Στο Ουζμπεκιστάν υπάρχουν και λειτουργούν πολλές κρατικές ορχήστρες καθώς και θέατρα όπερας και μπαλέτου, μουσικού δράματος, ο βασικός στόχος των οποίων είναι να διαδώσουν στους νέους, στο μέλλον της χώρας μας, την πλούσια κληρονομιά καθώς και τις αναδυόμενες νέες δημιουργίες της κλασικής μουσικής. Και θεωρώ ότι αυτό είναι πολύ σημαντική αποστολή, γιατί η κλασική μουσική είναι ένας τεράστιος κόσμος υπέροχων συναισθημάτων, πολύπλοκων φιλοσοφικών ερωτημάτων, ένας κόσμος ηθικού και πνευματικού πλουτισμού και απίστευτης ομορφιάς, που μπορεί να θεραπεύσει την ψυχή, να αλλάξει τον τρόπο σκέψης, να εμπνεύσει νέες κατακτήσεις.
Αναμφίβολα, η επιρροή της σύγχρονης μουσικής όπως η ποπ, η ροκ και άλλες παρόμοιες νέες τάσεις είναι πολύ μεγάλη στους νέους τη σημερινή εποχή και αυτό είναι κατανοητό. Η μουσική ποπ είναι «εύκολη»: μιλάει με απλές, κατανοητές φράσεις, απλούς επαναλαμβανόμενους μουσικούς συνδυασμούς που δεν σου προκαλούν άγχος, δεν σε κάνουν να εμβαθύνεις στις λεπτομέρειες.
Δεν μπορώ να πω ότι δεν υπάρχουν άξιοι εκπρόσωποι μέσα στη μοντέρνα μουσική. Όμως οι περισσότεροι μοντέρνοι συνθέτες και μουσικοί δεν διαθέτουν την απαραίτητη μουσική παιδεία και επομένως μια σωστή αντίληψη αυτού του είδους της δραστηριότητας και τέχνης. Επίσης, δεν μπορώ να μην επισημάνω ότι πολλά τραγούδια που είναι δημοφιλή τώρα προάγουν τον παιδισμό και κάποια απ’ αυτά είναι άγρια, επιθετικά, και αυτό το θεωρώ πρόβλημα της σημερινής εποχής.
Ως επί το πλείστον, στις συναυλίες κλασικής μουσικής παρευρίσκονται νέα παιδιά που έχουν σχέση με τη μουσική, που καλλιεργούνται και εργάζονται σ’ αυτό το πεδίο, ή εκείνοι που αγωνίζονται να κατανοήσουν την υψηλή τέχνη. Απέχοντας από τις κλασικές σπουδές, τα νέα παιδιά απλά δεν καταλαβαίνουν τον σύνθετο θεωρητικό μουσικό καμβά, τους είναι ξένος και μη ενδιαφέρων.
Στη χώρα μας, το Κρατικό Ωδείο λειτουργεί ως δημόσιο εκπαιδευτικό ίδρυμα που περιλαμβάνει πτυχιακά και μεταπτυχιακά διπλώματα. Πριν την εισαγωγή εκεί, πολλοί νέοι μουσικοί έχουν τη δυνατότητα να κάνουν καλές σπουδές ειδίκευσης στα δημόσια μουσικά σχολεία που φέρουν το όνομα του Uspensky ή του Glier.
Η παιδεία των μελλοντικών συνθετών στηρίζεται στην κλασική βάση που κληρονομήσαμε από τους διαπρεπείς προγόνους μας, συνεχίζοντας τις παραδόσεις τους. Επίσης, μαθαίνουν να γράφουν μουσική με βάση εθνικές μελωδίες, λαϊκά τραγούδια και ρυθμούς της λαϊκής μουσικής. Βέβαια, όλα εξαρτώνται από το φυσικό ταλέντο, την επιμονή και την επιμέλεια του συνθέτη. Έχουμε νέους συνθέτες που είναι πολλά υποσχόμενοι. Για παράδειγμα, πολλοί από τους μαθητές μου συμμετέχουν συχνά σε διεθνείς διαγωνισμούς και φέρνουν πρωτιές.
