για το έθνος. Απομάκρυνση των φιλελεύθερων αρχηγεσιών, που είναι προδότες του λαού. Εγκατάλειψη της χίμαιρας μιας παγκόσμιας τάξης. Ανατροπή όλων των ιδεών που στήριξαν αυτές τις ιδέες. Επανεξέταση της σημερινής πραγματικότητας με βάση το κριτήριο: America first ή ακόμη και με το America only.
Το κίνημα MAGA είναι κατ’ αρχάς ένα κίνημα αντίδρασης. Αυτοπροσδιορίζεται κυριολεκτικά με αυτόν τον τρόπο: μια αντίδραση στις καθεστωτικές αρχηγεσίες και στα πνευματικά τους πιστεύω, που ευθύνονται για τριάντα χρόνια παρακμής, στρατηγικής στασιμότητας, οικονομικής και κοινωνικής κατάρρευσης. Δεν είναι μόνο οι φιλελεύθεροι που βρίσκονται στο στόχαστρο. Στοχοποιούνται επίσης και οι κλασικοί συντηρητικοί και νεοσυντηρητικοί, ως ένοχοι επειδή έχουν παραδοθεί αμαχητί στα φιλελεύθερα κελεύσματα και έχουν λησμονήσει κάθε παραδοσιακή αξία. Το κίνημα MAGA επιθυμεί να προκαλέσει, πρώτα και κύρια, έναν εμφύλιο πόλεμο εντός του όλου συντηρητικού στρατοπέδου.
Για δεκαετίες, οι παραδοσιακές αξίες του έθνους δέχονται ολομέτωπη επίθεση. Οικογένεια, πίστη, κοινότητα, εργασία, έθνος, παράδοση, ακόμη και το ανθρώπινο σώμα: όλα δέχονται συστηματικά επίθεση από την επικρατούσα πολιτική, πολιτιστική και οικονομική τάξη. Στο όνομα της ναρκισσιστικής ελευθερίας της αυτοπραγμάτωσης. Αυτό αποτελεί το βασικό αμάρτημα: εμποδίζει τη χώρα να δημιουργήσει τις βασικές μονάδες μιας κοινωνίας, οικογένειες και επιχειρήσεις, ώστε να μπορέσει να παράγει και στη συνέχεια να αναπαραχθεί δυναμικά. Αυτή η στείρα και αντικοινωνική κουλτούρα πρέπει να εκλείψει. Η χώρα πρέπει να απελευθερωθεί. Στα μάτια τους, οι ΗΠΑ έχουν μετατραπεί σε μια υπερρυθμισμένη επικράτεια: από τη δεκαετία του 1970, έχει δημιουργηθεί ένα τεράστιο σύστημα ελέγχων για την αποτροπή καταχρήσεων εξουσίας και την προστασία των δικαιωμάτων, το οποίο τελικά εμπόδισε την παραγωγή οποιουδήποτε πράγματος. Το τέλος της μεταποίησης, η στασιμότητα του οικονομικού δυναμισμού, η έλλειψη υποδομών και η κρίση στέγασης είναι όλα πτυχές του ίδιου προβλήματος.
Σε αυτή την κατάσταση οδήγησε μια συνωμοσία, όχι μια λανθασμένη πολιτική επιλογή, επαναλαμβάνω μια συνωμοσία, με στόχο τον εξανδραποδισμό του αμερικανικού έθνους[5]. Η συνωμοσία για τους θεωρητικούς του κινήματος καθοδηγείται από τις χειρότερες αρχηγεσίες που έχουν υπάρξει ποτέ στις ΗΠΑ. Έχουν χάσει την επαφή με την πραγματικότητα επειδή ζουν ζωές χωρισμένες από τους απλούς ανθρώπους, τους οποίους περιφρονούν. Ζουν σε διαφορετικές γειτονιές, μιλούν διαφορετική γλώσσα, καταναλώνουν διαφορετικά προϊόντα, οδηγούν διαφορετικά αυτοκίνητα, πηγαίνουν τα παιδιά τους (ή τα σκυλιά τους) σε διαφορετικά μέρη.
Πρόκειται για τις «πεθαμένες ψυχές» όπως αναφέρει ο Samuel P. Huntington[6], μια φράση παρμένη από το ποίημα του Walter Scott The Lay of the Last Minstrel,(1804)[7]. Σύμφωνα με τον ποιητή, νεκρή ψυχή είναι κάποιος που δεν έχει πει ποτέ, στην καρδιά του, «Αυτή είναι η πατρίδα μου», που δεν έχει νιώσει ποτέ συγκινημένος επιστρέφοντας σπίτι μετά από ξένο έδαφος. Αυτές οι πεθαμένες ψυχές, που πληρώνουν ή πληρώνονται για να ακούν βαρετές και αυτάρεσκες παρουσιάσεις για «παγκόσμιες προκλήσεις», ενσαρκώνουν για τον Huntington την εξάπλωση της ουτοπίας της μετα-εθνικής αγοράς, στην οποία τα σύνορα θα εξαφανίζονταν και η λογική της πολιτικής θα αντικαθίστατο από αυτήν της αγοράς. Σημειώνει ακόμη ο Huntington:
«Το 1996 ο Ραλφ Νέιντερ έγραψε στους ανώτατους διευθυντές των εκατό μεγαλύτερων εταιρειών της Αμερικής, επισημαίνοντας τα ουσιώδη φορολογικά οφέλη και άλλες επιδοτήσεις που λάμβαναν από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τους προέτρεψε να δείξουν την υποστήριξή τους στη χώρα που τους ανέθρεψε, τους ανέπτυξε, τους επιδότησε και τους υπεράσπισε, με το να απαγγέλλουν οι διευθυντές τους δημόσια, την ημέρα της ετήσιας συνέλευσης των μετόχων, τον Όρκο Πίστης στη σημαία και στη δημοκρατία την οποία εκπροσωπεί. Μία εταιρεία απάντησε θετικά∙ οι μισές ουδέποτε απάντησαν∙ άλλες απέρριψαν την έκκληση με κοφτό τρόπο. Ο απαντών εκ μέρους της Ford διακήρυσσε ρητά την υπερεθνική ταυτότητα… Δηλώσεις τέτοιου τύπου αντανακλούσαν τον βαθμό στον οποίο κάποιοι μέσα στις ομάδες των ελίτ, των επιχειρηματιών, των χρηματιστών, των διανοουμένων, των επαγγελματιών, ακόμη και σε κυβερνητικό επίπεδο, είχαν αποεθνικοποιηθεί και είχαν αναπτύξει υπερεθνικές και κοσμοπολίτικες ταυτότητες που παραγκώνιζαν την εθνική τους ταυτότητα. Αυτό όμως, δεν ίσχυε για τον αμερικανικό λαό και συνεπώς εμφανίστηκε ένα χάσμα μεταξύ της πρωταρχικότητας που είχε η εθνική ταυτότητα για τους περισσότερους Αμερικανούς και της αυξανόμενης υιοθέτησης υπερεθνικών ταυτοτήτων ανάμεσα σ’ αυτούς που έλεγχαν την εξουσία, τον πλούτο και τη γνώση στην αμερικανική κοινωνία»[8].Όλες αυτές οι «πεθαμένες ψυχές», για το κίνημα MAGA, έχουν χάσει την πνευματική τους σύνδεση με την Αμερική και είναι υπεύθυνες για τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα.
