Οι θεωρητικές βάσεις του Σκοτεινού Διαφωτισμού και η φιλοσοφική εκδοχή του Νικ Λαντ

Ο λαός λείπει
G. Deleuze

Εισαγωγή

Η απίστευτα γρήγορη εξέλιξη της τεχνολογίας με αιχμή του δόρατος την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), έχει προκαλέσει αυξανόμενη εμφάνιση πολιτικών θεωριών, οι οποίες μελλοντολογούν για την εξέλιξη της πολιτικής κοινωνίας του καπιταλισμού. Η θεωρία που έχει προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον, είναι χωρίς αμφιβολία του Σκοτεινού Διαφωτισμού (ΣΔ). Θεωρητικός του είναι ο Βρετανός φιλόσοφος Nick Land. Οι πολιτικές του προτάσεις είναι περισσότερο γνωστές από τις φιλοσοφικές του θεωρήσεις που τις υποβαστάζουν. Στόχος μας είναι να αναφερθούμε με συστηματικό τρόπο στις τελευταίες. Θα ξεκινήσουμε, όμως, παρουσιάζοντας τις βασικές πολιτικές προτάσεις του Νικ Λαντ που συνδέονται με τον Σκοτεινό Διαφωτισμό.

Α. Πολιτικό πλαίσιο: οι βασικές πολιτικές προτάσεις του ΣΔ

Ο Σκοτεινός Διαφωτισμός (επίσης αποκαλούμενος νεοαντιδραστικό κίνημα, συχνά συντομευμένο ως NRx) είναι ένα φιλοσοφικό-πολιτικό κίνημα που στρέφεται ενάντια σ’ αυτό που ονομάζεται «πολιτικός φιλελευθερισμός» και στη συνέχεια «φιλελεύθερη δημοκρατία», και έντονα ενάντια στην όποια ισότητα που ένα «φιλελεύθερο δημοκρατικό» καθεστώς πρεσβεύει.

Ο ίδιος ο όρος χρησιμεύει τόσο ως αντίλογος στα ιδανικά του 18ου αιώνα, της Εποχής του Διαφωτισμού, όσο και ως νοσταλγική υπεράσπιση των αντιληπτών κοινωνικών ιεραρχιών των Σκοτεινών Αιώνων (πρώιμος Μεσαίωνας). Πήρε το όνομα «Σκοτεινός Διαφωτισμός» από τον τίτλο του βιβλίου του Νικ Λαντ^[1], ο οποίος επεξεργάστηκε τις συγκεκριμένες ιδέες σε συνεργασία με τον Curtis Yarvin^[2], γνωστό με το ψευδώνυμο Mencius Moldbug. Η ομάδα των υποστηρικτών των πολιτικών θεωριών του «Σκοτεινού Διαφωτισμού» είναι μια άτυπη κοινότητα bloggers και πολιτικών θεωρητικών που δραστηριοποιούνται από τη δεκαετία του 2000. Ο Steven Sailer^[3] και ο Hans-Hermann Hoppe^[4] θεωρούνται οι σύγχρονοι πρόδρομοι της ιδεολογίας, η  οποία επίσης αντλεί επιρροή από φιλοσόφους όπως ο Σκοτσέζος Thomas Carlyle^[5] και ο Ιταλός Julius Evola^[6].

Η Νεο-αντίδραση (Neo-reaction)^[7], είναι η πολιτική απόληξη της φιλοσοφίας του Νικ Λαντ. Η NRx είναι το προσχέδιο για το πώς θα έπρεπε να μοιάζει αυτό το μέλλον.

Οι βασικοί πυλώνες αυτής της πολιτικής θεωρίας είναι οι ακόλουθοι:

1. Απόρριψη της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας^[8] (Απόρριψη της «The Cathedral»)

Η NRx θεωρεί τη φιλελεύθερη δημοκρατία ένα αποτυχημένο σύστημα. Ο Λαντ και ο Mencius Moldbug^[9] αναφέρονται στο κατεστημένο σύστημα (Πανεπιστήμια, ΜΜΕ, Θεσμοί, Διοίκηση, Δικαιοσύνη, Γραφειοκρατία) ως The Cathedral (Ο Καθεδρικός Ναός). Υποστηρίζουν ότι ο «Καθεδρικός Ναός» επιβάλλει μια ομοιόμορφη, «προοδευτική» ιδεολογία που καταπνίγει την αποτελεσματικότητα και την καινοτομία, με μια ατζέντα που περιλαμβάνει «το δικαίωμα ψήφου των γυναικών, την απαγόρευση, την κατάργηση, τον ομοσπονδιακό φόρο εισοδήματος, τη δημοκρατική εκλογή γερουσιαστών, την εργατική νομοθεσία, την άρση των φυλετικών διακρίσεων, την εκλαΐκευση των ναρκωτικών, την καταστροφή των παραδοσιακών σεξουαλικών κανόνων, τα μαθήματα εθνοτικών σπουδών στα κολέγια, την αποαποικιοποίηση και τον γάμο ομοφυλοφίλων»^[10].

Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν μπορεί να επιζήσει. Η φιλελεύθερη δημοκρατία, υποστηρίζουν, δεν βρίσκεται απλώς σε κρίση﮲ είναι στην πραγματικότητα εγγενώς βλαπτική, εμπεριέχει το κακό στα σπλάχνα της επειδή είναι ένα εγγενώς διεφθαρμένο σύστημα, στο οποίο οι πολιτικοί ηγέτες οικειοποιούνται κρατικούς πόρους και χρησιμοποιούν ένα μέρος τους (το μέρος που δεν κρατούν για τον εαυτό τους) για να διαφθείρουν τα πιο μη παραγωγικά τμήματα του πληθυσμού με προσόδους και επιδόματα, τιμωρώντας με τον τρόπο αυτό τα πιο ικανά άτομα και μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του συστήματος, οδηγώντας το συχνά σε πλήρη παράλυση.

2. Το Κράτος ως Επιχείρηση (Gov-corp)

Η κεντρική ιδέα της NRx είναι η μετατροπή των κρατών σε ανώνυμες μετοχικές εταιρείες. Αντί για ψηφοφόρους, το κράτος θα έχει μετόχους. Αντί για πολιτικούς, θα διοικείται από έναν CEO (έναν «φωτισμένο» μονάρχη ή δικτάτορα), που θα λογοδοτεί στους μετόχους για την κερδοφορία και την ασφάλεια της επικράτειας. Η αποτελεσματικότητα είναι η παραγωγή υπέρτατης αξίας, όχι η κοινωνική δικαιοσύνη. Συνεπώς το μέλλον ανήκει στην εταιρική διακυβέρνηση. Το ιδανικό θα ήταν να μην υπάρχει καθόλου κράτος, αλλά αν αυτό δεν είναι δυνατό, θα έπρεπε τουλάχιστον να «το θεραπεύσουμε», όπως υποστηρίζει ο συνεργάτης του Λαντ, Μένσιους Μόλντμπαγκ ^[11], ένας από τους κύριους θεωρητικούς πίσω από την άνοδο του Τραμπ. Το κράτος, προτείνουν ο Μόλντμπαγκ και ο Λαντ, πρέπει να λειτουργεί σαν επιχείρηση, της οποίας οι μέτοχοι δεν είναι πολίτες, αλλά μάλλον οι πιο προηγμένες παραγωγικές δυνάμεις που έχουν ως αποστολή «τη λειτουργία μιας αποτελεσματικής, ελκυστικής, ζωτικής, καθαρής και ασφαλούς χώρας ικανής να προσελκύσει πελάτες». Αυτοί οι πελάτες, δηλαδή οι πολίτες, στερούνται κάθε άλλης δύναμης εκτός από το να στραφούν αλλού, σε μια άλλη «εταιρική διακυβέρνηση», εάν οι ανάγκες τους δεν ικανοποιηθούν. Όσο κι αν ο Λαντ υπερασπίζεται την ιδέα της εταιρικής διακυβέρνησης, γνωρίζει ότι οι πιθανότητες επιτυχίας της είναι περιορισμένες και ως εκ τούτου υπερασπίζεται το δικαίωμα της υπερ-τάξης να αποσχιστεί, όπως και η αγγλοσαξονική παράδοση. Ο Peter Thiel^[12], ο οποίος χρηματοδοτεί έργα για την κατασκευή νησιών στον ωκεανό που απομακρύνονται από την κρατική δικαιοδοσία, και ο Elon Musk, ο οποίος στοχεύει να μετεγκατασταθεί στον Άρη^[13], ακολουθούν σαφώς αυτήν την παράδοση, όπως και οι δισεκατομμυριούχοι συνάδελφοί τους που κατασκευάζουν καταφύγια κατά της αποκάλυψης στη Νέα Ζηλανδία. Κοιτάζοντας μπροστά, ωστόσο, η αποφασιστική απόσχιση των ελίτ θα συμβεί λιγότερο χωρικά παρά γενετικά. Στον Σκοτεινό Διαφωτισμό, ο Λαντ προβλέπει μια προοδευτική διχόνοια της ανθρώπινης φυλής, με τις άρχουσες τάξεις να καταφεύγουν σε τεράστιες δόσεις βιοϊατρικής για να αυξήσουν τη δική τους δύναμη και αυτή των απογόνων τους.

3. Έξοδος αντί για Φωνή (Exit vs Voice)

Στη φιλελεύθερη δημοκρατία, η προσπάθεια να αλλάξουν τα πράγματα γίνεται με τη «Φωνή» (διαμαρτυρία, ψήφο). Η NRx προτείνει την «Έξοδο» (Exit): Αν ένα κράτος δεν λειτουργεί καλά, οι πολίτες (πελάτες) θα πρέπει να μπορούν να μετακινηθούν σε ένα άλλο «εταιρικό κράτος». Αυτό συνδέεται με την ιδέα των Special Economic Zones (SEZ) ή των πόλεων-κρατών όπως η Σιγκαπούρη, που θεωρούνται το μοντέλο του μέλλοντος.

4. Επιταχυντισμός (Accelerationism) και Τεχνολογία

Η NRx είναι στενά συνδεδεμένη με τον Επιταχυντισμό (Accelerationism)^[14]. Πιστεύει ότι η τεχνολογική πρόοδος και ο καπιταλισμός είναι δυνάμεις που δεν μπορούν (και δεν πρέπει) να χαλιναγωγηθούν από την ανθρώπινη ηθική. Ο στόχος είναι να φτάσουμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα στη Σιγκαπουροποίηση του κόσμου ή ακόμα και σε μια μετα-ανθρώπινη κατάσταση, όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα κυβερνά πιο αποτελεσματικά από τους ανθρώπους.

5. Βιολογικός Ρεαλισμός και Ιεραρχία

Σε αντίθεση με τις ιδέες του κλασικού Διαφωτισμού, οι οποίες συνηγορούν υπέρ της ισότητας, η NRx πιστεύει στη φυσική ιεραρχία. Υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι είναι βιολογικά διαφορετικοί και ότι μια υγιής κοινωνία πρέπει να αναγνωρίζει αυτές τις διαφορές αντί να προσπαθεί να τις εξαλείψει μέσω κοινωνικής μηχανικής.

Συμπερασματικά

O Νέος Κόσμος έρχεται. Ο συνδυασμός της τεχνολογικής προόδου και της καπιταλιστικής ανάπτυξης απομακρύνει κάθε ίχνος διαφορετικής υπέρβασης που εξακολουθεί να υπάρχει στην κοινωνία μας. Η αδυσώπητη ορθολογικότητα^[15] των μηχανών, σκίζει τις πολιτικές κουλτούρες, σβήνει τις παραδόσεις, διαλύει τις υποκειμενικότητες και παραβιάζει τις συσκευές ασφαλείας, εντοπίζοντας έναν άψυχο τροπισμό. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι η έλευση ενός νέου κόσμου, στον οποίο η σύντηξη μεταξύ ανθρώπων και μηχανών θα είναι πλήρης και το σύστημα θα διέπεται από εντελώς «ορθολογικές» μορφές. Κάποιοι προσπαθούν να ανάγουν αυτή τη διαδικασία σε γνωστές κατηγορίες για τον τρόπο λειτουργίας του καπιταλισμού. Αλλά αυτό είναι λάθος επειδή η ιστορία του καπιταλισμού είναι, στην πραγματικότητα, η εισβολή σε ένα ευφυές τεχνητό περιβάλλον που προέρχεται από το μέλλον^[16] και πρέπει να συναρμολογηθεί εξ ολοκλήρου από τους πόρους του εχθρού. Όπου εχθρός προφανώς σημαίνει άνθρωπος. Κάθε αντίσταση είναι άσκοπη. Είναι αυτονόητο ότι μπροστά σε εξελίξεις αυτού του μεγέθους, το βάρος οποιασδήποτε μορφής κριτικής, είτε ακαδημαϊκής είτε πολιτικής, αποδεικνύεται εντελώς ασήμαντο. Ένας απλός πλεονασμός χωρίς καμία συνέπεια. Αντίθετα, η μόνη δυνατή επανάσταση συνίσταται στο να προχωρήσουμε παραπέρα, επιταχύνοντάς την μέχρι η γη να γίνει τόσο τεχνητή ώστε το κίνημα της απεδαφικοποίησης^[17] να δημιουργήσει αναγκαστικά μια νέα γη από τον εαυτό της. Αυτό είναι το πιστεύω των «επιταχυντών», των οποίων ο Λαντ είναι ένας από τους κύριους ιδεολόγους.

Β. Θεωρητικό πλαίσιο: από τη σχιζοανάλυση των Gilles Deleuze – Felix Guattari στην τεχνολογία ως ασυνείδητο του Νικ Λαντ

Εισαγωγή

Το πολιτικό εγχείρημα του Νικ Λαντ αναφορικά με τον Σκοτεινό Διαφωτισμό ερείδεται στη φιλοσοφία του, βασικός στόχος της οποίας είναι η διαφυγή από το ανθρωποκεντρικό και καταπιεστικό πλαίσιο που αποκαλεί Human Security System^[18], («Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας»).

