Μετάφραση: Κώστας Δούσης
Σε ποιον απευθύνεται η ποίηση; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι δυνατή μόνο εάν γίνει κατανοητό ότι ο παραλήπτης του ποιήματος δεν είναι ένα πραγματικό πρόσωπο αλλά μία απαίτηση.
Μία απαίτηση δεν συμπίπτει ποτέ με τις τροπικές κατηγορίες με τις οποίες είμαστε εξοικειωμένοι. Το αντικείμενο της ζήτησης δεν είναι ούτε απαραίτητο ούτε ενδεχομενικό, δεν είναι δυνατό ή αδύνατο.
Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι ένα πράγμα «απαιτεί» ή ζητάει ένα άλλο, όταν το πρώτο πράγμα είναι, και το άλλο πρέπει επίσης να είναι, χωρίς απαραιτήτως το πρώτο να συνεπάγεται λογικά το δεύτερο ή να το εξαναγκάζει να υπάρχει στη σφαίρα των γεγονότων. Μια απαίτηση είναι απλώς κάτι πέρα από κάθε ανάγκη και κάθε δυνατότητα. Μοιάζει με μια υπόσχεση που μπορεί να εκπληρωθεί μόνο για εκείνον που την λαμβάνει.
Ο Μπένγιαμιν έγραψε κάποτε ότι η ζωή του πρίγκιπα Μίσκιν απαιτεί να παραμείνει αξέχαστη, ακόμα και όταν όλοι την ξεχάσουν. Με τον ίδιο τρόπο, το ποίημα απαιτεί να διαβαστεί, ακόμη και όταν κανείς δεν το διαβάζει.
Το ίδιο πράγμα μπορεί να διατυπωθεί λέγοντας ότι στον βαθμό που η ποίηση απαιτεί την ανάγνωση, πρέπει να παραμείνει δυσανάγνωστη. Για να μιλήσουμε με ακρίβεια, δεν υπάρχει αναγνώστης ποίησης.
Αυτό ίσως είχε κατά νου ο Θέσαρ Βαγιέχο όταν, καθορίζοντας την απόλυτη πρόθεση και αφιέρωση σχεδόν όλων των ποιημάτων του, δεν βρήκε άλλες λέξεις να πει παρά «στον αναλφάβητο για τον οποίο γράφω». Είναι σημαντικό να σταθούμε στη φαινομενικά περιττή διατύπωση «στον αναλφάβητο για τον οποίο γράφω». Εδώ το «για τον οποίο» σημαίνει λιγότερο «εξαιτίας» απ’ ό,τι «αντί για» · όπως ακριβώς ο Πρίμο Λέβι είπε ότι έδωσε μαρτυρία για –δηλαδή «στη θέση»– εκείνων που ονομάζονταν «μουσουλμάνοι» [Muselmanner] οι οποίοι, στην ορολογία του Άουσβιτς, ποτέ δεν μπόρεσαν να δώσουν μαρτυρία.
Ο πραγματικός παραλήπτης της ποίησης είναι αυτός που δεν έχει τη δυνατότητα να τη διαβάσει. Αλλά αυτό σημαίνει επίσης ότι το βιβλίο, το οποίο προορίζεται για αυτόν που δεν θα το διαβάσει ποτέ –τον αναλφάβητο– έχει γραφτεί από ένα χέρι που, κατά μία συγκεκριμένη έννοια, δεν ξέρει να διαβάζει και, ως εκ τούτου, είναι ένα χέρι αναλφάβητο. Η ποίηση είναι αυτό που επιστρέφει τη γραφή στον τόπο της δυσαναγνωσίας της από όπου προέρχεται, προς τον τόπο όπου συνεχίζει να πορεύεται.
[Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό New Observations, τχ. 130 (2015), σε μετάφραση Daniel Heller Roazen.]
