Απόδοση: Λυδία Παρούση
Εντάξει, για χάρη αυτού του διανοητικού πειράματος, δεν είναι μπαρ. Είναι μια αίθουσα συνεδριάσεων. Ή, πιο συγκεκριμένα, διάφορες φεμινίστριες προσπαθούν να μπουν σε μια αίθουσα συνεδριάσεων. Προς απογοήτευσή τους, υπάρχει μια ομάδα ανδρών που χασκογελά μέσα στην αίθουσα: έχουν κλειδώσει την πόρτα κι έχουν κρεμάσει μια πινακίδα στο παράθυρο που λέει: «τα αγόρια διοικούν, τα κορίτσια τούς φθονούν» [boys rule, girls drool]! Τα ψιλά γράμματα κάτω απ’ το σλόγκαν τους είναι μια πολύ νομικά δεσμευτική πρόταση που θέτει τους νέους κανόνες: οι γυναίκες δεν επιτρέπονται στην αίθουσα συνεδριάσεων και δεν θα αξιωθούν μια θέση στο τραπέζι. Και, για λίγη επιπλέον διασκέδαση (επειδή μπορούν), αν μια γυναίκα προσπαθήσει ν’ ανοίξει την πόρτα της αίθουσας συνεδριάσεων και να μπει μέσα, οι άνδρες επιτρέπεται νομικά να τη γιουχάρουν. Πολύ δυνατά. Και μετά να την πετάξουν έξω.
Εύλογα, οι φεμινίστριες που στέκονται έξω απ’ την αίθουσα είναι εξοργισμένες.
Όλες συμφωνούν ότι αυτό είναι λάθος και καταπιεστικό. Όλες συμφωνούν ότι κάτι πρέπει να γίνει κι ότι θα πρέπει να ληφθούν μέτρα! Αλλά δεν συμφωνούν και τόσο ως προς το γιατί και το πώς.
Θα θέλαμε να πιστεύουμε ότι οι φεμινίστριες είναι μια ενωμένη ομάδα ανθρώπων που αγωνίζονται για τους ίδιους στόχους. Αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό. Οι φεμινίστριες αγωνίζονται για συμπερίληψη, ισότητα, κοινωνική συμμετοχή, δικαιοσύνη, προστασία και ίσα δικαιώματα τόσο στο σπίτι όσο και στον δημόσιο χώρο. Αντιτίθενται στον αποκλεισμό λόγω φύλου, την καταπίεση, τη βία, τη βλάβη και τις διακρίσεις λόγω φύλου. Όμως οι φεμινίστριες έχουν επίσης πολλές διαφορετικές ιδέες για το πώς θα πρέπει να μοιάζει η κοινωνία και για το πώς θα πρέπει να φτάσουμε εκεί.
Ας πάμε πάλι πίσω, έξω από την αίθουσα συνεδριάσεων, όπου η Φιλελεύθερη Φεμινίστρια είναι η πρώτη που παίρνει τον λόγο.
Αισθάνεται ότι έχει αποκλειστεί από την αίθουσα συνεδριάσεων επειδή οι άνδρες μέσα δεν πιστεύουν ότι είναι ικανή να συνεισφέρει ουσιαστικά. Οι άνδρες έχουν αποφασίσει ότι είναι κατώτερη λόγω του φύλου της και, ως εκ τούτου, δεν της αξίζει μια θέση στο τραπέζι. Αλλά η γνώση της είναι διαφορετική! Δεν θα περιοριστεί στο φύλο της. Όπως ένας άνδρας είναι ικανός για πολλά πράγματα, έτσι κι εκείνη είναι ικανή για ακριβώς τα ίδια. Ο αποκλεισμός της από την αίθουσα συνεδριάσεων είναι λάθος επειδή ακριβώς δεν είναι κατώτερη από τους άνδρες αλλά ίση. Θα πρέπει να μπορεί να κάνει ακριβώς αυτό που κάνουν οι άνδρες μέσα στην αίθουσα συνεδριάσεων.
Η φιλελεύθερη φεμινίστρια κοιτάζει την πινακίδα που κρέμεται στην πόρτα. Ξέρει τι χρειάζεται να κάνει: πρέπει να ανατρέψει τον κανονισμό ότι τα κορίτσια φθονούν ενώ τα αγόρια διοικούν, αποκτώντας το νομικά δεσμευτικό δικαίωμα πρόσβασης στην αίθουσα συνεδριάσεων για τον εαυτό της. Αν η νομιμοποίηση λέει ότι έχει το δικαίωμα να βρίσκεται στην αίθουσα συνεδριάσεων, οι άνδρες δεν θα μπορέσουν να της το απαγορεύσουν ποτέ ξανά. Μόλις εξασφαλιστεί η πρόσβασή της στην αίθουσα, μπορεί να αποδείξει ότι είναι εξίσου ικανή με τους άνδρες που βρίσκονται μέσα. Και καθώς το κάνει αυτό, ίσως μπορεί να ορίσει κάποια ποσόστωση για να εξασφαλίσει θέσεις στο τραπέζι για ικανές γυναίκες. Απλώς πρέπει οι άνδρες να σταματήσουν πρώτα να γιουχάρουν… Ίσως αν αποδείξει πραγματικά ότι είναι ίση τους, τότε είναι βέβαιο πως θα σταματήσουν!