Ναι, είναι δυνατό, αλλά για να έχεις ζήτηση πρέπει να έχεις ταλέντο, τεράστια γκάμα δεξιοτήτων σε αυτό το θέμα, να γράφεις έργα κάθε είδους με σιγουριά και σε σύντομο χρόνο. Μιλώντας συγκεκριμένα για το Ουζμπεκιστάν, οι συνθέτες μας, εμού συμπεριλαμβανομένου, επιπλέον της σύνθεσης έργων, κατά κανόνα διδάσκουν σε μουσικά σχολεία, στο Ινστιτούτο Πολιτισμού και Τέχνης, στο ωδείο.
Τα έργα των Ουζμπέκων συνθετών εκτελούνται στη διεθνή σκηνή, όμως όχι στην ίδια ποσότητα και στην ίδια κλίμακα που θα ήθελα. Αν πάρετε εμένα ως παράδειγμα, οι δημιουργίες μου ακούγονται στις σκηνές της Ρωσίας, της Κίνας, της Ιαπωνίας, της Ινδίας, της Τουρκίας, της Αμερικής, του Αζερμπαϊτζάν, του Τατζικιστάν, της Βουλγαρίας, της Γερμανίας και άλλων χωρών. Συχνά με πλησιάζουν άνθρωποι από διάφορα μέρη του κόσμου που θέλουν να παίξουν τη μουσική μου σε κάποιους διαγωνισμούς ή κονσέρτα, μουσικολόγοι που θέλουν να γράψουν άρθρα για τα έργα μου. Αλλά νομίζω ότι το έργο του Ουζμπέκου συνθέτη ως σύνολο χρειάζεται περισσότερη προσοχή, την οποία και αξίζει.
Ας αρχίσουμε από το γεγονός ότι είμαι οπαδός της κλασικής μουσικής, έχω λάβει πανεπιστημιακή μόρφωση και ποτέ δεν με ενδιέφερε ιδιαίτερα η ηλεκτρονική μουσική. Γνωρίζω ότι έχουμε πολλούς νέους που στρέφουν τις δραστηριότητές τους σε αυτή την κατεύθυνση. Η ηλεκτρονική μουσική είναι πιθανόν πιο δημοφιλής και ευρέως ανεπτυγμένη στη Δύση. Αν ένας συνθέτης που δημιουργεί ηλεκτρονική μουσική κάνει ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις, μπορεί να αντιμετωπίζει όλες τις πτυχές και τις δυσκολίες, τις υποχρεώσεις και τους αιφνιδιασμούς μέσω αυτής, τότε αυτή η μουσική έχει τη θέση της στην εποχή μας. Βέβαια, αυτή μπορεί να είναι επίκαιρη και σε ζήτηση αλλά όχι ισάξια με/ ή ακόμη υψηλότερη από την παραδοσιακή μας μουσική, τις κλασικές αρμονίες και τον ήχο των φυσικών οργάνων, τα οποία είναι ήδη πιο κοντά και πιο έμφυτα στον άνθρωπο από τη φύση.
Στη δημιουργική μου πορεία, στρέφομαι πολύ συχνά στην ποίηση, στην τέχνη των λέξεων. Έχω γράψει 9 όπερες, πολλές καντάτες και ορατόρια, πάρα πολλά τραγούδια και ρομάντζες. Συχνότερα βέβαια στρέφομαι στην κλασική ποίηση της Ανατολής, με ενδιαφέρει η φιλοσοφία της, οι στίχοι, η μορφή της στιχουργίας. Πολλά τραγούδια έχουν γραφτεί επίσης πάνω σε ποιήματα ταλαντούχων σύγχρονων ποιητών.
Συμβαίνει με διαφορετικούς τρόπους: εξαρτάται από την εικόνα του ήρωα. Γράφω όπερες για σπουδαίες ιστορικές προσωπικότητες της Ανατολής: ο Omar Khayyam είναι σπουδαίος κλασικός ποιητής· ο Al-Ferghani είναι σπουδαίος αστρονόμος, ο Avicenna σπουδαίος φιλόσοφος, θεραπευτής, ο Borbad είναι χαρισματικός τραγουδιστής, μουσικός του Μεσαίωνα, ο Amir Temur είναι μεγάλος ηγέτης, ιδρυτής της δυναστείας των Τιμουριδών, ο Alisher Navoi είναι έξοχος ποιητής, και λοιπά. Με βάση αυτές τις εικόνες ψάχνω για λιμπρετίστες, σκηνοθέτες. Στην πορεία της δουλειάς, προσθέτω τις απόψεις μου στο λιμπρέτο, μερικές φορές αλλάζω τελείως κάποια κείμενα, τα γράφω εγώ ο ίδιος όπως νομίζω σωστά.