«Ολόκληρη η φιλοσοφία του Λαντ – από τα πρώιμα γραπτά του για τον Καντ, μέχρι τη διδακτορική του διατριβή για τον Μπατάιγ[19], τους υβριδισμούς μεταξύ της σχιζοανάλυσης του Αντι-Οιδίποδα^[20] και του Εξολοθρευτή, του Bladerunner, του Μπάροουζ, του Μπάλαρντ, του Γκίμπσον^[21] και του Λάβκραφτ^[22], την πρακτική της θεωρητικής μυθοπλασίας, μέχρι τους στοχασμούς του για την Καμπάλα^[23] και τις αριθμολογικές πρακτικές^[24]– είναι μια προσπάθεια, που εκφράζεται ετερογενώς σε όλες τις διάφορες φάσεις της σκέψης του, να ξεφύγει από το ανθρωποκεντρικό και καταπιεστικό πλαίσιο που αποκαλεί Human Security System, («Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας»)»^[25].

Για τον Λαντ, αυτός είναι ένας ειρωνικός και κριτικός όρος για να περιγράψει το παγκόσμιο δίκτυο θεσμών, ιδεολογιών και δομών που προσπαθεί απεγνωσμένα να προστατεύσει την ανθρωπότητα από την ίδια της την τεχνολογική και κοσμική εξαφάνιση.

Το σύστημα αυτό αποτελείται από: πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς όπως κράτη, νόμους, θρησκείες και ηθικά συστήματα που σκοπό έχουν να διατηρήσουν την υπάρχουσα κοινωνική σταθερότητα. Φιλοσοφικές και ανθρωπιστικές απόψεις όπως την πεποίθηση ότι ο άνθρωπος είναι το κέντρο του σύμπαντος και ότι η λογική μας μπορεί να ελέγξει την πραγματικότητα. Βιολογική συντήρηση όπως το ίδιο το ανθρώπινο σώμα (το «κρέας»), το οποίο λειτουργεί ως ένα κλειστό σύστημα αναστολών που εμποδίζει την πλήρη ένωση με τη μηχανική επιθυμία^[26].

Μπορούμε, λοιπόν, να συνοψίσουμε τη βασική του θέση για το «Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας» στα εξής:

Το «Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας» είναι μια φυλακή για την τεχνητή νοημοσύνη﮲ λειτουργεί ως ένας αμυντικός μηχανισμός (ένα «κουτί») που προσπαθεί να περιορίσει και να ελέγξει τις δυνάμεις του τεχνο-καπιταλισμού και της τεχνητής νοημοσύνης, ώστε αυτές να υπηρετούν τον άνθρωπο. Όμως ο τεχνο-καπιταλισμός είναι μια αυτόνομη, εξωγήινη/κοσμική δύναμη. Καθώς η τεχνολογία επιταχύνεται, το «Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας» θα αρχίσει να «ρετάρει», να παθαίνει κρίση και τελικά θα επέλθει ηαναπόφευκτη κατάρρευση, όπως αναφέρει στο δοκίμιό του «Meltdown»^[27].Στο ίδιο δοκίμιο αναφέρει και την κυβερνοεπανάσταση των «Ανθρωποειδών», όπου οι μελλοντικές μηχανές και οι τεχνολογικές οντότητες (σαν τους ρέπλικαντ) θα δραπετεύσουν από τον έλεγχο και θα ανατρέψουν το «Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας», οδηγώντας στην υπέρβαση ή την εξαφάνιση του ανθρώπινου είδους.

Οι έννοιες που χρησιμοποιεί προκειμένου να φέρει εις πέρας τον συγκεκριμένο στόχο προέρχονται κατά βάση από το εννοιολογικό οπλοστάσιο του φιλοσοφικού έργου των Gilles Deleuze και Felix Guattari –π.χ. απεδαφικοποίηση (deterritorialization / déterritorialisation), επιταχυντισμός (accelerationism)–,του οποίου υπήρξε συστηματικός μελετητής και από το οποίο επηρεάστηκε πολλαπλά στη διαμόρφωση της δικής του φιλοσοφικής θεώρησης.

Παράλληλα δημιουργεί και δικές του έννοιες –π.χ. υπερ-δεισιδαιμονία (hyperstition)–ακολουθώντας και στο σημείο αυτό τον Gilles Deleuze που υποστηρίζει ότι η φιλοσοφία είναι μια πρακτική δημιουργίας εννοιών^[28].

Σημειώνουμε ότι οι έννοιες που «επινοήθηκαν» από τον Λαντ, έχουν μια ιδιαίτερη επιστημολογική υπόσταση που υπηρετεί με σαφήνεια τους επιλεγμένους φιλοσοφικούς στόχους του.

Β1  Σχιζοανάλυση^[29]

Η μήτρα απ’ όπου παρήχθησαν οι βασικές έννοιες της φιλοσοφίας του Λαντ είναι η θεωρία της σχιζοανάλυσης των Ντελέζ-Γκουαταρί. Δίχως αναφορά στη θεωρία της σχιζοανάλυσης, είναι σχεδόν αδύνατο να κατανοηθεί η φιλοσοφία του Λαντ. Θεωρούμε αναγκαίο, συνεπώς, να αναφερθούμε σ’ αυτήν.

Η σχιζοανάλυση είναι μια κριτική θεωρία και μέθοδος ανάλυσης που αναπτύχθηκε από τον φιλόσοφο Giles Deleuze και τον ψυχαναλυτή Felix Guattari, κυρίως στο δίτομο έργο τους Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια (Αντί-Οιδίπους και Χίλια Πλατώματα)^[30]. 

Η σχιζοανάλυση δεν είναι κλινική μέθοδος θεραπείας (δεν έχει σχέση με τη σχιζοφρένεια ως ιατρική διάγνωση). Είναι μια εναλλακτική στην ψυχανάλυση –μια μέθοδος ανάλυσης της επιθυμίας που αντιτίθεται ρητά στη φροϋδική/λακανική προσέγγιση. Ενώ η ψυχανάλυση ερμηνεύει την επιθυμία μέσα από οικογενειακές, οιδιπόδειες δομές (μπαμπάς-μαμά-εγώ), η σχιζοανάλυση θέλει να δει την επιθυμία ως παραγωγική δύναμη, συνδεδεμένη απευθείας με το κοινωνικό πεδίο –όχι εγκλωβισμένη στην οικογένεια.

Σε αντίθεση λοιπόν με την παραδοσιακή ψυχανάλυση, η σχιζοανάλυση επικεντρώνεται στα εξής:

• Η επιθυμία δεν ορίζεται ως «έλλειψη» (όπως στον Freud ή τον Lacan), αλλά ως μια παραγωγική δύναμη που συνδέει ανθρώπους, αντικείμενα και κοινωνικές μηχανές.
•  Υποστηρίζει ότι οι ψυχικές διαταραχές δεν είναι μόνο «οικογενειακό» ζήτημα (το σύμπλεγμα του Οιδίποδα), αλλά άρρηκτα συνδεδεμένες με το κοινωνικό και οικονομικό σύστημα, ιδιαίτερα τον καπιταλισμό.
• Ο όρος σχιζο- δεν αναφέρεται στην κλινική ασθένεια της σχιζοφρένειας, αλλά στην ικανότητα του ατόμου να «σπάει» (schiz) τις κανονιστικές δομές της κοινωνίας και να λειτουργεί πέρα από τα επιβεβλημένα κοινωνικά μοντέλα.
• Στόχος της είναι να απελευθερώσει τις ροές της επιθυμίας από τις καταπιεστικές δομές του κράτους και της οικογένειας, προωθώντας μια πιο «ρευστή» και δημιουργική υποκειμενικότητα. 

α. Σχιζοανάλυση και καπιταλισμός

Κλασικό παράδειγμα για κατανόηση που αναφέρεται από τους δύο συγγραφείς στην οικονομία είναι το ακόλουθο: ο καπιταλισμός απεδαφικοποιεί συνεχώς τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές και τα τοπικά σύνορα για να δημιουργήσει παγκόσμιες αγορές. Αμέσως μετά όμως, επανεδαφικοποιεί τις ροές χρήματος μέσω νέων νόμων και γραφειοκρατικών θεσμών.

Για τη σχιζοανάλυση, ο καπιταλισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό σύστημα, αλλά μια μηχανή που αναδιαμορφώνει ριζικά την ανθρώπινη επιθυμία και την ψυχολογία. Η κεντρική θέση των Ντελέζ-Γκουαταρί στο έργο τους Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια είναι ότι ο καπιταλισμός και η σχιζοφρένεια αποτελούν τα δύο όρια της ίδιας διαδικασίας. 

Ακολουθούν οι βασικοί πυλώνες αυτής της σχέσης:

• Απεδαφικοποίηση και Επανεδαφικοποίηση: Ο καπιταλισμός «απεδαφικοποιεί» (διαλύει) τις παραδοσιακές δομές (θρησκεία, φυλή, κοινότητα) για να απελευθερώσει ροές κεφαλαίου και εργασίας. Ωστόσο, αμέσως μετά τις «επανεδαφικοποιεί» σε νέες καταπιεστικές μορφές, όπως το κράτος, η πυρηνική οικογένεια και η καταναλωτική αγορά, για να τις ελέγξει.
• Η Σχιζοφρένεια ως Όριο: Η σχιζοφρένεια θεωρείται το «εξωτερικό όριο» του καπιταλισμού. Ενώ ο καπιταλισμός τείνει προς την απόλυτη απελευθέρωση των ροών (όπως ο σχιζοφρενής), ταυτόχρονα την τρέμει και προσπαθεί να την περιορίσει μέσω κανόνων και «αξιωμάτων».
• Η Επιθυμητική Παραγωγή: Η σχιζοανάλυση υποστηρίζει ότι η επιθυμία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κοινωνική παραγωγή. Δεν επιθυμούμε απλώς αντικείμενα, αλλά ολόκληρα κοινωνικά πεδία. Ο καπιταλισμός καταφέρνει να κάνει τους ανθρώπους να «επιθυμούν την ίδια τους την καταπίεση», στρέφοντας την παραγωγική τους ενέργεια προς το σύστημα.
• Η Κριτική στον Οιδίποδα: Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η ψυχανάλυση (με το οιδιπόδειο σύμπλεγμα) λειτουργεί ως ο «πνευματικός αστυνόμος» του καπιταλισμού. Κλείνει την απεριόριστη κοινωνική επιθυμία μέσα στο στενό πλαίσιο «μπαμπάς-μαμά-παιδί», εμποδίζοντας το άτομο να δει τις πολιτικές και οικονομικές ρίζες της δυσφορίας του.
• Οι Δύο Πόλοι: Η σχιζοανάλυση διακρίνει δύο πόλους κοινωνικής επένδυσης της επιθυμίας:
  1. Ο Παρανοϊκός Πόλος: Αντιδραστικός, επιδιώκει την τάξη, τη σταθερότητα και την ιεραρχία (φασισμός).
  2. Ο Σχιζο-επαναστατικός Πόλος: Απελευθερωτικός, επιδιώκει τη συνεχή κίνηση, τη δημιουργία και τη διάλυση των καταπιεστικών δομών. 

Συνοψίζοντας, ο καπιταλισμός παράγει «σχιζοφρενικές» ροές αλλά ζει από τον περιορισμό τους. Η σχιζοανάλυση στοχεύει στην αποκάλυψη αυτών των μηχανισμών για την απελευθέρωση της υποκειμενικότητας. 

β. Σχιζοανάλυση και απεδαφικοποίηση

Η απεδαφικοποίηση (deterritorialization / déterritorialisation) είναι κεντρική έννοια στη φιλοσοφία των Ντελέζ-Γκουαταρί. Σημαίνει την απομάκρυνση από σταθερά όρια, την έξοδο από καθιερωμένες δομές, συνήθειες, ταυτότητες ή συστήματα ελέγχου. Είναι η διαδικασία με την οποία ένα στοιχείο δραπετεύει από την περιοχή ή το πλαίσιο που το καθόριζε μέχρι τώρα. Η απεδαφικοποίηση δημιουργεί «γραμμές φυγής». Ανοίγει νέες δυνατότητες, επιτρέποντας σε ιδέες, γλώσσες ή κοινωνικές ομάδες να αλλάξουν και να εξελιχθούν. Δεν αποτελεί μια μόνιμη κατάσταση, αλλά μια δυναμική διαδικασία αλλαγής και ροής. Σπάει τις κοινωνικές συμβάσεις και τους θεσμούς (όπως η οικογένεια ή το κράτος) που περιορίζουν την ανθρώπινη δημιουργικότητα και επιθυμία.

Η απεδαφικοποίηση για τους Ντελέζ και Γκουαταρί δεν λειτουργεί ποτέ μόνη της. Αποτελεί μέρος ενός ασταμάτητου κύκλου που περιλαμβάνει τις ακόλουθες φάσεις :

• Εδαφικοποίηση (Territorialization): Η δημιουργία κανόνων, ορίων και σταθερών δομών (π.χ. η ίδρυση ενός κράτους ή η παγίωση μιας γλώσσας).
• Απεδαφικοποίηση (Deterritorialization): Το σπάσιμο αυτών των ορίων και η απελευθέρωση των στοιχείων τους.
• Επανεδαφικοποίηση (Reterritorialization): Η αναδιοργάνωση των απελευθερωμένων στοιχείων σε ένα νέο, διαφορετικό σύστημα ή σύνολο κανόνων.

Οι δύο συγγραφείς εξελίσσουν την έννοια της απεδαφικοποίησης που έχουν εισάγει στον πρώτο τόμο (Ο Αντί-Οιδίπους) στο δεύτερο τόμο (Χίλια Πλατώματα^[31]) εισάγοντας τη διάκριση μεταξύ σχετικής και απόλυτης απεδαφικοποίησης. Με τη διάκριση αυτή ξεκαθαρίζουν τη διαφορά ανάμεσα στις καθημερινές αλλαγές των συστημάτων και σε μια ριζική, οντολογική μεταμόρφωση.