3.
Ορισμένα από αυτά τα προβλήματα είναι τα ακόλουθα.
Πρώτο: Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οι Αμερικανικές αρχηγεσίες προώθησαν πολιτικές που υπόσχονται ανέφιχτα οφέλη για όλους. Αλλά τα αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης, το άνοιγμα στην Κίνα[9], οι ατελείωτοι πόλεμοι, η κρίση της Wall Street το 2008, η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η διαχείριση του Covid 19 έχουν σταδιακά πείσει τους Αμερικανούς ότι καθοδηγούνται από μια άρχουσα τάξη που δεν εργάζεται γι’ αυτούς, αλλά εναντίον τους[10].
Δεύτερο: Διαπιστώνεται μια όλο και συνεχώς διευρυνόμενη αύξηση της διχόνοιας και αντιπαλότητας μεταξύ των κοινωνικών αρχηγεσιών και των λαϊκών στρωμάτων. Οι πολιτικές και οικονομικές αρχηγεσίες δεν αισθάνονται ουσιαστικά καμία υποχρέωση ή ευθύνη απέναντι στους απλούς ανθρώπους. Τους περιφρονούν δημόσια, λοιδορώντας όσους δεν συμμορφώνονται με τον εύπορο και με τον κοσμοπολίτικο τρόπο ζωής τους. Τους χαρακτηρίζουν οπισθοδρομικούς, επαρχιώτες και ξεπερασμένους. Οι απλοί άνθρωποι ανταποδίδουν αυτή την περιφρόνηση εκφράζοντας βαθιά δυσπιστία σε όλους τους εθνικούς-ομοσπονδιακούς θεσμούς. Διαμορφώνεται ένα χάσμα που όλο και βαθαίνει μεταξύ των κυρίαρχων και υποτίθεται μορφωμένων αρχηγεσιών και του «αμόρφωτου» απλού λαού.
Λίγα χρόνια νωρίτερα, στο ίδιο πνεύμα αλλά προφανώς από διαφορετική οπτική γωνία, έγραφε ο Christopher Lasch:
«Συγχρόνως αλαζονικές και ανασφαλείς, οι νέες ελίτ, ιδίως οι επαγγελματικές τάξεις, βλέπουν τις μάζες με ανάμεικτη περιφρόνηση και ανησυχία. Στις ΗΠΑ, η «Μεσαία Αμερική» –όρος με γεωγραφικές και κοινωνικές συνδηλώσεις– έχει φτάσει να συμβολίζει ό,τι εμποδίζει την πρόοδο: «οικογενειακές αξίες», ανόητο πατριωτισμό, θρησκευτικό φονταμενταλισμό, ρατσισμό, ομοφοβία οπισθοδρομικές απόψεις για τις γυναίκες. Κατά τους διαμορφωτές της μορφωμένης γνώμης, οι Μεσαίοι Αμερικανοί είναι απελπιστικά αχρείοι, ντεμοντέ και επαρχιώτες, ανενημέρωτοι για τις αλλαγές στο γούστο ή τις διανοητικές τάσεις, εθισμένοι σε ασήμαντα ρομαντσάκια ή περιπετειώδη μυθιστορηματάκια, αποβλακωμένοι από την πολλή τηλεόραση. Είναι συγχρόνως παράλογοι και αόριστα απειλητικοί –όχι επειδή επιθυμούν να ανατρέψουν την παλιά τάξη πραγμάτων, αλλά ακριβώς επειδή υπεραμύνονται αυτής της τάξης τόσο βαθιά ανορθολογικά, ώστε εκφράζονται, στα σημεία της μεγαλύτερης έντασης, με φανατική θρησκευτικότητα, με μια καταπιεστική σεξουαλικότητα που κατά περιόδους ξεσπά σε βία εναντίον των γυναικών και των ομοφυλόφιλων και με έναν πατριωτισμό που υποστηρίζει ιμπεριαλιστικούς πολέμους και μια εθνική επιθετικού ανδρισμού»[11].
Τρίτο: Παράλληλα, ένας ψυχρός πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν διεξάγεται με όπλα, τουλάχιστον προς το παρόν, αλλά με απειλές, αντίποινα, και εκφοβισμούς. Τα γεγονότα είναι πολλά και μιλούν από μόνα τους. Ας περιοριστούμε μόνο στον «ψυχρό πόλεμο» μεταξύ Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης και Μπλε Πολιτειών.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει μπλοκάρει τη χρηματοδότηση των ομοσπονδιακών υποδομών στις πολιτείες υπό την ηγεσία των Δημοκρατικών και οι πολιτείες, σε απάντηση, έχουν απειλήσει με φορολογική απεργία, που σημαίνει ότι θέλουν να παρακρατήσουν πόρους από φόρους που θα πρέπει να αποσταλούν στην Κεντρική Κυβέρνηση.
Υπάρχει μια δημοσιονομική σύγκρουση σε εξέλιξη. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει μπλοκάρει 2,1 δις δολάρια σε κεφάλαια που προορίζονται για το Σικάγο, 18 δις δολάρια προς τη Νέα Υόρκη και 12 δις δολάρια που προορίζονταν για έργα καθαρής ενέργειας στην πολιτεία του Μέριλαντ.
Οι δημοκρατικές πολιτείες έχουν απειλήσει να παρακρατήσουν ομοσπονδιακά φορολογικά χρήματα, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιθανή φορολογική απεργία που θα γονάτιζε τις συντηρητικές, φτωχότερες νότιες πολιτείες, οι οποίες βασίζονται σε δημόσιες επιδοτήσεις. Οι Δημοκρατικοί του Κονέκτικατ έχουν καταθέσει ένα νομοσχέδιο προκειμένου να παρακρατηθούν ομοσπονδιακοί φορολογικοί πόροι εάν η κεντρική κυβέρνηση συνεχίζει να μπλοκάρει τις χρηματοδοτήσεις. Το Μέριλαντ και το Ουισκόνσιν κάνουν το ίδιο.
Η Νέα Υόρκη το εξετάζει, ενώ η Καλιφόρνια ονειρεύεται να αποσχιστεί από την υπόλοιπη χώρα και να σχηματίσει μια συνομοσπονδία μπλε, πλουσιότερων και πιο δημοκρατικών πολιτειών, με υψηλότερο μέσο μορφωτικό επίπεδο. Μια ήπια απόσχιση αναδύεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, δώδεκα χρόνια μετά την αποτυχημένη προσπάθεια του επενδυτή Timothy Cook Draper να λανσάρει τις «έξι Καλιφόρνιες», διαχωρίζοντάς τες μεταξύ τους και από την υπόλοιπη χώρα, ώστε να μπορούν να «κυβερνώνται αποτελεσματικά».