Νομίζω ότι όλα τα είδη της τέχνης μπορούν να συνδυαστούν μεταξύ τους καλά, και η σύνθεση διάφορων τύπων του ίδιου είδους μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιτυχής. Η μουσική είναι μια τέχνη που εκτυλίσσεται στον χρόνο, όπως η ποίηση, ο χορός. Έχω ήδη διατυπώσει τη γνώμη μου για το πρώτο στην προηγούμενη ερώτηση. Όσο για το δεύτερο είδος, έχω γράψει πολλά μπαλέτα. Επίσης ήμουν ο πρώτος που έγραψε μπαλέτα για την τηλεόραση, έχω γράψει τρία. Η σύγχρονη μουσική χρειάζεται επίσης στον κινηματογράφο στην εποχή μας. Η μουσική ενορχήστρωση βοηθά στη δημιουργία της εικόνας του ήρωα, τη συμπληρώνει, δίνει χρώμα και εφέ στις σκηνές της ταινίας, καθορίζει τον γενικό χαρακτήρα. Έχω εμπειρία επίσης στη σύνθεση μουσικής για ταινίες.
Πρώτα θα ήθελα να μοιραστώ την ιστορία μου λιγάκι. Δεν υπήρχαν επαγγελματίες μουσικοί στην οικογένειά μου. Ξεκίνησα την καριέρα μου στα 14. Έπαιζα gidzhak, το εθνικό έγχορδο μουσικό όργανο. Την πρώτη φορά, πήρα πτυχίο από το ωδείο στην ίδια ειδικότητα. Επειδή το gidzhak είναι παρόμοιο με το βιολί, συχνά έπαιζα έργα για βιολί: κονσέρτα των έξοχων Mozart, Vivaldi, Beethoven, Tchaikovsky και άλλων, οι οποίοι επηρέασαν τη διαμόρφωσή μου ως μουσικού, ως συνθέτη.
Αργότερα, σπούδασα σύνθεση και άρχισα να μελετώ ακόμη πιο βαθιά, να ανακαλύπτω καινούργια πράγματα για τον εαυτό μου και να εμπνέομαι από τις διάνοιες αυτού του κόσμου –τους διάσημους εξαίρετους δημιουργούς της υψηλής μουσικής. Με σεβασμό και θαυμασμό, ως σπουδαστής, απορροφώντας τη γνώση με απληστία, προχώρησα στη ζωή μου μέχρι τους μεγάλους Bach, Rachmaninoff, Prokofiev, Stravinsky, Shostakovich και πολλούς άλλους.
Από όλη την κλίμακα του δημιουργικού μου έργου, το 50% είναι ορχηστρικά έργα. Δεν θα πω ότι επέλεξα ένα όργανο ως το αγαπημένο μου. Έχω πολλή μουσική για πιάνο, μια μεγάλη συλλογή έργων για έγχορδα: κονσέρτα για βιολί, τσέλο, πολλά έργα μουσικής δωματίου και συμφωνικής μουσικής. Έχω επίσης γράψει έργα για διάφορα πνευστά και κρουστά μουσικά όργανα. Βέβαια, υπάρχουν πολλά μεγάλα έργα για τα εθνικά μας ιδρύματα. Μερικές φορές γράφω μουσική συγκεκριμένα για κάποιον μουσικό και του αφιερώνω το κομμάτι επειδή, αν υπάρχει ένας ταλαντούχος μουσικός που κατανοεί τη μουσική μου και θέλει να το μοιραστεί με το κοινό, είμαι πάντα ευτυχής και έτοιμος να συμβάλλω σ’ αυτό.