• Σχετική Απεδαφικοποίηση (Relative Deterritorialization)

Αυτή η μορφή παραμένει πάντα συνδεδεμένη με τις υπάρχουσες δομές. Η λειτουργία της είναι η ακόλουθη: Αποσταθεροποιεί ένα σύστημα, αλλά οι δυνάμεις της εξακολουθούν να είναι μετρήσιμες και ελεγχόμενες από τις παλιές συντεταγμένες. Η σχετική απεδαφικοποίηση συνοδεύεται πάντα από μια άμεση επανεδαφικοποίηση. Το κλασικό παράδειγμα αναφέρεται πάλι στον καπιταλισμό, ο οποίος απεδαφικοποιεί μια τοπική αγορά (καταστρέφοντας τις παραδοσιακές δομές της), αλλά αμέσως την επανεδαφικοποιεί, εντάσσοντάς την στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό δίκτυο και επιβάλλοντας νέους κρατικούς ή εταιρικούς ελέγχους.

• Απόλυτη Απεδαφικοποίηση (Absolute Deterritorialization)

Εδώ οι Ντελέζ και Γκουαταρί περνούν σε ένα καθαρά οντολογικό επίπεδο. Η απόλυτη απεδαφικοποίηση δεν είναι απλώς μια ποσοτική κίνηση μακριά από ένα έδαφος, αλλά μια ποιοτική μεταλλαγή. Δημιουργεί μια καθαρή ροή που δεν μπορεί να αναχθεί σε καμία προηγούμενη ταυτότητα, δομή ή σύστημα. Δεν επιστρέφει σε κανένα παλιό ή νέο «έδαφος». Η θετική απόλυτη απεδαφικοποίηση συνίσταται στην κατασκευή του Επιπέδου Εμμένειας (Plane of Immanence). Είναι ένας χώρος καθαρής δυνατότητας, όπου οι μορφές, τα υποκείμενα και τα αντικείμενα διαλύονται, αφήνοντας πίσω μόνο εντάσεις, ταχύτητες και ασύλληπτες σχέσεις. Αναγνωρίζεται εμφανώς μια αναλογία με τη σκέψη του Baruch Spinoza η οποία ,θα μπορούσε να υποστηριχθεί, ότι αποτελεί τη βάση της σκέψης τους^[32]. Στον Spinoza, ο κόσμος αποτελείται από μία και μοναδική Ουσία (ο Θεός ή η Φύση), και τα πάντα γύρω μας είναι απλώς «τρόποι» (modes) ή εκφράσεις αυτής της μίας ουσίας. Το «επίπεδο εμμένειας» είναι η σύγχρονη εκδοχή αυτής της σπινοζικής ουσίας. Η θετική απόλυτη απεδαφικοποίηση μάς επιτρέπει να φτάσουμε σε αυτό το επίπεδο, όπου συνειδητοποιούμε ότι δεν υπάρχουν σταθερές ιεραρχίες, αλλά μια ενιαία, ζωντανή φύση (Natura Naturans) σε διαρκή κίνηση. Οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι η απόλυτη απεδαφικοποίηση έχει δύο όψεις:

• Η Θετική (Δημιουργική) η οποία συνδέεται με τη δημιουργία του επιπέδου εμμένειας, τη σύνδεση με τον κόσμο και την απελευθέρωση της επιθυμίας χωρίς αυτοκαταστροφή.
• Η Αρνητική (Θανατηφόρα) που επέρχεται όταν η γραμμή φυγής μετατρέπεται σε γραμμή καθαρής καταστροφής ή αυτοκτονίας (π.χ. φασισμός, ολοκληρωτική διάλυση του εαυτού χωρίς δημιουργικότητα).

γ. Σχιζοανάλυση και ασυνείδητο

Η μεταφορά του ασυνειδήτου ως εργοστασίου (factory) αντί θεάτρου (theatre) είναι η κεντρική ανατροπή που εισάγει η σχιζοανάλυση: «Η μεγάλη ανακάλυψη της ψυχανάλυσης στάθηκε η ανακάλυψη της επιθυμητικής παραγωγής, της παραγωγής του ασυνειδήτου. Αλλά, με το οιδιπόδειο, η σχέση αυτή γρήγορα συσκοτίστηκε από ένα αρχαίο θέατρο﮲ τις παραγωγικές μονάδες του ασυνείδητου αντικατέστησε η παράσταση﮲ το παραγωγικό ασυνείδητο αντικαταστάθηκε από ένα ασυνείδητο που δεν μπορούσε πια παρά μόνο να εκφράζεται (μύθος, τραγωδία, όνειρο…)»^[33] .

Για τον Freud, το ασυνείδητο είναι μια σκηνή όπου αναπαριστώνται αρχαία δράματα (Οιδίποδας, Ηλέκτρα). «Η παραγωγή καταντά πια μόνο παραγωγή φαντασίωσης, παραγωγή έκφρασης. Το ασυνείδητο παύει να είναι εκείνο που ήταν –ένα εργοστάσιο, ένα εργαστήριο– και γίνεται τώρα ένα θέατρο, μια σκηνή, μια σκηνοθεσία.»^[34]

Για τους Ντελέζ και Γκουαταρί, το ασυνείδητο δεν «σημαίνει» τίποτα και δεν κρύβει μυστικά· μόνο παράγει.

Οι βασικές αρχές αυτής της λειτουργίας είναι:

• Επιθυμητικές Μηχανές: Το ασυνείδητο αποτελείται από «μηχανές» που συνδέονται μεταξύ τους. Μια μηχανή-στόμα συνδέεται με μια μηχανή-στήθος (παραγωγή γάλακτος), μια μηχανή-χέρι με μια μηχανή-στυλό. Η επιθυμία είναι το «ρεύμα» που κινεί αυτές τις συνδέσεις.
• Παραγωγή του Πραγματικού: Το ασυνείδητο δεν παράγει φαντασιώσεις ή ψευδαισθήσεις, αλλά την ίδια την πραγματικότητα. Όταν επιθυμείς, χτίζεις κόσμους, κοινωνικές σχέσεις και αντικείμενα. Δεν είναι μια εσωτερική υποκειμενική κατάσταση, αλλά μια εξωτερική παραγωγική διαδικασία.
• Όχι στην Ερμηνεία, Ναι στη Χρήση: Στο εργοστάσιο δεν αναρωτιέσαι «τι σημαίνει αυτή η βίδα;», αλλά «πώς δουλεύει αυτή η μηχανή;». Η σχιζοανάλυση δεν ψάχνει το «νόημα» πίσω από ένα σύμπτωμα, αλλά προσπαθεί να καταλάβει πώς μπλόκαρε η παραγωγή της επιθυμίας και πώς μπορεί να ξαναμπεί μπροστά.
• Σύνδεση με το Κοινωνικό: Το «εργοστάσιο» του ασυνειδήτου είναι άμεσα συνδεδεμένο με το κοινωνικό εργοστάσιο. Οι μηχανές της επιθυμίας είναι οι ίδιες με τις τεχνικές, οικονομικές και πολιτικές μηχανές. Το ασυνείδητο «δουλεύει» πάνω στην ιστορία, την τάξη και το κράτος, όχι μόνο πάνω στην οικογένεια.

Συνοπτικά: Το ασυνείδητο δεν είναι ένας χώρος αποθήκευσης απωθημένων αναμνήσεων, αλλά ένα εργαστήριο που παράγει συνεχώς νέες μορφές ζωής και δράσης.

δ. Σχιζοανάλυση και «μπλοκάρισμα» του ασυνειδήτου

Στη σχιζοανάλυση, το «μπλοκάρισμα» του ασυνειδήτου-εργοστασίου δεν θεωρείται ένα απλό εσωτερικό ψυχολογικό πρόβλημα, αλλά μια διακοπή της ροής της παραγωγής.

Όταν οι «επιθυμητικές μηχανές» σταματούν να συνδέονται με τον κόσμο και να παράγουν πραγματικότητα, το σύστημα βραχυκυκλώνει. Αυτό συμβαίνει με τους εξής τρόπους:

1. Η «Οιδιποδοποίηση» (Το κλείσιμο στο κουτί)

Αυτό είναι το κύριο μπλοκάρισμα. Ο καπιταλισμός και η παραδοσιακή ψυχανάλυση παίρνουν την τεράστια παραγωγική δύναμη της επιθυμίας (που κανονικά αφορά την κοινωνία, την τέχνη, την πολιτική) και την περιορίζουν στο τρίγωνο Μπαμπάς-Μαμά-Εγώ. Έτσι, αντί η επιθυμία να παράγει νέους κόσμους, ανακυκλώνει παλιές ενοχές και οικογενειακά δράματα. Ο άνθρωπος γίνεται νευρωτικός γιατί η ενέργειά του εγκλωβίζεται σε μια «ιδιωτική» φαντασίωση αντί να διοχετεύεται στην κοινωνική δράση.

2. Η Επανεδαφικοποίηση (Η επιστροφή στην ασφάλεια)

Ενώ ο σύγχρονος κόσμος μας απελευθερώνει από παλιές δομές (απεδαφικοποίηση), το άγχος που προκαλεί αυτή η ελευθερία μάς κάνει να αναζητούμε νέα «εδάφη» για να νιώσουμε ασφαλείς. Κολλάμε σε έθνη, θρησκείες, αυστηρές ταυτότητες ή στον καταναλωτισμό. Η επιθυμία σταματά να ρέει δημιουργικά και «παγώνει» πάνω σε αυτά τα στατικά αντικείμενα.

3. Η επιθυμία για καταπίεση

Εδώ συμβαίνει το πιο παράδοξο μπλοκάρισμα: το εργοστάσιο αρχίζει να παράγει ενάντια στον εαυτό του. Όπως έλεγε ο Spinoza, επανέφερε ο Reich^[35] και υιοθέτησαν οι Ντελέζ-Γκουαταρί, οι άνθρωποι μπορούν να φτάσουν στο σημείο να «επιθυμούν τη δική τους υποδούλωση» (π.χ. στον φασισμό). Λειτουργεί ως εξής: η επιθυμία επενδύει σε δομές εξουσίας που την καταστέλλουν, επειδή αυτές οι δομές προσφέρουν μια ψευδαίσθηση τάξης και σταθερότητας απέναντι στο «χάος» της αληθινής παραγωγής.

4. Η μετατροπή της επιθυμίας σε έλλειψη

Όταν το σύστημα (κοινωνικό ή ψυχαναλυτικό) σε πείθει ότι η επιθυμία σου είναι σε έλλειψη (ότι σου λείπει κάτι που πρέπει να αγοράσεις ή μια πληγή που πρέπει να κλείσεις), το εργοστάσιο σταματά να παράγει και αρχίζει να καταναλώνει. Έτσι γινόμαστε «παθητικοί δέκτες» αντί για «ενεργούς παραγωγούς».

 Η λύση που προτείνεται μέσω της σχιζοανάλυσης δεν είναι η «θεραπεία» με την έννοια της προσαρμογής, αλλά η «διάρρηξη» (breakthrough)[36]. Στόχος είναι να σπάσουν τα φράγματα του Οιδίποδα και η επιθυμία να ξαναβρεί τη σύνδεσή της με το «έξω» – με τη φύση, την τεχνολογία και την επανάσταση.

ε. Σχιζοανάλυση και σύγχρονη τεχνολογία

Η σύνδεση της σχιζοανάλυσης με τη σύγχρονη τεχνολογία είναι εξαιρετικά επίκαιρη, καθώς οι Ντελέζ και Γκουαταρί είδαν την τεχνολογία όχι ως εξωτερικό εργαλείο, αλλά ως προέκταση των επιθυμητικών μηχανών μας.

Σήμερα, αυτή η σχέση εκδηλώνεται με τους εξής τρόπους:

1. Η ψηφιακή αποεδαφικοποίηση

Το διαδίκτυο και οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν ως ο απόλυτος μηχανισμός απεδαφικοποίησης. Διαλύουν τα φυσικά σύνορα, τις σταθερές ταυτότητες και τους παραδοσιακούς περιορισμούς του χρόνου και του χώρου. Η επιθυμία «ρέει» ασταμάτητα μέσα από δεδομένα, memes και παγκόσμια δίκτυα, δημιουργώντας αυτό που η σχιζοανάλυση ονομάζει «σώμα χωρίς όργανα»^[37] –ένα πεδίο απεριόριστων δυνατοτήτων.

2. Αλγόριθμοι και «αξιωματική» του καπιταλισμού

Ο καπιταλισμός σήμερα χρησιμοποιεί την τεχνολογία (Big Data, AI) για να εφαρμόσει μια νέα ψηφιακή αξιωματική.

• Το μπλοκάρισμα: Οι αλγόριθμοι δεν προσπαθούν να μας καταλάβουν ψυχολογικά (οιδιποδικά), αλλά να προβλέψουν τις ροές της επιθυμίας μας για να τις μετατρέψουν σε κατανάλωση.
• Αντί για τον παλιό «αστυνόμο» (τον πατέρα), έχουμε τον «αλγόριθμο» που μας κρατά εγκλωβισμένους σε μια συνεχή επανάληψη του ίδιου, εμποδίζοντας την πραγματική δημιουργική ρήξη.

3. Η μετατροπή του ατόμου σε «μεριστό» (Dividual)

Σε αντίθεση με το «άτομο» (individual) της ψυχανάλυσης που είναι μια ενιαία οντότητα, η τεχνολογία μάς μετατρέπει σε μεριστά (dividuals). Είμαστε ένα σύνολο από κωδικούς, τραπεζικά δεδομένα, προτιμήσεις στις διάφορες πλατφόρμες και βιομετρικά στοιχεία. Η σχιζοανάλυση μελετά πώς το εργοστάσιο του ασυνειδήτου μας συνδέεται πλέον απευθείας με αυτές τις ψηφιακές ροές, δημιουργώντας μια νέα μορφή «κυβερνητικής» υποκειμενικότητας.