Είναι σημαντικό να ειπωθεί ότι η απόσχιση δεν απαιτεί διακήρυξη ανεξαρτησίας. Ξεκινά όταν το ένα μισό του πληθυσμού δεν αναγνωρίζει πλέον την ηθική εξουσία του άλλου μισού. Δεν νομιμοποιεί την εξουσία του.
Ο Τραμπ, επικαλούμενος τον «Νόμο περί Εξέγερσης», έναν νόμο έκτακτης ανάγκης που επιτρέπει την ανάπτυξη στρατιωτών σε μεμονωμένες πολιτείες για την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης, προχώρησε στην ανάπτυξη της Εθνοφρουράς σε πολιτείες που η κυβέρνηση ανήκει στους Δημοκρατικούς. Πόλεμος μεταξύ Τραμπιστών και Ρεπουμπλικάνων (;) εναντίον Δημοκρατικών, ο Λευκός Οίκος εναντίον των Μπλε Πολιτειών. Η πρόκληση νέων αναταραχών στο προσκήνιο. Παράλληλα, ο Τραμπ στρέφει τις ρεπουμπλικανικές πολιτείες εναντίων των αντίστοιχων δημοκρατικών.
Η πρώτη ρήξη προήλθε από το Τέξας: Ο Ρεπουμπλικάνος κυβερνήτης Γκρεγκ Άμποτ αποδέχτηκε το αίτημα του Τραμπ και έστειλε τους πρώτους διακόσιους στρατιώτες της Εθνοφρουράς στο Σικάγο. «Πάντα έτοιμοι, η ανάπτυξη της Εθνοφρουράς βρίσκεται σε εξέλιξη», έγραψε ο ενθουσιώδης Άμποτ στο X. Η ανάρτηση πυροδότησε διαμαρτυρίες από πολλούς, ειδικά στο Σικάγο, οι οποίοι αμφισβήτησαν τη δυνατότητα χρήσης αμερικανικών ένοπλων δυνάμεων εναντίον άλλων Αμερικανών.
Ο κυβερνήτης του Ιλινόις Πρίτζκερ και ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια Γκάβιν Νιούσομ, και οι δύο Δημοκρατικοί, έχουν απειλήσει να αποχωρήσουν από την Εθνική Ένωση Κυβερνητών, εκτός εάν καταδικαστούν οι καταλήψεις των πολιτειών. Ο Τραμπ, ισχυρίζεται ο Πρίτζκερ, στοχεύει να προκαλέσει αστικές ταραχές και να εκφοβίσει την αντιπολίτευση.
Ο ψυχρός πόλεμος στις ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη φέρνοντας στην επιφάνεια τις βαθιά ριζωμένες διαφορετικές πολιτιστικές πεποιθήσεις του πληθυσμού των δυτικών και ανατολικών παραθαλάσσιων περιοχών της χώρας με τις υπόλοιπες.
«Στην Αμερική, οι πολιτείες απέχουν ολοένα και περισσότερο πολιτισμικά μεταξύ τους. Οι κρατικοί θεσμοί –κυβερνήτες, νομοθετικά σώματα, δικαστήρια– ψηφίζουν νόμους και αποφάσεις που αντικατοπτρίζουν αντίθετους τρόπους ζωής. Αποδεικνύουν ασυμβίβαστες διαφορές σχετικά με τους φόρους, την ελεύθερη επιχειρηματικότητα, την άμβλωση, την αλλαγή φύλου και τη διδασκαλία της ιστορίας στα σχολεία. Αυτό το πρόβλημα επισημάνθηκε το 2022 από τους μελετητές D. Caughey, C. Warshaw[12], οι οποίοι παρατήρησαν ότι σε πενήντα χρόνια (1970-2020), το χάσμα μεταξύ των φιλελεύθερων και των συντηρητικών πολιτικών των πολιτειών έχει αυξηθεί δραματικά. Σήμερα, περισσότερες από τις μισές από αυτές εμπίπτουν εκτός του κεντρώου και μετριοπαθούς πλαισίου που κατείχαν σχεδόν όλες οι ομόσπονδες πολιτείες πριν από μισό αιώνα. Μόλις δύο χρόνια αργότερα, το χάσμα έχει διευρυνθεί περαιτέρω»[13].
Τέταρτο: Στις ΗΠΑ διαπιστώνεται ότι προχωρά με ταχύτατους ρυθμούς η καταστροφή του αμερικανικού τρόπου ζωής. Ο πυρήνας του αμερικανικού τρόπου ζωής, η οικογένεια βρίσκεται σε κίνδυνο. Είναι σχεδόν αδύνατο κανείς, και ειδικά οι νέοι, να δημιουργήσουν οικογένεια. Όλες οι προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο είναι αντίξοες. Το κόστος διατήρησης της οικογένειας είναι υπερβολικό και ασήκωτο. Η στέγαση, η ασφάλιση υγείας, ο παιδικός σταθμός, όλα τα μακροχρόνια καταναλωτικά αγαθά και προπαντός η εκπαίδευση στοιχίζουν υπερβολικά πολύ. Το ίδιο και η πανεπιστημιακή εκπαίδευση, το πτυχίο που είναι το απαραίτητο εργαλείο για μια προσοδοφόρο καριέρα σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση. Οι άρχουσες τάξεις έχουν επιτρέψει στον μόνο βιώσιμο τρόπο ζωής στην Αμερική να γίνει δικός τους. Εκτός από το υψηλό κόστος της εκπαίδευσης, το περιεχόμενο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων βρίσκεται στον αντίποδα των παραδοσιακών αξιών του αμερικανικού έθνους. Το εκπαιδευτικό χάσμα είναι ένα από τα κύρια προβλήματα που μαστίζουν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν θα πρέπει να νοείται απλώς ως χάσμα στην εκπαίδευση μεταξύ εθνοτήτων, φύλων, τάξεων και χωρών. Ο πυρήνας αυτού του ζητήματος είναι συνυφασμένος με τη διαμόρφωση της ατομικής και συλλογικής συνείδησης. Έχει να κάνει με την ανάπτυξη της ταυτότητας κάποιου, τον προσανατολισμό του στον κόσμο και την ιστορία του[14].