Ο κάθε συνθέτης έχει το δικό του στυλ. Γράφω μελωδική, φωτεινή και προσβάσιμη μουσική ακολουθώντας το εθνικό στυλ. Τα σπουδαιότερα έργα μου περιλαμβάνονται στα ρεπερτόρια των ενεργών θεάτρων της χώρας μας και όχι μόνο. Έγραψα 2 όπερες παραγγελία για το Κρατικό Ακαδημαϊκό Θέατρο Όπερας και Μπαλέτου του Τατζικιστάν που φέρει το όνομα του S. Aini. Τα συμφωνικά μου έργα παίζονται διαρκώς από τις ορχήστρες μας. Τα μικρότερα παίζονται από νέους μουσικούς στα σχολεία ή συμμετέχουν μ’ αυτά σε διαγωνισμούς. Τα φωνητικά έργα έχουν επίσης μεγάλη ζήτηση. Οι πρεμιέρες των έργων μου συχνά μεταδίδονται από την τοπική τηλεόραση, οι αίθουσες συνήθως είναι γεμάτες κόσμο που θέλουν να νιώσουν τη δημιουργικότητά μου, τον κόσμο μου, οπότε μπορώ να πω με σιγουριά ότι το κοινό ανταποκρίνεται θετικά στη μουσική μου.
Φυσικά, η κλασική μουσική είναι πάντα μια έκκληση στον κόσμο, μια ευκαιρία να αναλογιστούν ένα τέτοιο φιλοσοφικό ερώτημα και να προσπαθήσουν να βρουν μια απάντηση. Συνήθως αυτή βρίσκεται μέσα στην ίδια τη μουσική, αν την ακούσεις προσεκτικά, αν βυθιστείς μέσα στον τεράστιο κόσμο των ήχων. Γράφω μουσική για ιστορικές προσωπικότητες που πρέπει να θυμόμαστε και που η συνεισφορά τους δεν πρέπει να ξεχαστεί, γράφω για σημαντικά θέματα της ζωής, για αισθήματα, για συναισθήματα. Νομίζω ότι η μουσική μου αποτελεί και ερώτημα στον κόσμο και απάντηση.
Το 2022 όλοι επιλέγουν το δικό τους μονοπάτι. Τώρα υπάρχουν πολλοί συνθέτες που γράφουν ποπ μουσική –τραγούδια για το ραδιόφωνο, για σύγχρονες ταινίες, κ.λπ. Προσπαθούν να μιμηθούν τις Δυτικές μελωδίες, τους ρυθμούς, τις ιδιαιτερότητες των φωνητικών τους. Υπάρχουν επίσης οι κλασικοί, οι οπαδοί της παλιάς σχολής. Θέτουμε στους εαυτούς μας τον στόχο, ως εκπρόσωποι του Ουζμπεκικού λαού, να μεταδίδουμε το άρωμα της ηλιόλουστης χώρας μας με τη βοήθεια διάφορων μουσικών εκφραστικών μέσων και με τα ιδιαίτερά μας όργανα. Για παράδειγμα, τέτοια μέσα είναι το ορατόριο The Legend of Bukhara, η τηλεοπτική όπερα-έπος Sacred Bukhara, το ορατόριο Seven Saints, το συμφωνικό ποίημα Sogdian Frescoes και πολλά άλλα.
Τα τελευταία: πρόσφατα ολοκλήρωσα την ομώνυμη όπερα για τη ζωή και το έργο του Alisher Navoi, η πρεμιέρα της οποίας θα πραγματοποιηθεί στις 10 Σεπτεμβρίου φέτος. Αυτή η όπερα σχετίζεται με την άλλη μου όπερα, που βασίζεται στα πέντε Hamsa αυτού του εξαίρετου Ουζμπέκου ποιητή. Όχι πολύ καιρό πριν τέλειωσα το μουσικό δράμα Usman Nasir που αφορά έναν πολύ χαρισματικό ποιητή του περασμένου αιώνα. Η πρώτη παραγωγή έγινε αυτόν τον μήνα.
Έχω ακόμη πολλά σχέδια που ελπίζω να πραγματοποιήσω στο προσεχές μέλλον. Αν θέλετε να γνωρίσετε τα έργα μου καλύτερα, μπορείτε να τα βρείτε στο YouTube.
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα: