Ο φιλόλογος, ποιητής, μεταφραστής, κριτικός θεάτρου Κώστας Γεωργουσόπουλος ανήκει στη χορεία των πνευματικών ανθρώπων του τόπου μας που διακόνησαν με θαυμαστό σθένος και ξεχωριστή συνέπεια τα Γράμματα.
Τύχη αγαθή, συνυπήρξα και συνεργάστηκα με τον Κώστα Γεωργουσόπουλο στη Σχολή Μωραΐτη για εννέα χρόνια από το 1991 έως και το 1999 που συνταξιοδοτήθηκε. Σε ό,τι με αφορά, τα χρόνια εκείνα ήταν μια ξεχωριστή περίοδος μαθητείας η οποία σημαδεύτηκε και από τη συνεργασία μου με αυτόν τον σπουδαίο δάσκαλο και συνάδελφο. Η ευεργετική ώσμωση μαζί του αποτυπώθηκε ιδίως στο πεδίο της γλώσσας μας, την οποία τίμησε ο Κώστας Γεωργουσόπουλος με το πολυσχιδές έργο του.
Με τούτο το σημείωμα θα εστιάσω στη βαρύτιμη πνευματική αρματωσιά του Κώστα Γεωργουσόπουλου και θα επιχειρήσω να την αναδείξω, δίκην ερεθίσματος για περίσκεψη, μέσα από ορισμένα, επιλεγμένα, αποσπάσματα κειμένων του.
Μας παραδίδει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος στο κείμενό του με τον τίτλο «Ο τόπος της μνήμης» (Ευθύνη, τχ. 112/1981, σ. 159): «Έθνος, και ετυμολογικά, σημαίνει έθος, ήθος, δηλαδή τόπος, διαμονή, ενδιαίτημα και στη συνέχεια τρόπος, ιδιάζουσα σχέση ανάμεσα στα στοιχεία, έμψυχα και άψυχα, αυτού του τόπου. Έθνος είναι, τέλος, ο δεσμός ενός λαού με το τοπίο του. Γλώσσα είναι ένας κώδικας σημείων που αφηγούνται αυτό το δεσμό και τον ανακαλούν. Η γλώσσα μιλάει την ιδιάζουσα σχέση του ανθρώπου με το ήθος του, τη διαμονή του.(…) Η γλώσσα είναι ανακάλημα, ανάκληση του γεγονότος ότι γεννήθηκα κάπου. Είναι το μέσον αναφοράς. Αναφέρομαι σημαίνει αναβαίνω προς τις πηγές. (…) Έθνος είναι η ιστορία μιας γλώσσας. Γλώσσα είναι η ιστορία ενός Έθνους».
Η εξαιρετική λεκτική ηδύτητα η οποία ακτινοβολείται απ’ αυτό το κείμενο και τα διαχρονικά νοήματα που περιλαμβάνονται σε τούτο καταδεικνύουν ότι ο Κώστας Γεωργουσόπουλος διέθετε χαρισματική παρρησία. Η γλώσσα του συντονισμένη άψογα με τον στοχασμό του επικυρώνει την άποψη σύμφωνα με την οποία ο ελληνικός λόγος, εφόσον είναι φροντισμένος, γίνεται όργανο παίδευσης των ψυχών. Γίνεται προϋπόθεση για ισορροπημένη συμπεριφορά και «αριστεία».
Αναφορικά με την «αριστεία» και τον «άριστο» επισημαίνονται από τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, σε δημοσίευμά του (Τα Νέα Σαββατοκύριακο/Βιβλιοδρόμιο, 2-3.9.2017), τα ακόλουθα: «Ρίζα της λέξης είναι το αρ της ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας και εξ αυτής της ρίζας προέρχονται οι λέξεις αριθμός, αρμός, αρμονία, αρετή, αριστεία και το μαστοράδικο ηπειρώτικο αρμολόι των κτιστάδων. Αλλά από την ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα κατάγεται και η λέξις ars – artis = τέχνη της λατινικής και των άλλων ευρωπαϊκών γλωσσών. Η ρίζα αρ σημαίνει το συνταίριασμα, τη συναρμογή, την ισορροπία ποικίλων και διαφόρων μεταξύ τους στοιχείων, υλικών, μορφών κ.λπ. Ακριβώς το ίδιο που σήμαινε και το ρήμα (ομηρικό) τεύχω, το ουσιαστικό τεύχος, τέχνημα και, βέβαια, τέχνη-συνταίριασμα, συνύπαρξη διαφόρων υλικών, μορφών, λειτουργιών. (…) Άριστος είναι ο σε υπέρτατο βαθμό “αγαθός” άνθρωπος. Και στην αρχαιότητα ο “αγαθός” είναι ταυτόχρονα και “καλός”, που τότε είχε σημασιολογική σχέση με το “κάλλος”, την ομορφιά, την ωραία μορφή. Άρα ο αγαθός ήταν το ισορροπημένο ψυχικό τοπίο ενός ατόμου και ο καλός το εξωτερικό αισθητικό περίβλημα. Η αριστεία είναι ο υπέρτατος βαθμός της αγαθότητας και σημαίνει τον χαρακτήρα τον καλά δομημένο, που γνωρίζει να ξεχωρίζει το χρήσιμο από το άχρηστο, το σοβαρό από το βλακώδες, το τίμιο από το ανέντιμο».