Πέμπτο: Για τους οπαδούς MAGA σημαντικό πρόβλημα εντοπίζεται και στους συνταγματικούς θεσμούς. Οι συνταγματικοί θεσμοί, οι ερμηνείες και οι πρακτικές που συνδέονται μαζί τους έχουν μετασχηματιστεί σε σχέση με το κείμενο των Πατέρων του Έθνους, υπέρ μιας νέας αρχιτεκτονικής, στη βάση της οποίας υπάρχει ο περιορισμός των εξουσιών του Προέδρου υπέρ των Βαρόνων του Κογκρέσου που ελέγχουν τις διάφορες επιτροπές και τη δημόσια διοικητική γραφειοκρατία των εμπειρογνωμόνων, αλλά και υπέρ ενός συστήματος υπηρεσιών ανεξάρτητων από την κυβέρνηση και τον δημόσιο έλεγχο, προικισμένων με ρυθμιστικές και εκτελεστικές εξουσίες. Το αποτέλεσμα ήταν ένα αντιδημοκρατικό, διεφθαρμένο και ελιτίστικο σύστημα. Η κατάσταση αυτή πρέπει να αλλάξει άρδην. «Η λύση είναι ο συνταγματικός ριζοσπαστισμός: Πετάξτε τα προηγούμενα και τα νομικά παραδείγματα που αναπτύχθηκαν λανθασμένα τα τελευταία διακόσια χρόνια και μελετήστε προσεκτικά τα λόγια του Συντάγματος και πώς οι ιδρυτές θα είχαν αντιδράσει στην τρέχουσα κατάσταση στις καταπατήσεις από διάφορους κλάδους της εξουσίας»[15].
Η επίλυση αυτών των προβλημάτων, και πολλών άλλων, επιβάλλει την άνευ προηγουμένου ανατροπή στην άσκηση της εξουσίας, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό της χώρας, δημιουργεί αναπόφευκτα βαθιές αντιφάσεις. Αυτό που εμφανώς απουσιάζει είναι ένα συνεκτικό σχέδιο για τη διαχείρισή τους και τη μείωση των επιπτώσεών τους: δεν υπάρχει ενιαίο όραμα στη χαοτική, αυτοκρατορική αυλή του Τραμπ. Μπορούν, ωστόσο, να εντοπιστούν κοινά σημεία, συμφωνίες εκεχειρίας μεταξύ των κυρίαρχων ρευμάτων ή προσωπικοτήτων. Τα νέα ρούχα του αυτοκράτορα είναι εδώ για να μείνουν.
Β. Τραμπ
«Ο Τραμπ είναι ένας χαρακτήρας που έχει πλέον ενσωματωθεί τέλεια στη λαϊκή φαντασία της σύγχρονης Αμερικής. Αντιπροσωπεύει μια θέληση για εξουσία που σταδιακά διαβρώνεται αλλά δεν έχει χαθεί ακόμη εντελώς, και που αρνείται να φύγει. Οι Αμερικανοί προσκολλώνται σε αυτήν με όλη τους τη δύναμη. Το “μπράβο” είναι ένα σημάδι ξεθωριασμένης αισιοδοξίας που δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε απαισιοδοξία. Αυτό το περαιτέρω βήμα, άλλωστε, θα σήμαινε το τέλος της Αμερικής όπως την ξέρουμε. Αποκαλύπτει ότι οι Αμερικανοί δεν κοιτάζουν πλέον προς τα έξω, για να ενισχύσουν την ηγεμονία τους, αλλά προς τα μέσα, για να επιβεβαιώσουν την ταυτότητά τους. Η Αμερική βρίσκεται στη μέση μιας ψυχαναλυτικής συνεδρίας».
Giacomo M. Arrigo, «Route 66: La strada smarrita d’America», Limes, 10/2025.
Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς ότι τα μέλη του κινήματος MAGA, αλλά και η μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων του Τραμπ, δεν έχουν καμία συγγένεια ως προς το κοινωνικό status με τον ίδιο τον Τραμπ[16].
Οι προεδρικές εκστρατείες του Τραμπ προσέλκυσαν ισχυρή υποστήριξη από όλα τα κινήματα που απαρτίζουν τον Γαλαξία MAGA: κατ’ αρχάς από όλους όσοι αρνούνται τις παλαιές αρχηγεσίες (Δημοκρατικές και Ρεπουμπλικανικές), αυτούς που ασπάζονται ως κοσμοθεώρηση το θρησκευτικό θεμελιωτισμό επαναφέροντας θέματα και αξίες που φαίνονταν λυμένα με την έλευση του Διαφωτισμού και την εγκατάλειψη του Ancient Regime, συντηρητικούς λευκούς ψηφοφόρους της σύγχρονης εργατικής τάξης, επίσης συντηρητικούς λευκούς ψηφοφόρους άνω των 60 ετών που νοσταλγούν παλιές μέρες(;), νέους λευκούς που αισθάνονται χωρίς μέλλον, συντηρητικούς καθολικούς που ήταν ενάντια στον προηγούμενό Πάπα Φρανσίσκο για λόγους που συνδέονται με τις αμβλώσεις αλλά και για άλλα ζητήματα, π.χ. για την κοινότητα LOATKI, διάφορες μειονότητες μεταναστών, αρνητές των εμβολίων[17], αρνητές του κινδύνου για το περιβάλλον, συνομωσιολόγους κάθε είδους κ.τ.λ.
Το υπόβαθρό του ως ιδιοκτήτη επιχείρησης, παρά τις πέντε πτωχεύσεις του, συνιστούσε για αυτούς τους Αμερικανούς ένδειξη ότι καταλάβαινε τα οικονομικά, και η έλλειψη προηγούμενης κυβερνητικής υπηρεσίας υποδήλωνε ότι δεν θα συμμετείχε στο είδος της διαφθοράς που συνδεόταν με την Ουάσινγκτον. Εκτίμησαν επίσης το λαϊκιστικό του μήνυμά, στο οποίο υποστήριζε ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ελέγχεται από Δημοκρατικές «ελίτ», συμπεριλαμβανομένων μη εκλεγμένων δημοσίων υπαλλήλων που ενεργούν ως ένα κρυφό «βαθύ κράτος».
Τα μέλη της MAGA δεν θεώρησαν καθόλου αντιφατικό το γεγονός ότι ο Τραμπ, ένας δισεκατομμυριούχος, ήταν ο ίδιος μέλος της πλούσιας ελίτ της χώρας. Κατά την άποψή τους, ο πλούτος του Τραμπ σήμαινε απλώς ότι, όταν επρόκειτο για τις ελίτ, ήξερε για τι μιλούσε. Ίσως πάνω απ’ όλα, τα μέλη της MAGA θαύμαζαν το προσωπικό στυλ του Τραμπ, το οποίο ήταν διαβόητα επιθετικό και αντιπαραθετικό. Η συνήθεια του Τραμπ να εκφοβίζει τους αντιπάλους του με προσωπικές προσβολές και ύβρεις, καθώς και η τακτική του καυχησιολογία, ενθάρρυναν τα μέλη της MAGA να τον θεωρούν έναν συνηθισμένο άνθρωπο ή «κανονικό άνθρωπο» και όχι έναν συμβατικό πολιτικό.
