© Sevil Alkan

Θωμάς Τσαλαπάτης

Μια πολυφωνική κληρονομιά

Κάθε φορά που καλούμαστε να μιλήσουμε για μια ποιητική γενιά ερχόμαστε αντιμέτωποι με το ίδιο πρόβλημα. Την απάντηση στην ερώτηση: «Τι είναι γενιά;» και με ποιους όρους αυτή προσδιορίζεται. Είναι αρκετή προϋπόθεση η χρονική σύμπτωση πολλών ποιητών και ποιητριών ώστε να συγκροτήσουν μια γενιά ή υπάρχουν και άλλες προϋποθέσεις;

Κάποιος θα μπορούσε να πει πως για να οριστεί μια γενιά υπάρχει ως προϋπόθεση μια συμφωνία σε κάποιες αισθητικές ή άλλες αρχές. Ένας πυρήνας γύρω από τον οποίο δημιουργείται κάποια ιδεολογία. Αυτό που για τη γενιά του 1880 υπήρξε ο δημοτικισμός και η μεγάλη ιδέα, αυτό που για τη γενιά του ʼ30 υπήρξε η ποιητική θέαση του ελληνικού παρελθόντος και της λαϊκότητας. Κάποιος άλλος θα μπορούσε να αρκεστεί στη χρονολογική οριοθέτηση με βάση κάποιο σημαντικό ιστορικό γεγονός, όπως συνέβη π.χ. με την πρώτη μεταπολεμική γενιά.

Η γενιά του ʼ70 προσδιορίζεται καταρχήν από την εμφάνισή της σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο. Τον γύψο της επταετίας. Ταυτόχρονα όμως είναι η γενιά που βιώνει μια δεκαετία αισθητικού, πολιτιστικού και πολιτικού επαναπροσδιορισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι η πρώτη γενιά που θα έρθει σε επαφή με τους μπητ και την αντικουλτούρα, το ροκ, την νέα αριστερά και την κριτική στον καταναλωτισμό, τον φόβο του ψυχρού πολέμου, τη χειραφέτηση και τα δικαιώματα ομάδων που μέχρι τότε έμεναν στο περιθώριο.

Ακόμα και αν μπορούμε να πούμε πως ουσιαστικά για τη γενιά του ʼ70 δεν υπήρξε ένας πυρήνας συγκρότησης, μια ποιητική συμφωνία με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, είναι η ίδια η ιστορία αυτή που καθιέρωσε την τάση. Το αίτημα για ποιητική και γλωσσική ανανέωση, την πολυπλοκότητα, την αμφισβήτηση. Τα στοιχεία αυτά διαπερνούν με διαφορετικό τρόπο τους εκπροσώπους της γενιάς και με διαφορετικούς όρους την κάθε τους ποιητική περίοδο.

Το στοιχείο όμως που συγκροτεί την ομάδα αυτή ποιητών και ποιητριών σε γενιά, παρά την τεράστια ποικιλία και τους ριζικά διαφορετικούς δρόμους που πολλοί αποφάσισαν να επιλέξουν, είναι η συλλογική δράση. Η συνύπαρξη και η συνομιλία σε περιοδικά, εκδόσεις και εκδηλώσεις, η εκ νέου δημιουργία μιας ανοιχτής λογοτεχνικής παρέας, ο συλλογικός βίος. Η ποιητική διαφορετικότητα εντός μια ενιαίας συλλογικής βιογραφίας.

Για εμάς τους νεότερους πιστεύω πως αυτή η πολυφωνία είναι ακριβώς το σημαντικότερο ποιητικό δώρο που μπορούμε να κληρονομήσουμε. Το στοιχείο της επιλογής εντός μιας πολλαπλής παράδοσης με ανοιχτά τα στιχουργικά της ενδεχόμενα. Και ακόμα περισσότερο, μια διαφορετική γενεαλογία που μας πηγαίνει από τους ποιητές της γενιάς του ʼ70 που θα επιλέξουμε, σε διαφορετικά μονοπάτια τόσο της ελληνικής ποιητικής παράδοσης όσο και της παγκόσμιας παραγωγής. Το δώρο της γενιάς του ʼ70 προς όλους εμάς τους νεότερους είναι η κατοχύρωση και ταυτόχρονα το αίτημα της επιλογής. Η ελευθερία, δηλαδή, μαζί όμως και με την καλλιτεχνική ευθύνη.

«...είμαι η επίθεση της ελευθερίας στις σκληρές καρδιές
και το ποίημα που δύσκολα ακούγεται.…»
Τζακ Χίρσμαν
(Φρέαρ τεύχος 4 - Φθινόπωρο 2021)
Κύλιση στην κορυφή