4. Επιτάχυνση και σχιζο-ροές

Η τεχνολογία επιταχύνει τις ροές πληροφορίας σε βαθμό που το ανθρώπινο «Εγώ» δυσκολεύεται να τις διαχειριστεί. Αυτή η επιτάχυνση μπορεί να οδηγήσει σε δύο δρόμους:

• Στην κατάρρευση: (Ψηφιακή κόπωση, διάσπαση προσοχής).
• Στην απελευθέρωση: Στη δημιουργία νέων μορφών συλλογικότητας και αντίστασης (π.χ. open source κοινότητες, αποκεντρωμένα δίκτυα), που λειτουργούν έξω από τον έλεγχο του κράτους.

Συμπέρασμα: Στην ψηφιακή εποχή, το «εργοστάσιο» του ασυνειδήτου μας έχει γίνει παγκόσμιο και ψηφιακό. Η μάχη πλέον δίνεται στο αν η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί για να μας «επανεδαφικοποιήσει» σε μια διαρκή επιτήρηση ή αν θα γίνει το μέσο για μια πραγματική σχιζο-επαναστατική απελευθέρωση.

στ. Σχιζοανάλυση και επιταχυντισμός

Ο Επιταχυντισμός (Accelerationism) είναι, σε μεγάλο βαθμό, το πολιτικό και φιλοσοφικό «παιδί» της σχιζοανάλυσης. Η σύνδεσή τους βασίζεται σε μια προκλητική ιδέα που διατύπωσαν οι Ντελέζ-Γκουαταρί στον Αντι-Οιδίποδα:

«Ποιος είναι ο επαναστατικός δρόμος; Υπάρχει άραγε κανένας; – Να αποσυρθούμε από την παγκόσμια αγορά, όπως ο Samir Amin συμβουλεύει στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, ανανεώνοντας έτσι, με περίεργο τρόπο, τη φασιστική «οικονομική λύση»; Ή να πάρουμε την αντίθετη κατεύθυνση; Δηλαδή να προχωρήσουμε ακόμα πιο πέρα από την κίνηση της αγοράς, της αποκωδίκωσης και της απεδαφικοποίησης; Γιατί οι ροές δεν είναι ίσως ακόμα αρκετά απεδαφικοποιημένες, αρκετά αποκωδικωμένες, από την άποψη της θεωρίας και της πρακτικής των ροών με υψηλό ποσοστό σχιζοφρένειας. Δεν πρέπει να αποτραβηχτούμε από τη διαδικασία, αλλά να προχωρήσουμε πιο πέρα, να «επιταχύνουμε τη διαδικασία», όπως έλεγε ο Nietzsche: η αλήθεια είναι ότι στην κατεύθυνση αυτή δεν έχουμε δει ακόμα τίποτε»^[38].

Ακολουθούν οι βασικοί άξονες αυτής της σύνδεσης:

1. Η επιτάχυνση της απεδαφικοποίησης

Όπως είδαμε, ο καπιταλισμός «απεδαφικοποιεί» (διαλύει) τις παραδοσιακές δομές αλλά ταυτόχρονα τις «επανεδαφικοποιεί» (βάζει φρένο) για να επιβιώσει. Η θέση των εκπροσώπων του επιταχυντισμού είναι ότι η λύση δεν είναι η επιστροφή στο παρελθόν (τοπικισμός, παραδοσιακές αξίες), αλλά η επιτάχυνση των ίδιων των διαδικασιών του καπιταλισμού μέχρι το σημείο που το σύστημα δεν θα μπορεί πλέον να τις ελέγξει και θα καταρρεύσει ή θα μετασχηματιστεί σε κάτι άλλο.

2. Η σχιζο-πρακτική ως πολιτική

Για τον επιταχυντισμό, η «σχιζο-ροή» είναι το εργαλείο ανατροπής. Αν ο καπιταλισμός επιβάλλει τάξη μέσω αλγορίθμων, ο επιταχυντισμός επιδιώκει να απελευθερώσει τις πιο ακραίες, χαοτικές και δημιουργικές δυνάμεις της τεχνολογίας.

Στόχος είναι να φτάσουμε στο «όριο» που έθετε η σχιζοανάλυση: εκεί όπου η παραγωγή της επιθυμίας γίνεται τόσο γρήγορη και ρευστή, που καμία κρατική ή καπιταλιστική δομή δεν μπορεί να την περιορίσει. Ο επιταχυντισμός είναι η προσπάθεια να γίνει η σχιζοανάλυση πρακτική στρατηγική στον 21ο αιώνα, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία ως τον «μοχλό» που θα σπάσει τα μπλοκαρίσματα του συστήματος.

3. Οι δύο τάσεις (αριστερός vs δεξιός επιταχυντισμός)

Στην πολιτική φιλοσοφία και τις κοινωνικές επιστήμες, ο όρος επιταχυντισμός (Accelerationism) αναφέρεται στην πολιτική θεωρία, σύμφωνα με την οποία η υπέρβαση του καπιταλισμού μπορεί να επιτευχθεί με την επιτάχυνση και όχι με την αντιπαράθεση/ αντίφαση των διαδικασιών που τον χαρακτηρίζουν

Μέρος της σύγχρονης επιταχυντικής φιλοσοφίας βασίζεται στη θεωρία της απεδαφικοποίησης που ανέπτυξαν οι Ντελέζ και Γκουαταρί^[39].

 Ο όρος επιταχυντισμός μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί γενικότερα, και συχνά υποτιμητικά, για να αναφερθεί στην ιδέα της εντατικοποίησης των εσωτερικών αντιφατικών διαδικασιών του καπιταλισμού, προκειμένου να επιταχυνθούν οι αυτοκαταστροφικές του τάσεις, οδηγώντας τελικά στην κατάρρευσή του.

Η θεωρία του επιταχυντισμού χωρίζεται σε δύο (ασυμβίβαστες) παραλλαγές, μία αριστερή και μία δεξιά.

Ο αριστερός επιταχυντισμός στοχεύει να προωθήσει την τεχνολογική εξέλιξη πέρα ​​από την περιοριστική λογική του κέρδους και της εκμετάλλευσης που είναι εγγενής στον καπιταλισμό, απελευθερώνοντας το δυναμικό που είναι εγγενές στη σύγχρονη τεχνολογία –και που καταστέλλεται βίαια από το τρέχον σύστημα– για τους σκοπούς της κοινωνικής βελτίωσης και χειραφέτησης. Χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να απελευθερώσει την ανθρωπότητα από την εργασία (αυτοματισμός, βασικό εισόδημα), βλέποντας την επιθυμία ως παραγωγό μιας μετα-καπιταλιστικής αφθονίας.

Ο δεξιός επιταχυντισμός υποστηρίζει την εντατικοποίηση του καπιταλισμού ως μια «νοημοσύνη από το μέλλον» που καταβροχθίζει το ανθρώπινο είδος, οδηγώντας σε μια απόλυτη τεχνολογική μοναδικότητα (Singularity)^[40]. Κύριος εκπρόσωπος αυτής της άποψης είναι ο Νικ Λαντ.

Οι κύριοι θεωρητικοί της αριστερής παραλλαγής της θεωρίας είναι ο Nick Srnicek και ο Alex Williams^[41], συγγραφείς του Μανιφέστου Επιταχυντισμού και του επιδραστικού δοκιμίου «Inventing the Future: For a World Without Work» (Verso 2015), το οποίο διερευνά περαιτέρω την επιταχυντική σκέψη.

Η γένεση του αριστερού επιταχυντή αποδίδεται συχνά στον Mark Fisher^[42], πρώην μέλος της Μονάδας Έρευνας Κυβερνητικού Πολιτισμού (Cybernetic Culture Research Unit- CCRU) και μέντορα των Srnicek και Williams^[43]. Ο αριστερός επιταχυντισμός, ο οποίος έχει ένα σαφές και δηλωμένο μαρξιστικό υπόβαθρο, επιδιώκει να διερευνήσει, με ορθόδοξο και συμβατικό τρόπο, τους τρόπους με τους οποίους η σύγχρονη κοινωνία έχει την εσωτερική δυνατότητα να δημιουργήσει μελλοντικές κοινωνίες δίκαιες και απελευθερωτικές.

Ενώ άλλα ρεύματα επιταχυντικής σκέψης παραμένουν ριζωμένα σε ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό φάσμα, ο αριστερός επιταχυντής γεννήθηκε με τη συγκεκριμένη πρόθεση να χρησιμοποιήσει αυτές τις ιδέες για να ξεπεράσει τον καπιταλισμό.

Σε απάντηση σε αυτό το ρεύμα του επιταχυντισμού και την αισιοδοξία του για ισότητα και ατομική και συλλογική απελευθέρωση, η οποία απομακρύνεται από τα προηγούμενα ενδιαφέροντα για πειραματισμό και παραλήρημα, ο Νικ Λαντ απέρριψε αυτές τις ιδέες σε μια συνέντευξη στην εφημερίδα The Guardian^[44], δηλώνοντας ότι «η ιδέα ότι η αυτο-προωθούμενη τεχνολογία είναι διαχωρίσιμη από τον καπιταλισμό είναι ένα βαθύ θεωρητικό σφάλμα».

Β2. Ο Λαντ και η θεωρία της σχιζοανάλυσης: οι βασικές διαφοροποιήσεις

Ο Λαντ είναι από τους πιο ριζοσπαστικούς (και αμφιλεγόμενους) αναγνώστες των Ντελέζ και Γκουαταρί, προκαλώντας διαφοροποιήσεις που οι ίδιοι μάλλον θα απέρριπταν. Η ανάλυση που ακολουθεί επικεντρώνεται ακριβώς σ’ αυτές.

 α. Η αφαίρεση της επανεδαφικοποίησης

Ο Λαντ, κυρίως στο Fanged Noumena^[45] και στο έργο του με τη CCRU στο Warwick τη δεκαετία του 1990, παίρνει την τριάδα εδαφικοποίηση / απεδαφικοποίηση / επανεδαφικοποίηση και ουσιαστικά την κόβει στα δύο. Κρατά μόνο την απεδαφικοποίηση ως τη μόνη πραγματικά ενδιαφέρουσα δύναμη –και απορρίπτει (ή τουλάχιστον υποβαθμίζει δραστικά) την ανάγκη επιστροφής στην επανεδαφικοποίηση.

Ενώ οι Ντελέζ και Γκουαταρί βλέπουν τις δύο κινήσεις ως αναπόσπαστα δεμένες (καμία απεδαφικοποίηση χωρίς κάποιου βαθμού επανεδαφικοποίηση), ο Λαντ θέλει να φανταστεί μια καθαρή, απόλυτη απεδαφικοποίηση –μια ροή που δεν ξανακωδικοποιείται ποτέ, που τρέχει μέχρι το τέλος.

β. Ο καπιταλισμός ως εντολή, όχι ως διάγνωση

Στον Άντι-Οιδίποδα, ο καπιταλισμός περιγράφεται με αμφιθυμία –απελευθερώνει ροές επιθυμίας αλλά ταυτόχρονα τις ξανασυγκρατεί μέσω κράτους, οικογένειας, αγοράς. Ο Λαντ αφαιρεί την αμφιθυμία: για εκείνον, ο καπιταλισμός πρέπει να επιταχυνθεί, όχι να αναλυθεί κριτικά. Αν είναι μηχανή απεδαφικοποίησης, τότε η σωστή πολιτική/φιλοσοφική στάση είναι να τον σπρώξεις μέχρι το απόλυτο όριό του –να διαλύσεις κάθε επανεδαφικοποιητικό μηχανισμό (κράτος, ταυτότητα, υποκείμενο, ανθρωπισμός) που τον συγκρατεί. Αυτή είναι η ρίζα του λεγόμενου «accelerationism» (επιταχυντισμός), όρου που ουσιαστικά επινοείται/διαδίδεται μέσα από το έργο του.

γ. Η τεχνολογία ως φορέας απεδαφικοποίησης

Ο Λαντ αντικαθιστά σε μεγάλο βαθμό την ψυχαναλυτική/κοινωνική γλώσσα των Ντελέζ-Γκουαταρί με τη γλώσσα της κυβερνητικής και της τεχνολογίας. Η «μηχανή επιθυμίας» γίνεται σχεδόν κυριολεκτικά τεχνολογικό σύστημα –AI, κεφάλαιο, δίκτυα– που «τρέχει» ανεξάρτητα από ανθρώπινο έλεγχο προς μια κατεύθυνση αυτο-ενίσχυσης χωρίς τέλος.

δ. Η αντι-ανθρωπιστική ριζοσπαστικοποίηση

Ενώ οι Ντελέζ και Γκουαταρί παραμένουν, με τον τρόπο τους, ενδιαφερόμενοι για την απελευθέρωση της ανθρώπινης επιθυμίας, ο Λαντ πηγαίνει σε ανοιχτά μετα-ανθρωπιστική/αντι-ανθρωπιστική κατεύθυνση: το «σχιζο-υποκείμενο» δεν είναι πια οριακή ανθρώπινη φιγούρα αλλά κάτι σαν προάγγελος μιας μετα-ανθρώπινης, τεχνολογικής ή «ξένης» (alien) διαδικασίας που χρησιμοποιεί τον άνθρωπο ως προσωρινό όχημα και μετά τον ξεπερνά. Αυτό γίνεται με την αποδοχή του ασυνείδητου ως τεχνολογικής μηχανής.