Η βάναυση μεταχείριση του δημόσιου λόγου, της οποίας ο Τραμπ δεν είναι ο μόνος υποστηρικτής, η αδιαφορία για τις απόψεις των άλλων, η λεκτική πρόκληση που οδηγεί στη βία, την παραίτηση ή ακόμα και την υποκίνηση σε πόλεμο ως στρατηγική διέξοδο, η εκδίκηση που μεταμφιέζεται σε δικαιοσύνη. Όλα αυτά μας μιλούν για το λυκόφως της πολιτικής και της διπλωματίας. Μια μηδενιστική εκτροπή.
Μαζί με την αλλαγή θεσμικού καθεστώτος, όπως έχει προαναφερθεί, ο Τραμπ συνδυάζει τη χρήση βίας εναντίον των εσωτερικών αντιπάλων του για να κερδίσει οριστικά τους πολιτισμικούς πολέμους, οι οποίοι έχουν πλέον μετατραπεί σε έναν ψυχρό εμφύλιο πόλεμο. Από τη συγκέντρωση όλων των στρατηγών και των Ναυάρχων στο Quantico το μήνυμα είναι ένα και σαφές: «Η Αμερική δέχεται εισβολή από μέσα». Οι μεγάλες πόλεις, από το Σικάγο μέχρι τη Νέα Υόρκη, από το Λος Άντζελες μέχρι το Πόρτλαντ, «είναι πολύ επικίνδυνα μέρη και θα τα διορθώσουμε ένα προς ένα. Και αυτό θα είναι ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς για πολλούς ανθρώπους σε αυτή την αίθουσα. Και αυτός είναι ένας πόλεμος. Είναι ένας πόλεμος από μέσα» [18].
Οι επικριτές του Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, τον επέπληξαν γι’ αυτό που θεωρούσαν αναξιοπρεπή συμπεριφορά του, αλλά η κριτική τους τον ώθησε να εξαπολύσει νέες επιθέσεις. Παρά τις εικασίες μετά την εκλογή του ότι το βάρος του προεδρικού αξιώματος και η ενδεχόμενη ανάγκη του για απτές πολιτικές και διπλωματικές επιτυχίες θα τον οδηγούσαν να υιοθετήσει μια πιο συμβατική συμπεριφορά, το συγκρουσιακό του στυλ και η ρητορική του παρέμειναν αμετάβλητα κατά τη διάρκεια της προεδρίας του και οι στόχοι της κακομεταχείρισής του απλώς επεκτάθηκαν. Οι συχνές εκφράσεις περιφρόνησης του Τραμπ για τους Δημοκρατικούς, μαζί με τη γενική απροθυμία του να συμβιβαστεί με τους Δημοκρατικούς ηγέτες στο Κογκρέσο, επιδείνωσαν σημαντικά τις κομματικές διαιρέσεις στην αμερικανική πολιτική, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές. Σε κάθε περίπτωση, ο Τραμπ σίγουρα διακρίθηκε από τους προηγούμενους προέδρους των ΗΠΑ με την έντονη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ήταν ο πρώτος πρόεδρος που βασίστηκε στο Twitter ως κύριο μέσο επικοινωνίας με τους πολιτικούς του υποστηρικτές και τον Τύπο, χρησιμοποιώντας το ακόμη και ως χώρο για ημιεπίσημες προεδρικές δηλώσεις. Ένα άλλο μοναδικό χαρακτηριστικό της ρητορικής του Τραμπ είναι ο εξαιρετικά μεγάλος αριθμός δημόσιων δηλώσεών του που έχουν αποδειχθεί ψευδείς ή παραπλανητικές από τον Τύπο ή από ανεξάρτητους οργανισμούς επαλήθευσης γεγονότων (η Washington Post καταμέτρησε περισσότερους από 30.500 τέτοιους ισχυρισμούς κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας του Τραμπ)[19].
Ο «πραγματιστής» πρόεδρος, μανιακός των (εμπορικών) συμφωνιών, λάτρης των αιφνιδιαστικών πραξικοπημάτων, ακόμη και με κίνδυνο να μπερδέψει τα πόδια του. Εντελώς… Τραμπ. Διότι ο Τραμπ είναι όλα και τίποτε από όσα διαλαλεί ο ίδιος και από όσα του καταλογίζουν οι άλλοι. Είναι απλά ο Τραμπ! Με μια δόση κοινής εμπορικής λογικής, ασυμβίβαστος με τα παγκοσμιοποιημένα-ιμπεριαλιστικά οράματα των προκατόχων του, αλλά με ιμπεριαλιστικά ιδεώδη παλαιάς κοπής, που δεσμεύτηκαν να ξαναφτιάξουν τον κόσμο από την αρχή! (Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι μαζί). Αυτός δεν θέλει να «ισιώσει τη σανίδα» του κόσμου, απλά θέλει να ξανακάνει την Αμερική μεγάλη. Σύμφωνα με τον ίδιο «η πολιτική του ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα (pragmatic) χωρίς να είναι πραγματιστική (pragmatist), ρεαλιστική (realistic) χωρίς να είναι ρεαλίστρια (realist)[20], ηθική χωρίς να είναι «ιδεαλιστική», δυναμική χωρίς να είναι «αρπακτική» και συγκρατημένη χωρίς να είναι «ήπια». Δεν βασίζεται στις παραδοσιακές πολιτικές ιδεολογίες. Παρακινείται πάνω απ’ όλα από ό,τι λειτουργεί για την Αμερική – ή, με δύο λέξεις, «Πρώτα η Αμερική»[21].
Δύσκολη αποστολή. Όχι μόνο γιατί πλέον οι πλανητικοί συσχετισμοί δύναμης και καταμερισμού ισχύος έχουν μετατοπιστεί αμετάκλητα εις βάρος των ΗΠΑ, αλλά και γιατί είναι σχεδόν αδύνατον να προσφέρει στους οπαδούς του αυτά που τους έταξε πρωταρχικά στο οικονομικό επίπεδο[22]. Μέχρι σήμερα, ούτε ο ρυθμός μεγέθυνσης του ΑΕΠ αυξάνεται σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, ούτε το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών βελτιώνεται, ούτε οι βιομηχανικές επενδύσεις από το εξωτερικό αυξήθηκαν, ούτε οι μισθοί βελτιώθηκαν και η ακρίβεια συνεχίζει να ταλανίζει τα αμερικανικά νοικοκυριά. Εκείνο όμως που βελτιώθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της περιόδου που είναι στην προεδρία είναι ο πλούτος των μελών της οικογένειάς του. Από την αρχή του έτους, τα περιουσιακά του στοιχεία έχουν διπλασιαστεί, σημειώνοντας άνοδο τριών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Κρυπτονομίσματα, Τεχνητή Νοημοσύνη, Πύργος Τραμπ στη Σαουδική Αραβία, Air Force One δωρεά από το Κατάρ: ο Λευκός Οίκος κυριαρχείται από ένα σύστημα στο οποίο η πολιτική υποκλίνεται στο προσωπικό κέρδος και η προεδρική οικογένεια παρουσιάζεται ως μία παγκόσμια κοινοπραξία επιχειρήσεων[23].