Ο φιλελεύθερος φεμινισμός, στην ουσία του, επιδιώκει την επίτευξη ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, εξασφαλίζοντας στις γυναίκες τα ίδια δικαιώματα που έχουν παραχωρήσει οι άνδρες στον εαυτό τους.
Οι φιλελεύθερες φεμινίστριες αγωνίζονται για την απόκτηση ίσων δικαιωμάτων και εκπροσώπησης μέσω νομοθετικών αλλαγών. Για τις φιλελεύθερες φεμινίστριες, η απελευθέρωση επιτυγχάνεται όταν οι γυναίκες είναι σε θέση να επιλέγουν ελεύθερα πώς θέλουν να ζήσουν τη ζωή τους, όπως κάνουν και οι άνδρες, και αυτό επιτυγχάνεται παρέχοντας στις γυναίκες ίσα δικαιώματα με τους άνδρες. Κανονικοποιώντας τις γυναίκες ώστε να αναλαμβάνουν τις ίδιες θέσεις και να έχουν τις ίδιες επιλογές με τους άνδρες, ο φιλελεύθερος φεμινισμός υποστηρίζει ότι η πολιτισμική στάση θα αλλάξει ώσπου να φτάσουμε στην κοινωνική ισότητα.
Στο μεταξύ, η Ριζοσπάστρια Φεμινίστρια δεν έχει καμία πρόθεση να συμμετάσχει στη συνεδρίαση της αίθουσας.
Ειλικρινά, δεν την ενδιαφέρει καθόλου να ενταχθεί στις τάξεις τους ή να κερδίσει μια θέση στο τραπέζι τους. Αν αυτή η αίθουσα συνεδριάσεων έδωσε στους συγκεκριμένους άνδρες την ασφάλεια και το δικαίωμα να αποκλείουν και να καταπιέζουν άλλους ανθρώπους, εκείνη πιστεύει ότι το να καθίσει δίπλα τους μόνο θα εδραιώσει αυτή τη συμπεριφορά. Τι νόημα έχει να βρεθεί σε ισότιμη θέση με αυτούς τους άνδρες, να καθίσει στο τραπέζι τους, αν αυτό μόνο ενθαρρύνει τις συμπεριφορές και τις αντιλήψεις τους; Το βέβαιο είναι πως δεν θέλει να προσπαθήσει να πείσει τους άνδρες στην αίθουσα συνεδριάσεων ότι είναι και η ίδια ικανή ή άξια να καθίσει σε αυτό το τραπέζι. Όχι, η αίθουσα συνεδριάσεων πρέπει να καταργηθεί εντελώς. Και ενόσω το προσπαθεί, το ίδιο κάνουν και όλα όσα τη δημιούργησαν.
Ο ριζοσπαστικός φεμινισμός βλέπει ουσιαστικά την κοινωνία ως πατριαρχική, όπου η ανδρική υπεροχή δημιουργεί και διατηρεί την ανισότητα των φύλων, την καταπίεση, τη βία και την κακοποίηση.
Ο στόχος του ριζοσπαστικού φεμινισμού δεν είναι η απόκτηση ίσων δικαιωμάτων σε καθεστώς πατριαρχίας∙ καθώς αυτά τα «ίσα δικαιώματα» θα συνεχίσουν να υπάρχουν εντός της πατριαρχίας και θα εξακολουθήσουν να διατηρούν μόνο την ανισότητα και την καταπίεση, αυτή η θεωρία υποστηρίζει ότι ετούτος δεν είναι ένας επιθυμητός ή πιθανός στόχος. Οι ριζοσπάστριες φεμινίστριες θέτουν το ερώτημα: ίσα δικαιώματα με ποιον; Υποστηρίζουν ότι η απόκτηση ίσων δικαιωμάτων στους άνδρες μέσα σε ένα αδιαμφισβήτητο πατριαρχικό σύστημα είναι επιβλαβής και σχεδόν αδύνατη. Οι συγκεκριμένες φεμινίστριες απαιτούν μια ριζική αναδιάρθρωση της κοινωνίας, στην οποία η ανδρική υπεροχή θα εξαλειφθεί, εξ ου και η φήμη που τις συνοδεύει ότι αυτές οι φεμινίστριες μπορεί να είναι ακραίες και αμφιλεγόμενες. Ο ριζοσπαστικός φεμινισμός αμφισβητεί συμπεριφορές, στάσεις και κοινωνικούς θεσμούς που θεωρεί ότι στηρίζουν και τροφοδοτούν την πατριαρχία, ελπίζοντας έτσι να επιτύχει την απελευθέρωση των φύλων, εξαλείφοντας την πατριαρχία στην πηγή της.