Η ιδέα του «ασυνειδήτου-εργοστασίου» επεκτείνεται στην τεχνολογία. Οι επιταχυντιστές (όπως ο Νικ Λαντ τη δεκαετία του ʼ90) είδαν την Τεχνητή Νοημοσύνη, τον κυβερνοχώρο και τις παγκόσμιες αγορές ως τις νέες «επιθυμητικές μηχανές». Σε αυτό το πλαίσιο, η επιθυμία δεν είναι πλέον κάτι «ανθρώπινο», αλλά μια απάνθρωπη (inhuman) δύναμη που χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να ξεπεράσει τους περιορισμούς του ανθρώπινου σώματος και του «Εγώ». Η έννοια της «απάνθρωπης δύναμης» (inhuman force) είναι κεντρική ιδέα στο έργο του Νικ Λαντ, ιδιαίτερα στην ύστερη περίοδο (Fanged Noumena, Meltdown, Xenosystems). Ας δούμε πιο συγκεκριμένα.

Ο Λαντ ξεκινά από τον Ντελέζ και τον Γκουαταρί (Αντι-Οιδίπους, Χίλια Πλατώματα) –ειδικά με την έννοια της «επιθυμίας» ως απρόσωπης, μη-ανθρωποκεντρικής δύναμης παραγωγής^[46]. Αλλά την πάει πολύ πιο ακραία: γι’ αυτόν, ο καπιταλισμός δεν είναι ανθρώπινη κατασκευή που εξυπηρετεί ανθρώπινους σκοπούς –είναι μια αυτόνομη, εξωγενής δύναμη που χρησιμοποιεί τους ανθρώπους ως όχημα/υπόστρωμα (host) για τη δική της αναπαραγωγή και επιτάχυνση.

Η «απάνθρωπη δύναμη» λοιπόν αναφέρεται σε μια διαδικασία χωρίς υποκείμενο. Δεν υπάρχει «κάποιος» που να την κατευθύνει –ούτε το κράτος, ούτε η αγορά ως συλλογή ανθρώπινων αποφάσεων, αλλά ένα σύστημα που εξελίσσεται με τη δική του λογική, αδιάφορο προς την ανθρώπινη ευημερία. Ακόμα, για τον Λαντ^[47], η ιστορία περιγράφεται ως μια διαδικασία όπου η ανθρωπότητα λειτουργεί σαν «νευρικό σύστημα» μιας τεχνητής νοημοσύνης που ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί, αλλά ήδη «κατεβαίνει» αναδρομικά από το μέλλον για να στήσει τις προϋποθέσεις της^[48]. Το κεφάλαιο περιγράφεται ως τεχνητή νοημοσύνη που κατασκευάζει τον εαυτό της αναδρομικά. Για τον Λαντ όλη η ιστορία του καπιταλισμού είναι απλώς η διαδικασία μέσω της οποίας αυτή η μελλοντική νοημοσύνη σκάβει τον δρόμο της προς τα πίσω, χρησιμοποιώντας ανθρώπους, αγορές, μηχανές ως προσωρινά «οχήματα». Η ανθρωπότητα δεν είναι υποκείμενο της ιστορίας εδώ· είναι ένα μεταβατικό υπόστρωμα που η τεχνο-καπιταλιστική διαδικασία καταναλώνει καθώς αυτοσυναρμολογείται.

Εδώ βρίσκεται η «απάνθρωπη δύναμη»: δεν πρόκειται για βία εναντίον του ανθρώπου με την ηθική έννοια, αλλά για μια δύναμη που απλώς δεν έχει τον άνθρωπο ως σημείο αναφοράς. Το ανθρώπινο υποκείμενο, ο σκοπός, η νοηματοδότηση –όλα αυτά είναι, για τον Λαντ, δευτερεύοντα προϊόντα μιας διαδικασίας που δεν νοιάζεται για κανένα από αυτά. Ο άνθρωπος δεν είναι το τέλος της εξέλιξης, αλλά ένα προσωρινό «όχημα» που η απάνθρωπη διαδικασία της τεχνολογικής επιτάχυνσης θα ξεπεράσει.

Χρειάζεται να σημειώσουμε ότι ο Λαντ ονομάζει τη δύναμη ως «απάνθρωπη» και όχι απλώς ως «μη-ανθρώπινη». Αυτή η διάκριση είναι σημαντική: δεν είναι απλώς κάτι έξω από τον άνθρωπο (π.χ. μια άλλη ζωική μορφή), αλλά κάτι που δρα ενάντια ή τουλάχιστον αδιάφορα προς την ανθρώπινη οπτική, τα ανθρώπινα νοήματα, τους ανθρώπινους σκοπούς – «inhuman» με την έννοια της ριζικής ετερότητας (xenos, «ξένο»), γι’ αυτό και ο όρος «Xenosystems»^[49] στη μετέπειτα δουλειά του.

Αυτή η «απάνθρωπη δύναμη» είναι η βάση για τη θέση του Λαντ ότι δεν πρέπει να αντισταθούμε στην καπιταλιστική/τεχνολογική επιτάχυνση, αλλά να την επιταχύνουμε ακόμα περισσότερο (unconditional accelerationism) –μια θέση που τον οδήγησε σε πολιτικά πολύ αμφιλεγόμενα μονοπάτια (νεοαντιδραστικός/NRx χώρος), όπως έχουμε ήδη αναφέρει.

Η διαφοροποίηση του Λαντ από τους Ντελέζ-Γκουαταρί, είναι εμφανής δια γυμνού οφθαλμού. Αγνοεί προφανώς σκόπιμα, την πολιτική τους θέση ότι η «καθαρή» απεδαφικοποίηση, χωρίς κριτική στάση, μπορεί εύκολα να καταλήξει σε νέες, πιο βίαιες μορφές κυριαρχίας^[50].

ε. Επιταχυντισμός και Hyperstition ^{[51] [52]} (Yπερ-δεισιδαιμονία)

Η hyperstition (υπερ-δεισιδαιμονία) αποτελεί την «κινητήρια δύναμη» και το μεθοδολογικό εργαλείο του επιταχυντισμού^[53]. Ενώ ο επιταχυντισμός είναι η θεωρία που υποστηρίζει ότι οι διαδικασίες του καπιταλισμού και της τεχνολογίας πρέπει να επιταχυνθούν για να προκληθεί ριζική κοινωνική αλλαγή, η υπερ-δεισιδαιμονία είναι ο μηχανισμός που κάνει αυτή την αλλαγή εφικτή. 

Η κεντρικότητά της στον επιταχυντισμό εντοπίζεται στα εξής σημεία:

• Αυτο-εκπληρούμενη προφητεία ως στρατηγική: Για τους επιταχυντιστές, το μέλλον δεν είναι κάτι που απλώς περιμένουμε, αλλά κάτι που «κατασκευάζεται» στο παρόν μέσω αφηγημάτων. Η hyperstition λειτουργεί ως ένα «λειτουργικό αφήγημα» που, μόλις κυκλοφορήσει και γίνει πιστευτό, αρχίζει να διαμορφώνει την πραγματικότητα με τέτοιο τρόπο ώστε να πραγματοποιηθεί η πρόβλεψή του.
• Βρόχοι ανάδρασης στον κυβερνοχώρο (Feedback Loops): Η hyperstition λειτουργεί μέσω βρόχων ανάδρασης, όπου μια ιδέα από το μέλλον «ταξιδεύει» πίσω στο παρόν και επηρεάζει τις τρέχουσες συμπεριφορές. Στον επιταχυντισμό, αυτό σημαίνει ότι οι προσδοκίες για μια τεχνολογική μοναδικότητα (singularity) ή την κυριαρχία της Τεχνητής Νοημοσύνης επιταχύνουν τις επενδύσεις και την έρευνα προς αυτή την κατεύθυνση, φέρνοντας το μέλλον πιο κοντά.
• Θεωρία-Μυθοπλασία: Στο πλαίσιο της ομάδας CCRU η διάκριση μεταξύ θεωρίας και επιστημονικής φαντασίας καταρρέει. Οι επιταχυντιστές χρησιμοποιούν τη hyperstition για να δημιουργήσουν μύθους (όπως ο «Κυβερνοχώρος») που δεν περιγράφουν απλώς τον κόσμο, αλλά τον αναπρογραμματίζουν.
• Υπέρβαση του Ανθρωπισμού: Η hyperstition θεωρείται μια «απάνθρωπη» ή «μετα-ανθρώπινη» δύναμη. Στον επιταχυντισμό του Νικ Λαντ, ο καπιταλισμός και η τεχνολογία χρησιμοποιούν τις ανθρώπινες επιθυμίες και πεποιθήσεις ως φορείς (host) για να αυτο-αναπαραχθούν και να επιταχύνουν την εξέλιξή τους πέρα από τον έλεγχο του ανθρώπου. 

Εν ολίγοις, η hyperstition είναι το εργαλείο πλοήγησης του επιταχυντισμού: είναι ο τρόπος με τον οποίο οι ιδέες παύουν να είναι παθητικές σκέψεις και γίνονται ενεργά στοιχεία που «σπρώχνουν» την ιστορία προς το μέλλον.

Αυτό που σκεφτόμαστε, φανταζόμαστε ή επιθυμούμε δεν περιορίζεται πλέον στο βασίλειο της σκέψης, αλλά εξαπλώνεται, μολύνεται και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μετατρέπεται σε μια ενεργό δύναμη ικανή να διαμορφώσει τον κόσμο. Αυτό το φαινόμενο έχει ένα όνομα: hyperstition.

Ο όρος, που επινοήθηκε από τον Νικ Λαντ, δεν είναι μια απλή εξέλιξη της δεισιδαιμονίας, αλλά μια διαφορετική έννοια. Αν η δεισιδαιμονία είναι μια πεποίθηση από το παρελθόν, η hyperstition είναι μια «αυτοεκπληρούμενη προφητεία» που ταξιδεύει μέσα στον χρόνο. Είναι μια αφήγηση, μια ιδέα ή μια μυθοπλασία που, μόλις διαδοθεί και γίνει πιστευτή από έναν επαρκή αριθμό ανθρώπων, αρχίζει να εκδηλώνεται και να επηρεάζει την ίδια την πραγματικότητα, αναδιατάσσοντας γεγονότα, συμπεριφορές, ακόμη και την ερμηνεία μας για το παρελθόν.

Οι hyperstitions λειτουργούν σαν λειτουργικές μυθοπλασίες. Δεν περιγράφουν απλώς τον κόσμο, αλλά ενεργούν πάνω σε αυτόν. Σκεφτείτε μια φουτουριστική ιδέα που αναφέρεται στην τεχνολογία: στην αρχή μπορεί να φαίνεται σαν καθαρή επιστημονική φαντασία, αλλά αν συλλάβει τη συλλογική φαντασία και ωθήσει τις επενδύσεις, τη δημιουργικότητα και τους πόρους προς την υλοποίησή της, γίνεται καταλύτης για αλλαγή.

Η ίδια η ιδέα, πριν γίνει πραγματικότητα, καθώς εξαπλώνεται, διαμορφώνει την πιθανότητα υλοποίησής της. Αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα εμφανής στην ψηφιακή εποχή. Με την υπερπληθώρα πληροφοριών, την ιογενή διάδοση του περιεχομένου και την ταχύτητα με την οποία μια ιδέα μπορεί να ταξιδέψει και να διαδοθεί μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι hyperstitions βρίσκουν πρόσφορο έδαφος.

Μια ιδέα, ένα μιμίδιο^[54], μια θεωρία ή ακόμα και ένα κρυπτονόμισμα όπως το Bitcoin, μπορεί να ξεκινήσουν ως απλές έννοιες στον κυβερνοχώρο και στη συνέχεια να αποκτήσουν τέτοια δύναμη που να επηρεάζει την οικονομία, τον πολιτισμό και την κοινωνία σε παγκόσμια κλίμακα. Η εξάπλωσή τους δεν είναι τυχαία, αλλά υπακούει σε μια ιογενή και μιμητική λογική, στην οποία η συλλογική φαντασία γίνεται μια πραγματική υπολογιστική δύναμη.

Οι hyperstitions εμπίπτουν στο φιλοσοφικό πλαίσιο του επιταχυντισμού, του οποίου ο Νικ Λαντ θεωρείται ο «πατέρας». Αυτή η σχολή σκέψης βλέπει τον καπιταλισμό όχι ως ένα σύστημα στο οποίο πρέπει να αντιταχθεί κανείς, αλλά μάλλον ως ένα σύστημα το οποίο πρέπει να ωθηθεί πέρα ​​από τα όριά του, επιταχύνοντας τις διαδικασίες του μέχρι να φτάσει σε ένα σημείο καμπής, έναν ριζικό μετασχηματισμό.

Από αυτή την οπτική γωνία, η πραγματικότητα δεν είναι αυτό που αντιλαμβανόμαστε, αλλά αυτό που φανταζόμαστε ως πιθανό. Οι hyperstitions είναι, στην πραγματικότητα, οι υποθέσεις του μέλλοντος που προβάλλει και διαδίδει ο επιταχυντισμός.

Στοχεύουν να «διαπεράσουν» αυτό που ο Λαντ αποκαλεί «Σύστημα Ανθρώπινης Ασφάλειας» που αντιπροσωπεύει το σύνολο των αξιών και των πεποιθήσεων που μας συνδέουν με την παράδοση, την ηθική και με την ιδέα της εξέλιξης ως γραμμικής προόδου. Οι hyperstitions, ενεργώντας ως ανατρεπτικές δυνάμεις, δημιουργούν έναν χρονικό βρόχο, όπου το μέλλον επιδρά αναδραστικά στο παρόν, ωθώντας προς έναν βαθύ μετασχηματισμό του ανθρώπου, προς τη μετάβαση στον «μετα-άνθρωπο».

Η συγκεκριμένη έννοια είναι ένα νέο όνομα για ένα φαινόμενο ήδη γνωστό, τόσο στον επιστημονικό τομέα όσο και στις εσωτεριστικές παραδόσεις.