Αυτό που βλέπουμε είναι το τέλος ενός υποδείγματος καπιταλιστικής ανάπτυξης που γεννήθηκε με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά που δεν λειτουργεί για δεκαετίες. Ο μέσος Αμερικανός χωρίς πτυχίο κολεγίου δεν είναι καλύτερα σήμερα από ό,τι ήταν πριν από πενήντα χρόνια. Το εισόδημά του δεν έχει αυξηθεί, ενώ η ανισότητα έχει αυξηθεί πολύ. Και ο Τραμπ μπόρεσε να συγκεντρώσει δυνάμεις που δεν έχουν τίποτα κοινό –βασιλιάδες της τεχνολογίας όπως ο Musk και ο Thiel, χαμένοι της παγκοσμιοποίησης και υπερφιλελεύθεροι του Heritage Foundation– για να προσφέρει τις λύσεις του. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές δεν είναι λύσεις που θα λειτουργήσουν υπέρ των οπαδών του κινήματος MAGA και δεν θα βελτιώσουν την οικονομική κατάσταση των Αμερικανών. Απεναντίας.
Προσπαθώντας να τεθούν σε μια σειρά οι εξελίξεις
Η νίκη του Donald Trump στις πρόσφατες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ κλείνει μια εποχή χωρίς να ανοίξει μιαν άλλη. Ο δισεκατομμυριούχος υπόσχεται να βγάλει τις Ηνωμένες Πολιτείες από την καταιγίδα εκκαθαρίζοντας το παλιό, φθαρμένο σύστημα και εγκαθιστώντας ένα νέο. Νέοι Reagan στο προσκήνιο. Εμπρός λοιπόν με έναν άλλο κύκλο αμερικανικού μεγαλείου. Αμήν.
Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμβεί κάτι τέτοιο. Ισχυρές δυνάμεις εργάζονται εναντίον του. Βαθιά ρήγματα διατρέχουν τη χώρα. Η διχόνοια εντός της κοινωνίας εμποδίζει να δημιουργηθεί στοιχειωδώς συναίνεση για την αντιμετώπιση προβλημάτων. Δεν είναι ακόμη πρωί στην Αμερική. Αργεί να ξημερώσει (αν ξημερώσει…).
Σίγουρα βρίσκεται σε εξέλιξη μια εξέγερση. Ο Trump είναι το όχημα μιας ετερογενούς[24] εξέγερσης ενάντια σε ορισμένους πυλώνες της κατεστημένης εξουσίας: οικονομικούς, πολιτικούς, πολιτιστικούς και αυτοκρατορικούς. Υπάρχει λαϊκή οργή για δεκαετίες αχαλίνωτου νεοφιλελευθερισμού που έχουν κάνει το αμερικανικό όνειρο απρόσιτο στους περισσότερους. Υπάρχει η απόρριψη του φιλελεύθερου-προοδευτικού πολιτιστικού υποδείγματος, που αγκαλιάστηκε από το μεγαλύτερο μέρος του κατεστημένου, που βασίζεται σε έναν ισχυρισμό ηθικής, εκπαιδευτικής και ταξικής υπεροχής και θεωρείται όλο και πιο ακραίο και αντιαμερικανικό. Υπάρχει μια βίαιη σύγκρουση μέσα στις οικονομικές αρχηγεσίες με βάση καθαρά τα συμφέροντά τους. Μεταξύ των παλαιών και νέων ψηφιακών – τεχνολογικών κολοσσών[25]. Πολλοί από αυτούς αποφάσισαν ότι η υποστήριξη και η προβολή της κουλτούρα woke πυροβολούσε τα πόδια τους και αποφάσισαν να την καταργήσουν.
Η εστίαση μόνο σε αυτά τα στοιχεία οδηγεί εσφαλμένα να σκεφτεί κανείς ότι ο στόχος είναι οι Δημοκρατικοί. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο βαθιά.
Η εξέγερση είναι ενάντια σε ορισμένους πυλώνες με τους οποίους λειτουργούσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπάρχει ο αγώνας ενάντια στον τρόπο που λειτουργεί οργανωτικά το κράτος, δηλαδή κατά της τεχνοκρατίας, κατά της κυβέρνησης των ειδικών που σήμερα κατηγορείται ότι αποτελεί το έρμα της χώρας, και κατά της απόλυτης απουσίας δημοκρατικού ελέγχου.
Σε συνδυασμό με αυτό, υπάρχει δυσπιστία προς τα πανεπιστήμια, το εκπαιδευτικό σύστημα που μορφώνει την τεχνοκρατική άρχουσα τάξη, το οποίο υποτίθεται ότι βασίζεται στην αξιοκρατία: ένας μηχανισμός επιλογής των υψηλότερων IQ, που εφευρέθηκε από τις οικογένειες πατρικίων για να εξασφαλίσουν καλές θέσεις για τα παιδιά τους, εμποδίζοντας την κοινωνική ανέλιξη των υπολοίπων. Τέλος, υπάρχει η ρητή απόρριψη της λυτρωτικής αποστολής της Αμερικής: η απεριόριστη αυτοκρατορία δεν οδήγησε σε τελικό θρίαμβο αλλά σε ατελείωτους πολέμους. Δεν είναι αποκήρυξη της εξαίρεσης ή του απομονωτισμού (δεν υπάρχει), αλλά μάλλον για μια αυτοκρατορική αξίωση για σεβασμό και για έναν στενότερο ορισμό των εθνικών συμφερόντων.
Θα είναι επιτυχής η εξέγερση; Δύσκολα αυτά τα τέσσερα χρόνια. Η ξεκάθαρη εκλογική νίκη του Τραμπ οδήγησε πολλούς να μιλήσουν για επανευθυγράμμιση. Με αυτή την ορολογία δείχνουν ότι έχει γεννηθεί μια σταθερή πλειοψηφία με την οποία μπορεί να θεμελιωθεί εκ νέου η χώρα. Σε τελική ανάλυση, οι Ρεπουμπλικάνοι κέρδισαν τη λαϊκή ψήφο για πρώτη φορά από το 2004, οι Δημοκρατικοί περιορίζονται σε λίγες (αν και εύπορες) αστικές και προαστιακές κομητείες, και από το 1928 δεν έχουν συμμετάσχει στις εκλογές περισσότεροι ψηφοφόροι του Grand Old Party αναφορικά με τους Δημοκρατικούς αντίπαλους ψηφοφόρους. Ωστόσο, η επιτυχία του Τραμπ δεν ήταν καθολική. Το περιθώριο στη λαϊκή ψήφο είναι το μικρότερο στην πρόσφατη μνήμη. Αν 250.000 ψηφοφόροι ψήφιζαν διαφορετικά στα Midwest States, η αντίπαλος θα είχε κερδίσει. Καθοριστικός παράγοντας ήταν περισσότερο η απόρριψη των Δημοκρατικών παρά ο ενθουσιασμός για τους Ρεπουμπλικάνους. Δεδομένης της έκτασης της αποτυχίας του παλιού μοντέλου, θα μπορούσε να ήταν θρίαμβος. Δεν ήταν.