Η αρμονική συναρμογή των διαφόρων λειτουργιών και στοιχείων την οποία εξαίρει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος είναι, αναντίλεκτα, εξόχως σημαντική. Ωστόσο συνιστά μια κρίσιμη διακύβευση στην εποχή μας. «Σε μια εποχή – όπως γράφει και ο ίδιος σε σχετικό δημοσίευμά του (Τα Νέα Σαββατοκύριακο/Βιβλιοδρόμιο,18-19.11.2017) – που τα πάντα, από την εκπαίδευση έως την πολιτική και από τα κοινά ήθη στην τέχνη, έχουν αποδομηθεί με μέθοδο και συστηματικά, συνειδητά και συχνότατα κατευθυνόμενα από συγκεκριμένα κέντρα αλλοίωσης της Ιστορίας και των ηθών ενός λαού.»
Οι παραπάνω διαπιστώσεις του είναι απολύτως ορθές και συνιστούν μια εξόχως έγκυρη εκτίμηση των πραγμάτων. Και, βέβαια, εύκολα θα συμφωνήσει κάποιος ότι σε αυτές ασπαίρει η έγνοια. Η έγνοια του Κώστα Γεωργουσόπουλου για την αριστεία (όπως αυτή επεξηγήθηκε), καθώς και η εγρήγορσή του για να διασωθεί ό,τι μας παραδόθηκε γνησίως από το παρελθόν. Κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής συνεργασίας μας είχα, όντως, την ευκαιρία να διαπιστώσω, πολλές φορές, τις πτυχές τούτης της μέριμνας του.
Στο πλαίσιο της καθημερινής εκπαιδευτικής συνεργασίας είναι επίσης αξιομνημόνευτη η στάση του Κώστα Γεωργουσόπουλου για όσα αφορούν στη διδακτική πράξη. Με συγκροτημένη επιχειρηματολογία, ευθύτητα αλλά και πνευματώδη διάθεση προσέγγιζε με ευθυκρισία τα ποικίλα συμβάντα και συχνά συμβούλευε συναδέλφους συμβάλλοντας σε μια δημιουργική αλληλεπίδραση. Συνάμα, μέσα από την πράγματι πολυειδή δράση του, λειτουργούσε και ως πρότυπο ακάματου ρέκτη των Γραμμάτων που διερευνά, συγγράφει, μετέχει ενεργά και αδιάλειπτα στα πολιτισμικά πράγματα. Κι έτσι χωρίς προσχεδιασμό ή πρόθεση ενέπνεε προς την κατεύθυνση συνέχισης αυτού του προτύπου.
Τεκμήριο υποστηρικτικό αυτής της διαπίστωσης είναι το ότι ο ίδιος αναφέρεται (στο παραπάνω δημοσίευμά του) επαινετικά σε όσους εξακολουθούν να «αναζητούν ρίζες, φαινόμενα, τάσεις, μορφές, συνθήκες που διαμόρφωσαν, έκριναν, διαφοροποιήθηκαν στο παρελθόν και έτσι δημιούργησαν μια περιουσία, μια παρακαταθήκη, ένα ελληνοταμείον, μια κιβωτό που όπως όλες οι κιβωτοί διέσωσε την ποικιλία των τρόπων ζωής ενός λαού που κληρονόμησε μια πνευματική και πολιτική πολυμορφία, μια εξαίσια αντιφατική σύνθεση από αρετές και ελαττώματα».
Αποτιμώντας με τούτο το μικρό σημείωμα την παρουσία του Κώστα Γεωργουσόπουλου, ως άοκνου δασκάλου-στοχαστή και συγγραφέα που γίνεται παράδειγμα προς μίμηση, θεωρώ (κρίνοντας και εξ ιδίων) ότι τούτη υπήρξε εξόχως ευεργετική· και υπό αυτή την οπτική η συνεισφορά του είναι, αναμφίβολα, πολύ μεγάλη.
Ο αείμνηστος Κώστας Γεωργουσόπουλος παραμένει ζωντανός στη μνήμη μας ως υπόδειγμα πνευματικού ταγού∙ ως υπόδειγμα αφοσιωμένου διανοητή στα Γράμματα με πολύπλευρη και αξιοζήλευτη κριτική ματιά. Γι’ αυτό ακριβώς τον αναθυμούμαστε με αξόδευτο σεβασμό και προσφεύγουμε, συχνά, στα γραπτά έργα που μας κληροδότησε για να αφουγκραστούμε τη σκέψη του και τον φροντισμένο λόγο του.
⸙⸙⸙
[Ο Σπύρος Α. Γεωργίου είναι εκπαιδευτικός Κοινωνιολόγος, συγγραφέας.]
Περίληψη
Η πολυειδής συνεισφορά του Κώστα Γεωργουσόπουλου στα Γράμματα είναι μεγάλη. Βασικό αποτύπωμα της αποτελεί και ο εκλεπτυσμένος χειρισμός της γλώσσας μας. Με τούτο το σύντομο σημείωμα επιχειρείται να αναδειχθεί η ευεργετική επίδραση του φιλολόγου- ποιητή- κριτικού θεάτρου- μεταφραστή – πολύτιμου δασκάλου Κώστα Γεωργουσόπουλου, ως άοκνου πνευματικού ταγού, με απώτερο στόχο το εγχείρημα τούτο να αποτελέσει αφορμή για περίσκεψη.