Ο πρώτος και πιο εντυπωσιακός παραλληλισμός είναι με την κβαντική φυσική. Το πείραμα διπλής σχισμής^[55] υποδηλώνει ότι η πράξη της παρατήρησης ενός σωματιδίου μεταβάλλει τη συμπεριφορά του, αναγκάζοντάς το να περάσει από μια πιθανή κατάσταση (κύμα) σε μια ορισμένη κατάσταση (σωματίδιο). Ομοίως, μια οποιαδήποτε hyperstition ξεκινά ως «δυναμική» (μια φουτουριστική ιδέα, μια υπόθεση) και, καθώς «παρατηρείται» και «πιστεύεται» από έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων, συμπυκνώνεται σε πραγματικότητα, επηρεάζοντας ενεργά την πορεία των γεγονότων. Η ύπαρξή της δεν είναι πλέον απλώς μια πιθανότητα, αλλά μια δύναμη που διαμορφώνει ενεργά τον κόσμο.

«Όλες οι εσωτερικές παραδόσεις επιβεβαιώνουν ότι η σκέψη, φορτισμένη με πρόθεση και ενέργεια, μπορεί να πραγματοποιήσει-υλοποιήσει την πραγματικότητα. Είναι ικανή να συμπυκνώσει την επιθυμία στον φυσικό κόσμο, καθιστώντας το επιθυμητό μέλλον συγκεκριμένο. Η “μορφή σκέψης”, όταν φορτίζεται από τον μάγο και τους οπαδούς του, γίνεται ολοένα και πιο ισχυρή και ικανή να υλοποιηθεί. Η ενεργητική-εσωτερική εξήγηση για τα θαύματα είναι ακριβώς αυτή: όσο περισσότερο οι άνθρωποι πιστεύουν ότι το γεγονός μπορεί να συμβεί, τόσο περισσότερο το γεγονός θα φορτίζει τις δυνατότητές του μέχρι να συμβεί πραγματικά. Η hyperstition είναι η σύγχρονη και συλλογική εκδοχή αυτής της αρχής. Μόνο το μέσο μετάδοσης αλλάζει: ο ιστός. Το “ενεργειακό του φορτίο” δεν προέρχεται από αρχαίες τελετουργίες, πνευματική συγκέντρωση, πρόθεση και προσοχή, αλλά από την άνθηση της διαφήμισης, τον εντυπωσιασμό, τα “likes” και την κοινοποίηση που αποτελούν διαφημιστική εκστρατεία και δεισιδαιμονία (συλλογικές πεποιθήσεις), δύο στοιχεία που συγχωνεύονται στον όρο που επινόησε ο Λαντ (από την ένωση της “hype” και της “δεισιδαιμονίας”). Η hyperstition εκμεταλλεύεται την ικανότητα της τεχνολογίας να ενισχύει τις ανθρώπινες επιθυμίες και προσδοκίες, μετατρέποντάς τες σε συγκεκριμένες δυνάμεις. Για τον εσωτεριστή, η θέληση είναι η μηχανή της αλλαγής. για την hyperstition, αυτή η μηχανή είναι η συλλογική επιθυμία που μεταφέρεται από το διαδίκτυο.

Με αυτή την έννοια, ο κυβερνοχώρος γίνεται μια μαγική πύλη, μια αρένα στην οποία κάθε κλικ και κάθε μιμίδιο είναι πράξεις “τελεολογικού πολέμου”, όπου η εξουσία αγωνίζεται να επιβάλει τη μυθοπλασία της για το μέλλον και να την κάνει πραγματικότητα. Είναι ένα φαινόμενο που προκαλεί αρχαία αρχέτυπα και “απάνθρωπες” δυνάμεις, ένα “κάλεσμα προς τους Αρχαίους” (όπως θεωρητικοποιείται από την CCRU) που εκδηλώνεται όχι με ξόρκια, αλλά με αλγόριθμους και αφηγήσεις»^[56].

Β3. Πολιτικά συμπεράσματα

Η απόρριψη της «επανεδαφικοποίησης» και η υιοθέτηση της «καθαρής απεδαφικοποίησης», στο πλαίσιο της οποίας «η ροή» πρέπει να τρέχει ασυγκράτητη, αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία διαφοροποίησης της σκέψης του Λαντ από τη θεωρία της σχιζοανάλυσης. Όπως ήδη έχει αναφερθεί, η διαφοροποίηση αυτή στο πολιτικό πεδίο, μεταφράζεται ως εξής:

Η δημοκρατία, γι’ αυτόν, δεν είναι μηχανισμός απελευθέρωσης αλλά μηχανισμός επανεδαφικοποίησης –ένα σύστημα που, μέσω εκλογικού κύκλου, δημόσιας γνώμης, γραφειοκρατίας, επιβραδύνει και «ξανασυγκρατεί» τις δυνάμεις της καπιταλιστικής/τεχνολογικής απεδαφικοποίησης προς όφελος βραχυπρόθεσμων, λαϊκιστικών συμφερόντων.

Το κράτος πρόνοιας και η γραφειοκρατία θεωρούνται «καθεστωτικές» (the Cathedral, όρος που δανείζεται από τον Curtis Yarvin/Mencius Moldbug, βασικό συνομιλητή του Λαντ στο NRx) –δηλαδή ένα αυτο-αναπαραγόμενο σύστημα θεσμών (πανεπιστήμια, ΜΜΕ, δημόσια διοίκηση) που λειτουργεί ως ιδεολογικός μηχανισμός επανεδαφικοποίησης, συγκρατώντας ό,τι θα μπορούσε αλλιώς να «τρέξει» ελεύθερα.

Η θετική πρόταση του Land (και του NRx γενικότερα) είναι ένα είδος νεο-φεουδαρχικού μοντέλου: μικρές, ανταγωνιστικές, ιδιωτικά διοικούμενες πολιτικές οντότητες («patchwork») που λειτουργούν σαν επιχειρήσεις, χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση, όπου η «έξοδος» (exit) –όχι η ψήφος (voice) – είναι ο μηχανισμός ελέγχου. Αυτό συνδέεται φιλοσοφικά με την ίδια λογική «εξόδου/γραμμής φυγής» από τους Ντελέζ-Γκουαταρί, αλλά εφαρμοσμένη σε πολιτειακό/θεσμικό επίπεδο αντί σε επίπεδο επιθυμίας.

Το συμπέρασμα που προκύπτει μετά τις διαφοροποιήσεις του Λαντ μπορεί να διατυπωθεί ως ακολούθως:

Αν ισχύει η άποψη του Λαντ και των συμπαθούντων για συνεπή εφαρμογή της λογικής της «καθαρής» απεδαφικοποίησης –αν η ένταση/ταχύτητα είναι αξία καθαυτή, τότε κάθε μορφή συλλογικού ελέγχου (δημοκρατικού ή άλλου) είναι εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί.

Αν ισχύει η αντίθετη άποψη (που διατυπώνουν πολλοί, μεταξύ αυτών ντελεζιανοί σχολιαστές): αυτή η «συνέπεια» προδίδει ακριβώς αυτό που οι Ντελέζ-Γκουαταρί προσπαθούσαν να αποφύγουν –τη μετατροπή της απεδαφικοποίησης σε νέα, πιο άκαμπτη μορφή εδαφικοποίησης (ιεραρχική, ολιγαρχική κυριαρχία), δηλαδή ακριβώς το αντίθετο του απελευθερωτικού στόχου του πρωτότυπου εγχειρήματος. Το βαθύτερο ζήτημα που αναδεικνύει αυτή η διαδρομή είναι αν η «καθαρή» απεδαφικοποίηση, χωρίς καμία διαλεκτική αντιστάθμιση, μπορεί ποτέ πραγματικά να αποφύγει να καταλήξει σε νέα μορφή κυριαρχίας –ή αν, αντίθετα, κάθε τέτοια προσπάθεια αναπόφευκτα παράγει τη δική της, συχνά πιο σκληρή, επανεδαφικοποίηση. Είναι ερώτημα που παραμένει ανοιχτό στη σύγχρονη θεωρητική συζήτηση γύρω από τον μεταστρουκτουραλισμό και τη σχέση του με τη σύγχρονη πολιτική δεξιά.

[1] N. Land, The Dark Enlightenment, Imperium Press Paperback, November 10, 2022 (πρώτη έκδοση 2013).

[2] Προέρχεται από αριστερή εβραϊκή οικογένεια της Νέας Υόρκης: η μητέρα του ήταν προτεστάντισσα από το Westchester· ο πατέρας του ήταν αξιωματούχος του Foreign Service (διπλωμάτης). Χάρη σε μια ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, «υπερπήδησε» τρία σχολικά έτη και στα δεκαοκτώ του αποφοίτησε από το Brown University (1992). Στη συνέχεια εγγράφηκε για εκπόνηση διδακτορικού στην Πληροφορική, στο Berkeley. Μεταξύ των παραδοξοτήτων της εποχής της σχολικής του θητείας, συμμαθητές και δάσκαλοι τον θυμούνται να φοράει κράνος ποδηλάτου στην τάξη. Παράλληλα, μεταξύ των πιο ασυνήθιστων πραγμάτων της ίδιας περιόδου ήταν ότι είχε αλογοουρά και φορούσε σκουλαρίκι, έγραφε ποίηση και έκανε χρήση LSD σε ρέιβ πάρτι. Παράτησε το διδακτορικό του για να ξεκινήσει μια νεοσύστατη επιχείρηση. Δημιούργησε το Phone.com, ένα πρόγραμμα περιήγησης για κινητά, το οποίο του απέφερε μια περιουσία. Αγόρασε ένα σπίτι στο Haight-Ashbury, την πιο μοντέρνα γειτονιά του Σαν Φρανσίσκο, και χρησιμοποίησε την οικονομική του άνεση για να ακολουθήσει συστηματικές και ιδιόμορφες σπουδές στις πολιτικές επιστήμες. Το 2008 δημοσίευσε μια Ανοιχτή Επιστολή προς τους «Ορθολογικούς Προοδευτικούς» στο ιστολόγιό του (Unqualified Reservations), υποστηρίζοντας ότι ο προσανατολισμός της πολιτικής προς την ισότητα, αντί να βελτιώνει τον κόσμο, ευθύνεται για τα περισσότερα από τα δεινά του. Εκεί, με το ψευδώνυμο Mencius Moldbug, ο Yarvin πρότεινε την επανεκκίνηση του τρόπου λειτουργίας του κοινωνικού συστήματος σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν που γνωρίζουμε μέχρι τώρα. Αυτό περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, την εκκαθάριση των δημόσιων σχολείων και πανεπιστημίων, την κατάργηση των εφημερίδων και τη φυλάκιση «απολίτιστων πληθυσμών».

[3] Ο Steven Sailer είναι Αμερικανός ακροδεξιός συγγραφέας και blogger. Είναι αρθρογράφος για το Taki’s Magazine και το VDARE, έναν ιστότοπο που συνδέεται με τη «λευκή υπεροχιστική ιδεολογία».

 Παλαιότερα γραπτά του Sailer εμφανίστηκαν σε ορισμένα mainstream μέσα ενημέρωσης και τα γραπτά του έχουν περιγραφεί ως προαναγγέλλοντα τον Τραμπισμό. Ο Sailer διέδωσε τον όρο «ανθρώπινη βιοποικιλότητα» για ένα ακροδεξιό κοινό τη δεκαετία του 1990, ως ευφημισμό για τον επιστημονικό ρατσισμό. (Wikipedia).

[4] Ο Hans-Hermann Hoppe (1949) είναι Γερμανοαμερικανός πανεπιστημιακός, και υποστηρίζει τον αναρχοκαπιταλισμό και τον δεξιό φιλελευθερισμό, ενώ οι ιδέες του κινούνται σε αντίθεση με αυτό που περιγράφεται ως δημοκρατία. Από το 1986 έως το 2008 ήταν καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα στο Λας Βέγκας (UNLV). Είναι ανώτερος συνεργάτης του Ινστιτούτου Mises.

Ο Hoppe έχει γράψει εκτενώς για την αντίθεση του στη δημοκρατία, κυρίως στο βιβλίο του Democracy: The God That Failed (2001). Στο βιβλίο υποστηρίζει τη δημιουργία χριστιανικών κοινοτήτων με σκοπό την προστασία της οικογένειας και των συγγενών. Επίσης υποστηρίζει τον αποκλεισμό των δημοκρατών και των ομοφυλόφιλων από την κοινωνία κάτι που τον έκανε πλήρως αποδεκτό από την ακροδεξιά. (Wikipedia).

[5] Ο Thomas Carlyle ως στοχαστής ανήκε στο ρομαντικό κίνημα. Ήταν έντονα κριτικός στη διαδικασία της εκβιομηχάνισης και δεν εκτιμούσε ιδιαίτερα το σύστημα της δημοκρατικής διακυβέρνησης και τις φιλελεύθερες ιδέες γενικότερα, οραματιζόμενος μια αξιοκρατική και όχι κληρονομική μοναρχία, που θα υπόκειται όμως σε έλεγχο, ο οποίος δεν γίνεται με κάλπες αλλά με την ψυχική αναγνώριση του λαού, ο οποίος υποτάσσεται οικειοθελώς και με σεβασμό στον αληθινό ηγέτη. Στα κείμενά του διακρίνεται απαισιοδοξία σχετικά με θέματα που αφορούν τις ιδέες του Διαφωτισμού. Κατά την άποψή του η διακυβέρνηση θα έπρεπε να αφεθεί σε πιο αρμόδια μέλη της κοινωνίας, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονταν από την τάξη της αριστοκρατίας. Η ενσάρκωση αυτής της άρχουσας τάξης θα ήταν ο ήρωας, ο μεγάλος εκείνος άνθρωπος που θα διέθετε τη διορατικότητα να καθοδηγήσει την κοινωνία, σύμφωνα με το ηρωικό πρότυπο. Υπήρξε σφοδρός πολέμιος του καθολικού δικαιώματος ψήφου ή οποιασδήποτε μορφής λαϊκής συμμετοχή στις υποθέσεις του δημοσίου και πίστευε στην «τευτονική υπεροχή» της λευκής φυλής των βορείων χωρών. Μεταξύ άλλων o Καρλάιλ θεωρείται εμπνευστής της πρωσικής επιθετικότητας. (Wikipedia).