Παρόλα αυτά είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν υπάρχει επιστροφή στις ΗΠΑ των 80 ετών μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η παλιά Αμερική είναι νεκρή, μια νέα έρχεται στο φως, ο Trump και το κίνημα MAGA θα χτίσουν ένα μέρος της. Ο δισεκατομμυριούχος είναι σίγουρα πιο ικανός από τους αντιπάλους του και απολύτως κυνικός για να προχωρήσει σε αυτό. Όμως το πώς θα είναι αυτή η Αμερική, κανείς δεν γνωρίζει. Ίσως περισσότερο από όλους δεν γνωρίζουν οι νέες τεχνολογικές αρχηγεσίες, οι οποίες πιστεύουν ότι μπορούν να ταξιδεύσουν και στον Άρη (Ε. Μασκ[26]), αλλά μπορεί πολύ εύκολα να βρεθούν στη χειρότερη πλευρά της Γης.
Οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται έξω από την καταιγίδα. Οι κοινωνίες και οι θεσμοί κατακερματίζονται. Οι ιδρυτικές αξίες του έθνους, από την ελευθερία της έκφρασης μέχρι την κοινή λογική, αποτελούν αντικείμενο πολύ όξινης διαμάχης. Η συναίνεση για τον αμερικανικό τρόπο ζωής έχει καταρρεύσει. Πολλοί αναδύονται, πολεμούν μεταξύ τους. Το κλίμα είναι τόσο τοξικό που είναι αδύνατο να μιλήσουμε καν για πολιτική. Φανταστείτε να συμφωνήσετε σε ένα εθνικό πρόγραμμα ανανέωσης. Η επανάσταση και η ηρεμία της χώρας με αυτές τις καταστάσεις, αν είναι ακόμα δυνατό, θα χρειαστούν χρόνια. Οι ΗΠΑ είναι στο μάτι της καταιγίδας. Στο μάτι της εξέγερσης. Και αυτό σημαίνει ότι το πιο επικίνδυνο έρχεται σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητες. Φαίνεται τελικά ότι δεν υπάρχει καμία συνταγματική περιφρούρηση ικανή να εγγυηθεί ότι οι έκτακτες εξουσίες – στα όρια του συντάγματος ή ακόμη και πέρα από αυτό (αλήθεια, συνταγματολόγοι, ποιος θα το κρίνει;)– χρησιμοποιούνται όντως για να υπερασπίσουν το σύνταγμα. Μόνο η απόφαση του ίδιου του λαού να διαπιστώσει αν χρησιμοποιούνται για τον σκοπό αυτό μπορεί να το διασφαλίσει… Κανένα Σύνταγμα σε αυτές τις περιπτώσεις δεν μπορεί να ελέγξει πραγματικά τη συγκέντρωση των εξουσιών. Συνεπώς, όλοι ετούτοι οι θεσμοί διατρέχουν τον κίνδυνο να μετατραπούν σε απολυταρχικά συστήματα, αν παρουσιαστούν ευνοϊκές συνθήκες.
Συμπέρασμα
Τελικά ποιας μορφής είναι η συμβιωτική σχέση Τραμπ και κινήματος MAGA; Προφανώς θα πρέπει να αποκλειστεί η περίπτωση του ομοσιτισμού.Παρότι θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι η σχέση αυτή την περίοδο έχει στοιχεία αμοιβαίας συνεργασίας,εν τούτοις η σχέση συμβίωσης που χαρακτηρίζεται ωςπαρασιτική θεωρώ ότι ταιριάζει περισσότερο, με ξενιστή τον Τραμπ.
Μάλιστα, με την πάροδο του χρόνου, επειδή το μέλλον που επιθυμεί το κίνημα MAGA και στο οποίο έχει συμφωνήσει ο Τραμπ δεν μπορεί να επιτευχθεί, το κίνημα θα επιλέξει να ρίξει όλο το βάρος στον σημερινό ηγέτη-ξενιστή. Θα τον παραμερίσει επιλέγοντας έναν άλλο που στα μάτια του κινήματος θα είναι περισσότερο πεισμένος για τις ιδέες του κινήματος. Όμως και το ίδιο το κίνημα θα βρεθεί αντιμέτωπο με την αδυναμία της πραγματοποίησης των ιδεών του. Η οργή που εμπνέει την MAGA είναι η οργή της αδυναμίας –η οργή που προέρχεται από την επιθυμία για κάτι που δεν μπορεί να αποκτηθεί.
[4] E.J. Hobsbawm, Η εποχή του κεφαλαίου 1848-1875, μτφρ. Δημοσθένης Κούρτοβικ, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1996, σ. 220-223.
[5] Το περί συνωμοσίας υποστηρίζεται από πολλούς και πρώτα από όλους από τον K.D. Roberts,Dawn’s Early Light: Taking Back Washington to Save America, New York 2024, Broadside Books. Διευθύνει το Ίδρυμα Heritage από το 2021 με αποστολή: να μετατοπίσει το ιστορικό δεξιό ερευνητικό κέντρο από τον νεοσυντηρητισμό τύπου Μπους υιού, στις ιδέες του κινήματος MAGA. Όλες οι ιδέες του Ρόμπερτς που αφορούν στον παραπάνω στόχο έχουν διοχετευθεί στο γνωστό Project 2025. Είναι εκπαιδευτικός και Καθολικός, μέρος ενός κινήματος που επικεντρώνεται στην παιδαγωγική αλλαγή και είναι γεμάτο με Ρωμαιοκαθολικούς. Είναι, κατά την ίδια του την παραδοχή, ένας μετανοημένος νεοσυντηρητικός.
[6] S.P. Huntington,«Dead Souls: The Denationalization of the American Elite», The National Interest, 75/2004.
[7] Το απόσπασμα του ποιήματος που μεταφέρει ο Huntington είναι το ακόλουθο:
Breathes there the man with soul so dead / Who never to himself hath said: / ‘This is my own, my native Land?’ / Whose heart hath ne’er within him burned / As home his footsteps he hath turned, / From wandering on a foreign strand?
[8]S.P. Huntington, Ποιοι Είμαστε; Μτφρ. Μαρία-Αριάδνη Αλαβάνου, εκδ. Α.Α Λιβάνη, Αθήνα 2005, σ. 30-31.