Πίσω πάλι στην αίθουσα συνεδριάσεων, η Διαθεματική/διατομεακή Φεμινίστρια κερδίζει χρόνο παρατηρώντας λίγο ακόμα την κατάσταση.
Ενώ παρακολουθούν τις άλλες να ξεσπούν σε αγανάκτηση και θυμό, γνωρίζουν ότι η εμπειρία τους έξω από αυτήν την αίθουσα συνεδριάσεων είναι διαφορετική από την εμπειρία της φιλελεύθερης φεμινίστριας. Αυτή δεν είναι η πρώτη αίθουσα συνεδριάσεων απ’ την οποία έχουν αποκλειστεί και, ειλικρινά, γνωρίζουν ότι δεν έχουν αποκλειστεί από αυτήν την αίθουσα συνεδριάσεων μόνο εξαιτίας του φύλου τους. Η ταυτότητά τους είναι πολύ ευρύτερη από το φύλο τους κι έχουν νιώσει αποκλεισμό και βαθιές διακρίσεις και λόγω άλλων κομματιών της ταυτότητάς τους: για τη φυλή τους, την τάξη τους και τη σεξουαλική τους ταυτότητα… όλα αυτά αλληλοεπικαλύπτονται με τις έμφυλες διακρίσεις που αντιμετωπίζουν.
Η διαθεματική/διατομεακή φεμινίστρια θέλει να καθίσει σ’ ένα τραπέζι όπου είναι εξίσου σεβαστή, προστατευμένη και όπου αντιμετωπίζεται όπως όλοι οι άλλοι που κάθονται γύρω απ’ αυτό. Αλλά ξέρει ότι αυτό δεν θα συμβεί στο τραπέζι της αίθουσας συνεδριάσεων όπου αυτή τη στιγμή της έχει απαγορευτεί η είσοδος – ότι ο σεβασμός και η απελευθέρωση δεν θα έρθουν με το να καθίσει σ’ ένα τραπέζι που επιτρέπει οποιαδήποτε μορφή διάκρισης και καταπίεσης, ανεξάρτητα απ’ το αν είναι άνδρες ή γυναίκες που καταλαμβάνουν τις θέσεις του. Πρέπει να χτίσουν ένα νέο τραπέζι και μια νέα αίθουσα συνεδριάσεων που να υποστηρίζει όλες τις γυναίκες και όλα τα περιθωριοποιημένα φύλα – μια αίθουσα που ν’ αναγνωρίζει όλες τις εμπειρίες της ταυτότητάς τους.
Η «διαθεματικότητα/διατομεακότητα» περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα με περιθωριοποιημένες ταυτότητες βιώνουν μια ξεχωριστή μορφή διάκρισης που βασίζεται στην αλληλεπίδραση των ταυτοτήτων τους.
Οι απαρχές του διαθεματικού/διατομεακού φεμινισμού είναι αντιρατσιστικές. Υπήρχε ανάγκη να αναγνωριστεί ότι οι μαύρες και οι περιθωριοποιημένες γυναίκες βιώνουν την καταπίεση και την ανισότητα διαφορετικά από τις λευκές γυναίκες. Η θεωρία της διαθεματικότητας έχει αναπτυχθεί ώστε να αντιμετωπίζει πολλές διαθεματικές πτυχές της ταυτότητας. Ο διαθεματικός/διατομεακός φεμινισμός αντικατοπτρίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ των διακρίσεων που βασίζονται στο φύλο, τη φυλή, την τάξη, τις ικανότητες, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, τη θρησκεία και τη σεξουαλική ταυτότητα. Ο διαθεματικός/διατομεακός φεμινισμός αμφισβητεί την ιδέα ότι η απελευθέρωση των γυναικών προέρχεται από την προσπάθεια για ισότητα με τους άνδρες, ειδικά με τους λευκούς άνδρες. Η ισότητα με τους άνδρες σ’ ένα σύστημα όπου εξακολουθούν να υπάρχουν φυλετικές διακρίσεις, για παράδειγμα, δεν είναι απελευθέρωση∙ η άσκηση εξουσίας πρέπει να αμφισβητηθεί μέχρι να μην υπάρχει πλέον καθόλου καταπίεση. Η πατριαρχία δεν υπάρχει εν κενώ και η έμφυλη καταπίεση αλληλεπιδρά με πολλές καταπιεστικές δομές και συστήματα. Έτσι, ο διαθεματικός φεμινισμός επιδιώκει να στοχεύσει σε αυτά τα συστήματα καταπίεσης.