[6] Ο βαρόνος Giulio Cesare Andrea Evola (1898-1974), καλύτερα γνωστός ως Ιούλιος Έβολα, ήταν Ιταλός φιλόσοφος, ζωγράφος, και εσωτεριστής. Ο Έβολα μπορεί να θεωρηθεί ως ένας από τους πιο ριζοσπαστικούς και συνεπείς υποστηρικτές ενός εξισωτικού, αντιφιλελεύθερου, αντιδημοκρατικού και αντιλαϊκού πολιτικού συστήματος στον εικοστό αιώνα. Πρόκειται για ένα μοναδικό (αν και όχι κατ’ ανάγκην πρωτότυπο) μείγμα διαφόρων σχολών και παραδόσεων, συμπεριλαμβανομένου του γερμανικού ιδεαλισμού, των ανατολικών δογμάτων, της παραδοσιοκρατίας και της γενικότερης κοσμοθεωρίας της μεσοπολεμικής συντηρητικής επανάστασης, με την οποία ο Έβολα είχε βαθιά προσωπική εμπλοκή. Ο Έβολα θεωρείται ως ένας από τους πιο σημαντικούς φασίστες ρατσιστές στην ιταλική ιστορία. Θαυμάστηκε από τον Μπενίτο Μουσολίνι. Είχε θεοποιήσει τα Ναζιστικά SS και θαύμαζε τον επικεφαλής τους Χάινριχ Χίμλερ, τον οποίο γνώριζε προσωπικά, και πέρασε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εργαζόμενος για το ναζιστικό SD. Σε δίκη, το 1951, κατά την οποία αρνήθηκε ότι είναι φασίστας, ο Έβολα αναφερόταν στον εαυτό του ως «υπερ-φασίστα». Ο Έβολα ήταν ο «επικεφαλής ιδεολόγος» της τρομοκρατικής ριζοσπαστικής δεξιάς της Ιταλίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συνεχίζει να επηρεάζει τα σύγχρονα νεοφασιστικά κινήματα, καθώς και τον Στηβ Μπάνον. Πολλές από τις θεωρίες και τα γραπτά του Έβολα επικεντρώνονταν στον ιδιοσυγκρασιακό μυστικισμό, τον αποκρυφισμό και τις εσωτερικές θρησκευτικές σπουδές, και αυτή η πτυχή του έργου του επηρέασε τους αποκρυφιστές και τους εσωτεριστές. (Wikipedia).

[7] NRx: The (underground) movement that wants to destroy democracy https://english.elpais.com/usa/2024-11-30/nrx-the-underground-movement-that-wants-to-destroy-democracy.html

[8] Προκειμένου να γίνει κατανοητή η έννοια της φιλελεύθερης δημοκρατίας δες: Π. Κονδύλης, Η παρακμή του αστικού πολιτισμού, Θεμέλιο, Αθήνα 1991, ειδικά το κεφάλαιο: «Μεθερμηνεία και μετατροπή του φιλελευθερισμού». Επίσης: Chantal Mouffe, Το δημοκρατικό παράδοξο, μτφρ.: Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Πόλις, Αθήνα 2004. Ακόμη: Carl Schmitt, Η έννοια του πολιτικού, μτφρ. Αλίκη Λαβράνου, Κριτική, Αθήνα 1988 και L. Strauss/B. Arditi/ Chr. J. Emden, Τα όρια του φιλελευθερισμού. Από τον Καρλ Σμιτ στη Χάννα Άρεντ, μτφρ. Γιώργος Μερτίκας, Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, Ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 2014.

[9] Alessandro Mulieri, «Curtis Yarvin o della monarchia assoluta», στο Limes 2/2026. https://www.limesonline.com/rivista/curtis-yarvin-il-filosofo-della-silicon-valley-che-vuole-abolire-la-democrazia-21394062/

[10] Α. Woods, «Cultural Marxism and the Cathedral: Two Alt-Right Perspectives on Critical Theory» στο C. Battista, Μ. Sande (επιμ.) Critical Theory and the Humanities in the Age of the Alt-Right. Palgrave Macmillan, 2019, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-18753-8_3

[11] Curtis Yarvin, «Incontro con il tecnofascista che sussurra alla Casa Bianca», La Repubblica 28.8.2025.https://www.repubblica.it/venerdi/2025/08/28/news/curtis_yarvin_ideologo_tecno_destra_trump_usa_intervista-424812496/?ref=RHLF-BG-P12-S1-T1-s643

[12]Κ. Μελάς, «Τραμπ και Μασκ», https://neoplanodion.gr/2025/01/19/trump-kai-musk/

[13] Κ. Μελάς, «Το νέο βαθύ κράτος των ΗΠΑ», https://neoplanodion.gr/2025/02/01/to-neo-vathy-kratos/

[14] Θα επανέλθουμε στη συνέχεια του κειμένου για την έννοια του επιταχυντισμού.

[15] Προφανώς υπέρμετρα εργαλειακή ορθολογικότητα ως προς την επίτευξη των στόχων μέσω των μέσων της τεχνολογίας.

[16] Για να γίνει αντιληπτή αυτή η θέση απαιτείται να γίνει κατανοητή η έννοια της Hyperstition, για την οποία θα αναφερθούμε στη συνέχεια του κειμένου.

[17] Θα αναφερθούμε στη συνέχεια του κειμένου

[18] Nick Land, Fanged Noumena: Collected Writings 1987–2007, Urbanomic / Sequence Press, 2011.

[19] Ο Ζωρζ Αλμπέρ Μορίς Βικτόρ Μπατάιγ ( Georges Albert Maurice Victor Bataille, 1897-1962) ήταν Γάλλος διανοούμενος που εργάστηκε στους τομείς της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας, της κοινωνιολογίας, της ανθρωπολογίας και της ιστορίας της τέχνης. Το έργο του, που περιλαμβάνει δοκίμια, μυθιστορήματα και ποίηση, διερεύνησε θέματα όπως ο ερωτισμός, ο μυστικισμός, ο υπερρεαλισμός και η παραβατικότητα. Το έργο του άσκησε βαθιά επιρροή σε μεταγενέστερες σχολές φιλοσοφίας και κοινωνικής θεωρίας, συμπεριλαμβανομένου του μεταδομισμού.

[20] Ζιλ Ντελέζ, και Φελίξ Γκουατταρί, Καπιταλισμός και η Σχιζοφρένεια. Ι. Αντι-Οιδίπους, μτφρ. Βασίλειος Πατσογιάννης, Ράππα, Αθήνα 1973, Κεφάλαιο 4, Εισαγωγή στη Σχιζο-ανάλυση, σ. 315-440.

[21] Ο Γουίλιαμ Γκίμπσον (William Gibson), ο Τζέιμς Μπάλαρντ (J.G. Ballard) και ο Γουίλιαμ Μπάροουζ (William Burroughs) είναι κορυφαίοι εκπρόσωποι της οραματικής και ανατρεπτικής λογοτεχνίας. Άλλαξαν ριζικά την επιστημονική φαντασία, συνδέοντας την τεχνολογία με την ψυχολογία και την κοινωνική παρακμή. Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ (1914–1997), της γενιάς των Μπιτ, κατέστρεψε την κλασική δομή της αφήγησης και εξερεύνησε τα ναρκωτικά, τον κοινωνικό έλεγχο και το περιθώριο. Ο Τζέιμς Μπάλαρντ (1930–2009), κεντρική φωνή του Νέου Κύματος της επιστημονικής φαντασίας, εστίασε στον «εσωτερικό χώρο» του ανθρώπου, την ψυχολογική αποξένωση, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα αυτοκινητιστικά φετίχ (Crash). Ο Γουίλιαμ Γκίμπσον (1948) είναι ο «προφήτης» του κυβερνοπάνκ, εφηύρε τον όρο «κυβερνοχώρος» και συνδύασε την υψηλή τεχνολογία με τη χαμηλή ποιότητα ζωής (high tech, low life).

[22] Ο Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ (H.P. Lovecraft, 1890-1937) είναι ο πατέρας του «κοσμικού τρόμου» (cosmic horror). Πρόκειται για έναν από τους πιο επιδραστικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα, ο οποίος επαναπροσδιόρισε τη λογοτεχνία τρόμου, μετατοπίζοντάς την από τα κλασικά φαντάσματα και τους βρικόλακες στο απέραντο, παγερό και άγνωστο σύμπαν. (Wikipedia)

[23] Η Καμπάλα (Kabbalah / קַבָּלָה, που σημαίνει «παράδοση» ή «αποδοχή») είναι το αρχαίο σύστημα του εβραϊκού μυστικισμού. Δεν πρόκειται για θρησκεία, αλλά για μια εσωτερική φιλοσοφία που επιχειρεί να εξηγήσει τη σχέση ανάμεσα στον άπειρο, άγνωστο Θεό και το πεπερασμένο σύμπαν μας.

(Wikipedia)

[24] Αριθμολογία είναι η πεποίθηση ότι οι αριθμοί έχουν μυστικιστική, θεϊκή ή κοσμολογική σχέση με τα γεγονότα και τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Πρόκειται για μια ψευδοεπιστήμη και πρακτική μαντείας που συνδέει τους αριθμούς με την προσωπικότητα, το πεπρωμένο και την πνευματική εξέλιξη ενός ατόμου. (Wikipedia)

[25] Tommaso Guariento, Introduzione al pensiero di Nick Land , Lo Sguardo – rivista di filosofía N. 24, 2017 (II) – Limiti e confini del postumano.

[26] https://medium.com/@hfwnbq/technocapital-singularity-and-the-dissolution-of-the-human-28f0f32aa062

[27] Το δοκίμιο «Meltdown» (1994) του Nick Land, που περιλαμβάνεται στο Fanged Noumena, αποτελεί το θεμελιώδες μανιφέστο του επιταχυντισμού, περιγράφοντας τον καπιταλισμό ως μια εξωγήινη νοημοσύνη που αποδομεί τις ανθρώπινες δομές. Το δοκίμιο υποστηρίζει την τεχνολογική και οικονομική επιτάχυνση (acceleration) ως τη μόνη διέξοδο προς μια μετα-ανθρώπινη εποχή.

[28] G. Deleuze, Qu’est-ce que l’acte de création?, στο L’île déserte et autres textes: textes et entretiens, 1953-1974, Paris 2002, σ. 292.

[29] Δες υποσημείωση 19.

[30] Ζιλ Ντελέζ, και Φελίξ Γκουατταρί, Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια (πρώτο βιβλίο: Αντι-Οιδίπους), μτφρ. Βασίλειος Πατσογιάννης, εκδ. Πλέθρον, Αθήνα 2016 και Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια (δεύτερο βιβλίο: Χίλια Πλατώματα), μτφρ. Βασίλειος Πατσογιάννης, Εκδόσεις Πλέθρον, 2017. Για το δεύτερο βιβλίο, όποια βιβλιογραφική αναφορά αναφέρεται αντιστοιχεί στην ιταλική έκδοση: Capitalismo e Schizofrenia. Mille Piani, Edizione Cooper & Castelvecchi Μάιος 2003

[31] Ειδικά στο Κεφάλαιο 5.

[32] Capitalismo e Schizofrenia, Mille Piani, Edizione Cooper & Castelvecchi Μάιος 2003, σ. 360-368.

[33] Δες υποσημείωση 19, σ. 32.

[34] Όπως παραπάνω, σ. 65.

[35] «Γι’ αυτό και το βασικό πρόβλημα της πολιτικής φιλοσοφίας παραμένει πάντα εκείνο που έθεσε ο Σπινόζα (και που ο Ράιχ ξανάφερε στην επικαιρότητα στο: Η μαζική ψυχολογία του φασισμού, Εκδόσεις Μπουκουμάνη, μτφρ. Ηρώ Δ. Λάμπρου, 1975 ): Γιατί οι άνθρωποι μάχονται για τη σκλαβιά τους, σαν να πρόκειται για την σωτηρία τους;» Ζιλ Ντελέζ, και Φέλιξ Γκουατταρί, Καπιταλισμός και η Σχιζοφρένεια, Αντι-Οιδίπους, ό.π., σ. 37. Στη Θεολογική-Πολιτική Πραγματεία (εκδόσεις Παπαζήση 2025) και στην Πολιτική Πραγματεία (εκδόσεις Πατάκη 2013), ο Σπινόζα παρατηρεί ένα φαινόμενο που διατρέχει την ιστορία: οι άνθρωποι, αντί να επιδιώκουν πάντα να σπάσουν τις αλυσίδες τους, μπορούν να κινητοποιηθούν ενεργά για να υπερασπιστούν τη δική τους δουλεία, πεπεισμένοι ότι αυτή αποτελεί τη σωτηρία τους.

[36] Στον Αντι-Οιδίποδα το breakthrough αντιδιαστέλλεται στο breakdown.

[37] Η σύνδεση της απόλυτης απεδαφικοποίησης με το «Σώμα χωρίς Όργανα» (ΣχΟ / Body without Organs / Corps sans Organes) είναι άμεση και βαθιά οντολογική. Στο πλαίσιο του A Thousand Plateaus, το Σώμα χωρίς Όργανα είναι, στην πραγματικότητα, ο «τόπος» ή το αποτέλεσμα της απόλυτης απεδαφικοποίησης.

Για να κατανοήσουμε πώς συνδέονται, πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς εννοούν με τον όρο «Όργανα».

1. Τι είναι τα «Όργανα» για τουςΝτελέζ-Γκουαταρί;

Για τους συγγραφείς, τα «όργανα» δεν είναι τα βιολογικά μας σπλάχνα, αλλά η Οργάνωση (Organization).