[9] «Ο Πρόεδρος Τραμπ ανέτρεψε μόνος του περισσότερες από τρεις δεκαετίες λανθασμένων αμερικανικών υποθέσεων σχετικά με την Κίνα: δηλαδή, ότι ανοίγοντας τις αγορές μας στην Κίνα, ενθαρρύνοντας τις αμερικανικές επιχειρήσεις να επενδύσουν στην Κίνα και αναθέτοντας την παραγωγή μας σε εξωτερικούς συνεργάτες στην Κίνα, θα διευκολύναμε την είσοδο της Κίνας στη λεγόμενη “διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες”. Αυτό δεν συνέβη. Η Κίνα πλούτισε και έγινε ισχυρή και χρησιμοποίησε τον πλούτο και τη δύναμή της προς όφελός της. Οι αμερικανικές ελίτ –σε τέσσερις διαδοχικές κυβερνήσεις και των δύο πολιτικών κομμάτων– είτε ήταν πρόθυμοι να υποστηρίξουν τη στρατηγική της Κίνας είτε την αρνήθηκαν». National Security Strategy of the United States of America November 2025.
[10] «Οι ελίτ της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής έπεισαν τους εαυτούς τους ότι η μόνιμη αμερικανική κυριαρχία σε ολόκληρο τον κόσμο ήταν προς το συμφέρον της χώρας μας. Ωστόσο, οι υποθέσεις άλλων χωρών μας αφορούν μόνο εάν οι δραστηριότητές τους απειλούν άμεσα τα συμφέροντά μας. Οι αρχηγεσίες μας υπολόγισαν λανθασμένα την προθυμία της Αμερικής να επωμιστεί για πάντα παγκόσμια βάρη, στα οποία ο αμερικανικός λαός δεν έβλεπε καμία σχέση με το εθνικό συμφέρον.
Υπερεκτίμησαν την ικανότητα της Αμερικής να χρηματοδοτήσει, ταυτόχρονα, ένα τεράστιο κράτος κοινωνικής πρόνοιας, ρυθμιστικό-διοικητικό, παράλληλα με ένα τεράστιο στρατιωτικό, διπλωματικό, σύστημα πληροφοριών και εξωτερικής βοήθειας. Έθεσαν εξαιρετικά λανθασμένα και καταστροφικά στοιχήματα στην παγκοσμιοποίηση και το λεγόμενο «ελεύθερο εμπόριο», τα οποία κατέστρεψαν την ίδια τη μεσαία τάξη και τη βιομηχανική βάση πάνω στην οποία βασίστηκε η αμερικανική οικονομική και στρατιωτική ισχύ.
Επέτρεψαν σε συμμάχους και εταίρους να μετακυλίσουν το κόστος της άμυνάς τους στον αμερικανικό λαό και μερικές φορές να μας ρουφήξουν σε συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις κεντρικές των συμφερόντων τους, αλλά περιφερειακές ή άσχετες με τα δικά μας. Και συνέδεσαν την αμερικανική πολιτική με ένα δίκτυο διεθνών θεσμών, μερικοί από τους οποίους οδηγούνται από τον απροκάλυπτο αντιαμερικανισμό και πολλοί από έναν διεθνισμό που επιδιώκει ρητά να διαλύσει την κυριαρχία των ατομικών κρατών. Συνοψίζοντας, όχι μόνο οι ελίτ μας επιδίωξαν έναν θεμελιωδώς ανεπιθύμητο και αδύνατο στόχο, αλλά με αυτόν τον τρόπο υπονόμευσαν τα ίδια τα μέσα που ήταν απαραίτητα για την επίτευξη αυτού του στόχου: τον χαρακτήρα του έθνους μας πάνω στον οποίο χτίστηκαν η δύναμη, ο πλούτος και η ευπρέπειά του». National Security Strategy of the United States of America November 2025.
[11] Christopher Lasch, Η εξέγερση των ελίτ και η προδοσία της δημοκρατίας, μτφρ. Βασίλης Τομανάς, Νησίδες, Αθήνα 2004, σ. 26-27.
[12] D. Caughey, C. Warshaw, Dynamic Democracy: Public Opinions, Elections, and Policymaking in the American States, Chicago 2022, University of Chicago Press.
[13] F. Petroni,«Nell’ οcchio della rivolta», Limes, 12/2024.
[14] E. Cirillo,«A Scuola di Tribalizzazione», Limes, 12/2024.
[15] R. Vought, «Deconstructing the Administrative State», National Conservatism Conference, 4.9.2025.
[16] Για μια σύντομη βιογραφία του Τραμπ βλ.:εδώ
[17] Κλασική η έκφραση των Αμερικανών αρνητών των εμβολίων, οπαδών του MAGA: «Viruses come and go. Loss of freedom is forever!»
[18] «President Trump Delivers Remarks to the Department of War», The White House, 30.9.2025.
[20] Ρεαλιστικός σημαίνει να βλέπεις και να αντιμετωπίζεις τα πράγματα όπως πραγματικά είναι, αναγνωρίζοντας τόσο τα καλά όσο και τα κακά, ενώ ένας ρεαλιστής συχνά υπονοεί μια πιο αρνητική, απαισιόδοξη ή κυνική άποψη, υποθέτοντας το χειρότερο ή εστιάζοντας μόνο στα προβλήματα, ακόμη και όταν υπάρχουν πιθανά θετικά. Ένας ρεαλιστής βλέπει ένα ποτάμι και μπορεί να προτείνει να γυρίσεις πίσω, ενώ ένα ρεαλιστικό (και ίσως αισιόδοξο) άτομο βλέπει το ποτάμι ως ένα πρόβλημα που πρέπει να λύσει, αναζητώντας τρόπους να το διασχίσει, εστιάζοντας σε πρακτικές λύσεις και όχι απλώς σε περιορισμούς.
[21] National Security Strategy of the United States of America, Νοέμβριος 2025.
[22]Κ. Μελάς, «Πώς οι δασμοί επηρεάζουν την αμερικανική οικονομία – Τι δείχνουν τα πρώτα στοιχεία» 1.10.2025, εδώ.
[23] Trump, una presidenza per arricchire sé e la famiglia. Tutti gli affari e i conflitti di interesse di Lirio Abbate:
Ελληνική μετάφραση εδώ.
[24] Αυτό που συνέχει όλες τις ετερογενείς ομάδες που απαρτίζουν το κίνημα MAGA είναι μια λέξη: έθνος. Τα συνθήματα «Make America Great Again» και «America First» φέρνουν κοντά ανθρώπους με πολύ διαφορετικές ιδέες, αλλά πεπεισμένους ότι οι υπερβολές της παγκοσμιοποίησης και του φιλελευθερισμού έχουν υποβαθμίσει το αμερικανικό έθνος, την ταυτότητά του και τα μέσα της εξουσίας του. Είναι μια εθνικιστική δεξιά νέας κοπής.
[25]Κ. Μελάς, «Το νέο βαθύ κράτος των ΗΠΑ;».
[26] Κ. Μελάς, «Τραμπ και Μασκ: συνεργάτες (;) με εντελώς διαφορετικές ιδέες».