Τέλος, η Σοσιαλίστρια Φεμινίστρια ανησυχεί πολύ περισσότερο από τις άλλες για τον τρόπο αποκλεισμού∙ προφανώς οι άνδρες θα της απαγόρευαν την είσοδο ειδικά σε μια αίθουσα συνεδριάσεων.
Η σοσιαλίστρια φεμινίστρια γνωρίζει ότι ποτέ το θέμα δεν ήταν μόνο ο αποκλεισμός με βάση το φύλο∙ πρόκειται επίσης για ταξική σύγκρουση. Κρατώντας τις γυναίκες και τα περιθωριοποιημένα φύλα έξω από την αίθουσα συνεδριάσεων, οι άνδρες τις αποκλείουν από την ουσιαστική εμπλοκή τους με την οικονομία. Δεν μπορούν να καθίσουν στην αίθουσα συνεδριάσεων, αλλά οι άνδρες σίγουρα θα τις εκμεταλλευτούν για την εργασία τους. Είναι παγιδευμένες σε ένα γραφείο που συμβολίζει τις άνισες δυνάμεις του καπιταλισμού και της πατριαρχίας. Για να επιτύχουν την έμφυλη απελευθέρωση, θα πρέπει πρώτα ν’ απορρίψουν την αίθουσα συνεδριάσεων και στη συνέχεια να φύγουν απ’ αυτό το κτίριο όσο πιο γρήγορα μπορούν. Η απελευθέρωση δεν θα βρεθεί στο πλαίσιο των υπαρχόντων εργασιακών συστημάτων. Τσιγκλάνε τη φίλη τους, τη διατομεακή φεμινίστρια… να μιλήσει για σύστημα καταπίεσης.
Ο καπιταλισμός και η πατριαρχία παγιδεύουν τις γυναίκες και τα περιθωριοποιημένα φύλα σε έναν φαύλο κύκλο: ο καπιταλισμός επιδεινώνει τους επιβλαβείς ρόλους των φύλων που έχει καθιερώσει η πατριαρχία, και η πατριαρχία διατηρεί τις δομές που επιτρέπουν στον καπιταλισμό να ευδοκιμεί και να ενισχύεται.
Η απελευθέρωση των φύλων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την αποδόμηση του καπιταλισμού. Ομοίως, ο καπιταλισμός δεν μπορεί να αποδομηθεί, και η σοσιαλιστική απελευθέρωση δεν μπορεί να επιτευχθεί, χωρίς την αναγνώριση της έμφυλης καταπίεσης στην κοινωνία. Οι συγκεκριμένες φεμινίστριες ασχολούνται με την απλήρωτη οικιακή εργασία των γυναικών, με τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες αναπαράγουν το εργατικό δυναμικό μέσω της ανατροφής των παιδιών και με την εκμετάλλευση των γυναικών που παρέχουν δωρεάν και φθηνή εργασία. Η ατζέντα τους για την απελευθέρωση των γυναικών είναι πρώτα ν’ αντιμετωπίσουν τον καπιταλισμό και ίσως στη συνέχεια να δημιουργήσουν μια αταξική κοινωνία.
Και οι τέσσερις φεμινίστριές μας συμφωνούν ότι η τρέχουσα κατάσταση, ο αποκλεισμός από τις αίθουσες συνεδριάσεων, είναι ένα πρόβλημα που πρέπει ν’ αντιμετωπιστεί.
Και ως φίλες και σύμμαχοι η μία της άλλης, δεν χρειάζεται να ενεργούν ξεχωριστά. Οι οπτικές και οι ατζέντες τους μπορεί να επικαλύπτονται και η ιδεολογία και η πρακτική μιας φεμινίστριας είναι συχνά ένα μείγμα αυτών των θεωριών. Οι διαφορετικοί τρόποι σκέψης για το φύλο αποδεικνύουν ότι ο φεμινισμός, όπως και οι γυναίκες που επιδιώκει να απελευθερώσει, είναι πολύπλοκος και προσωπικός. Οι εκφράσεις του φεμινισμού μας συχνά ξεκινούν από τις προσωπικές μας εμπειρίες αποκλεισμού: από ποιες αίθουσες συνεδριάσεων έχετε μείνει απ’ έξω και τι θα θέλατε να κάνετε γι’ αυτό;
⸙⸙⸙
[Πηγή]