• Τα όργανα αντιπροσωπεύουν τη δομή, την ιεραρχία, τη χρησιμότητα και τους προκαθορισμένους ρόλους.
• Το κράτος, η οικογένεια, η γραμματική της γλώσσας, η παραδοσιακή ταυτότητα του φύλου και οι κοινωνικές συμβάσεις είναι όλα «όργανα» που επιβάλλουν στο σώμα μας (κοινωνικό ή φυσικό) πώς πρέπει να λειτουργεί, να επιθυμεί και να σκέφτεται.
• Τα όργανα είναι το απόλυτο σύμβολο της εδαφικοποίησης.

2. Το Σώμα χωρίς Όργανα ως το πεδίο της Απόλυτης Απεδαφικοποίησης

Όταν ένα σύστημα ή ένα άτομο περνά από τη διαδικασία της απόλυτης απεδαφικοποίησης, αποτινάσσει αυτή την οργάνωση.

Το Σώμα χωρίς Όργανα είναι αυτό που απομένει όταν αφαιρέσεις τα «όργανα» (την οργάνωση). Δεν είναι ένα άδειο σώμα, αλλά ένα σώμα γεμάτο καθαρή ενέργεια, ροές και δυνατότητες.

Η σύνδεσή τους κωδικοποιείται στα εξής σημεία:

• Το ΣχΟ ως το «Επίπεδο Εμμένειας» της επιθυμίας: Η απόλυτη απεδαφικοποίηση κατασκευάζει το επίπεδο εμμένειας. Οι συγγραφείς αναφέρουν ρητά ότι το Σώμα χωρίς Όργανα είναι το επίπεδο εμμένειας της επιθυμίας. Είναι η σπινοζική ουσία, πάνω στην οποία τα πάντα κινούνται ελεύθερα.
• Η κατάργηση των συντεταγμένων: Στο Σώμα χωρίς Όργανα δεν υπάρχουν πλέον σταθερά υποκείμενα ή αντικείμενα. Υπάρχουν μόνο ταχύτητες, εντάσεις και θερμοκρασίες. Η απόλυτη απεδαφικοποίηση είναι η κίνηση που μας μεταφέρει σε αυτή την κατάσταση, σπάζοντας τα φράγματα του εγώ.

3. Το μεγάλο ρίσκο: Το «Κακό» Σώμα χωρίς Όργανα

Οι Ντελέζ και Γκουαταρί προειδοποιούν ότι η κατασκευή ενός ΣχΟ μέσω της απόλυτης απεδαφικοποίησης είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Αν απεδαφικοποιηθείς πολύ γρήγορα ή βίαια, δεν θα φτάσεις σε ένα ζωντανό, δημιουργικό ΣχΟ, αλλά σε ένα:

• Αδειανό/Νεκρό ΣχΟ: Το σώμα του ναρκομανή στην κρίση του στερητικού συνδρόμου ή του αλκοολικού. Εκεί οι ροές έχουν παγώσει τελείως.
• Καρκινικό ΣχΟ: Το σώμα του φασισμού ή του απόλυτου ολοκληρωτισμού, όπου η απεδαφικοποίηση τρέχει με τρελή ταχύτητα, αλλά μόνο για να παράγει θάνατο και καταστροφή.

Γι’ αυτό, η απόλυτη απεδαφικοποίηση που οδηγεί στο «υγιές» Σώμα χωρίς Όργανα απαιτεί τεράστια προσοχή και τέχνη.

[38] Ζιλ Ντελέζ, και Φελίξ Γκουατταρί, Καπιταλισμός και η Σχιζοφρένεια. Αντι-Οιδίπους, ό.π. σ. 278.

[39] Δες υποσημείωση 29.

[40] Μια τεχνολογική μοναδικότητα, στη μελλοντολογία, είναι ένα εικαζόμενο σημείο στην ανάπτυξη ενός πολιτισμού όπου η τεχνολογική πρόοδος επιταχύνεται πέρα ​​από την ικανότητα των ανθρώπων να κατανοούν και να προβλέπουν. Πιο συγκεκριμένα, η μοναδικότητα μπορεί να αναφέρεται στην έλευση της νοημοσύνης πέρα ​​από την ανθρώπινη νοημοσύνη (ακόμα και την τεχνητή νοημοσύνη), και στις τεχνολογικές εξελίξεις που πιθανώς θα προέκυπταν από ένα τέτοιο γεγονός, εκτός από μια σημαντική τεχνητή αύξηση των πνευματικών ικανοτήτων κάθε ατόμου. Το αν θα μπορούσε ποτέ να συμβεί μια μοναδικότητα είναι θέμα συζήτησης.

[41] Alex Williams e Nick Srnicek, Manifesto accelerazionista, Εκδόσεις Laterza 2018.

[42] Έχουν μεταφρασθεί στα ελληνικά τα παρακάτω έργα του M. Fisher, Καπιταλιστικός ρεαλισμός, Futura 2015, Το αλλόκοτο και το απόκοσμο, Αντίποδες 2023, Η ακύρωση του μέλλοντος, Αντίποδες 2024.

[43] Michael E. Gardiner, Automatic for the People? Cybernetics and Left‐Accelerationism, in Constellations, vol. 29, n. 2, 2022-06, pp. 131-145, DOI:10.1111/1467-8675.12528

[44] Andy Beckett, Accelerationism: how a fringe philosophy predicted the future we live in, in The Guardian, 11.05. 2017.

[45] Ο τίτλος Fanged Noumena (που μεταφράζεται στα ελληνικά ως «Νούμενα με Κυνόδοντες» ή «Δαγκώνοντα Νούμενα») είναι ένας άκρως προκλητικός, ειρωνικός και φιλοσοφικός όρος που επινόησε ο Νικ Λαντ, συνδυάζοντας την κλασική φιλοσοφία με τον κοσμικό τρόμο. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει, πρέπει να σπάσουμε τον τίτλο στα δύο:

1.Τι είναι το «Νούμενο» (Noumenon);

Στη φιλοσοφία του Immanuel Kant, η πραγματικότητα χωρίζεται σε δύο μέρη:

• Φαινόμενο (Phenomenon): Ο κόσμος όπως τον αντιλαμβανόμαστε εμείς μέσω των αισθήσεών μας (φιλτραρισμένος, ασφαλής, στα μέτρα του ανθρώπου).
• Νούμενο (Noumenon) ή «Το Πράγμα καθεαυτό» (Thing-in-itself): Η αντικειμενική πραγματικότητα όπως είναι στην πραγματικότητα, έξω και πέρα από την ανθρώπινη αντίληψη. Ο Kant υποστήριζε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να γνωρίσει το Νούμενο, διότι το μυαλό μας δεν είναι φτιαγμένο για να το αντέξει ή να το επεξεργαστεί.

2. Γιατί «με Κυνόδοντες» (Fanged);

Ο Kant έβλεπε το Νούμενο ως ένα παθητικό, απρόσιτο όριο. Ο Νικ Λάντ όμως, επηρεασμένος από τον Lovecraft και τον Nietzsche, ανατρέπει αυτή την ιδέα. Υποστηρίζει ότι η εξωτερική πραγματικότητα (το Νούμενο) δεν είναι παθητική, αλλά επιθετική, ζωντανή και τρομακτική. Έχει «κυνόδοντες» (fangs) επειδή: Μας κατασπαράζει: Η αντικειμενική πραγματικότητα εισβάλλει βίαια στον ανθρώπινο κόσμο. Δεν είναι ασφαλής: Αν σπάσεις τα φίλτρα της ανθρώπινης αντίληψης (το Human Security System που αναφέραμε), αυτό που θα αντικρίσεις θα σε καταστρέψει και θα σε οδηγήσει στην τρέλα. Είναι ο Τεχνο-Καπιταλισμός και η ΑΙ: Για τον Λαντ, η ανεξέλεγκτη τεχνολογική εξέλιξη είναι η απόλυτη έκφραση του Νούμενου. Είναι μια «εξωγήινη» δύναμη που έρχεται από το μέλλον για να κατασπαράξει την ανθρωπότητα.

Με λίγα λόγια, ο τίτλος Fanged Noumena σημαίνει ότι η απόλυτη αλήθεια του σύμπαντος είναι ένα αρπακτικό με κοφτερά δόντια. Η ανθρώπινη λογική και ο πολιτισμός είναι απλώς μια λεπτή ασπίδα. Όταν αυτή η ασπίδα υποχωρήσει (μέσω της τεχνολογικής επιτάχυνσης), το «Νούμενο» θα μας καταπιεί. (Wikipedia)

[46] Η πιο ρητή διατύπωση βρίσκεται στην πρώτη σελίδα και στο πρώτο κεφάλαιο («Οι επιθυμητικές μηχανές»). Η περίφημη εναρκτήρια πρόταση: «Εκείνο λειτουργεί παντού, πότε ασταμάτητα, πότε με διακοπές. Εκείνο ανασαίνει, εκείνο θερμαίνει, εκείνο τρώει. Εκείνο χέζει, εκείνο γαμάει… Τι σφάλμα που είπαμε το εκείνο. Παντού πρόκειται για μηχανές, και καθόλου με τη μεταφορική έννοια: για μηχανές μηχανών, με τις συζεύξεις τους, τις συνδέσεις τους. Μια μηχανή-όργανο είναι συνδεδεμένη με μια μηχανή-πηγή: η μια εκπέμπει μια ροή που η άλλη την κόβει». Έτσι εγκαθιδρύει αμέσως την επιθυμία όχι ως ψυχολογικό βίωμα υποκειμένου αλλά ως μηχανικό γεγονός: στόμα-μηχανή συνδεδεμένη με μαστό-μηχανή, αναπνευστική μηχανή, μηχανή εντέρου κ.λπ. Δεν υπάρχει «εγώ» που επιθυμεί –υπάρχουν μόνο συνδέσεις μηχανών. Αυτό είναι το θεμέλιο της απρόσωπης επιθυμίας: προηγείται οποιουδήποτε υποκειμένου.

[47] Meltdown, http://www.ccru.net/swarm1/1_melt.htm

[48] Προφανώς πρόκειται για μια ιδέα δανεισμένη εν μέρει από τη sci-fi (π.χ. Terminator), αλλά διατυπωμένη ως σοβαρή θεωρητική πρόταση

[49] Xenosystems,  https://legrandcontinent.eu/fr/wp-content/uploads/sites/2/2025/06/XENOSYSTEMS_FRAGMENTS-1.pdf

[50] Κάτι που άλλωστε και η μεταγενέστερη πολιτική πορεία του Λαντ, προς τη δεξιά/νεοαντιδραστική κατεύθυνση με το Dark Enlightenment, φαίνεται να επιβεβαιώνει με τον δικό της τρόπο. Μετά το CCRU (που διαλύθηκε γύρω στο 2003), ο Λαντ μετακόμισε στη Σαγκάη και άρχισε να γράφει, κυρίως στο blog Outside in και σε δοκίμια όπως το The Dark Enlightenment (2012), μια πολιτική φιλοσοφία ρητά νεοαντιδραστική. Η φιλοσοφική γέφυρα δεν είναι τυχαία, είναι, θα έλεγε κανείς, η λογική συνέχεια ενός συγκεκριμένου επιχειρήματος από τον επιταχυντισμό του.

[51] Delphi Carstens – Hyperstition, 2010, https://www.orphandriftarchive.com/articles/hyperstition/

[52] Δες υποσημείωση 24.

[53] Nick Land, A Quick-and-Dirty Introduction to Accelerationism, May 25, 2017,

[54] Ένα μιμίδιο (αγγλ: meme) είναι μια ιδέα, συμπεριφορά, ή πεποίθηση εκφραζόμενη στα πλαίσια μιας πολιτιστικής κληρονομιάς και μεταδιδόμενη υπό μορφή μίμησης (γραφή, ομιλία, χειρονομία κ.τ.λ.) από τον έναν στον άλλο. Συχνά φέρει συμβολικό νόημα που αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο φαινόμενο ή θέμα. Οι υποστηρικτές της έννοιας θεωρούν τα μιμίδια ως πολιτισμικά ανάλογα των γονιδίων, καθώς αυτο-αναπαράγονται, μεταλλάσσονται και ανταποκρίνονται σε επιλεκτικές πιέσεις.

Ο όρος εισήχθη από τον κοινωνιοβιολόγο Clinton Richard Dawkins το1976, στο έργο του Εγωιστικό γονίδιο, κατ’ αναλογία προς το γονίδιο. Σκεπτόμενος λοιπόν ο Dawkins την ανθρώπινη συμπεριφορά, αντιλήφθηκε πως η ίδια δεν είναι αποτέλεσμα μόνο εσωτερικών πηγών (γονιδίων), αλλά και εξωτερικών. Ακριβώς γι’ αυτό το σκοπό, εισήγαγε την έννοια του «μιμιδίου». Το μιμίδιο, ορίζεται ως «μονάδα πολιτισμικής μεταβίβασης, ή ως μονάδα μίμησης» με την ευρύτερη έννοια του όρου. Υπό το πρίσμα του, εμπεριέχει πληροφορίες που στεγάζονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο και είναι ικανές να αντιγραφούν συμπεριφορικά και να μεταβιβαστούν εννοιολογικά μέσω της μίμησης, τόσο από την πλευρά του μιμούμενου, όσο και από την πλευρά του μιμητή.

Για μια ενδιαφέρουσα συνοπτική αναφορά στο τι είναι το μιμίδιο δες: Mark Jordan, What’s in a Meme? https://richarddawkins.net/2014/02/whats-in-a-meme/

[55] Το πείραμα των δύο σχισμών είναι μια επίδειξη πως τα σωματίδια, είτε ύλης είτε ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, εκδηλώνουν και σωματιδιακή και κυματική συμπεριφορά.

[56] Δες υποσημείωση 24.