Στον κόσμο τίποτα δεν γίνεται
που να μην είναι Ζευς
Σοφοκλή, Τραχίνιες, Μετάφραση Κ.Χ. Μύρης
Κατέβηκα από το τρένο. Πέρασα πάνω από την αερογέφυρα. Προχώρησα προς το άλσος. Η νύχτα είχε πέσει για τα καλά ως τότε. Διασχίζοντας, από τα πεύκα ανάμεσα, μπορούσα να ακούσω τους βατράχους που κοάζανε και ακολουθούσανε τα πόδια μου στα λασπωμένα βήματά τους. Άραγε, ο Διόνυσος να βρίσκεται –ντυμένος του Ηρακλέους τη λεοντή– κοντά μου;
Ο ψίθυρος του ανέμου με παρέσυρε μέχρι την πόρτα του πατρικού σπιτιού, που ξεπρόβαλλε κι εκείνο από τα πεύκα ανάμεσα, αριθμός 24. Απόρησε η μάνα από την όψη μου. Αφήνω τα μπαγκάζια και κινώ για το υπόγειο.
Ξεκλείδωσα την πόρτα, πάλεψα με το λουκέτο ασφαλείας, ο σκύλος από τον δεύτερο όροφο με πήρε μυρωδιά κι άρχισε να γαβγίζει. Στο υπόγειο ο πατέρας είχε μεταφέρει όλα τα βιβλία του φοιτητικού μου δωματίου. Στοίβες οι σημειώσεις, στοιβαγμένες κι οι αναμνήσεις.
Και δάκρυζα καθώς θυμόμουν πως μια φορά που παραπέταξα κάποιες σημειώσεις της Παπυρολογίας, ο πατέρας βούτηξε τα γυμνά του χέρια μες τον κάδο, τις διέσωσε και τις κράτησε σφιχτά στην αγκαλιά του.
Ο πατέρας πάντοτε σώζει… ο πατέρας.
Τώρα ανάμεσα στη μυρωδιά του υπογείου και τον πόνο βαθιά στην ψυχή μου για τον Δάσκαλο, πάσχιζα ξανά να βρω εκείνο το μπλε τετράδιο.
Γιε μου, πού πας;, ρώταγε η μάνα τότε. Πάω στο δεύτερο Πανεπιστήμιο. Έτσι ονόμαζα τις παραδόσεις του Κώστα Γεωργουσόπουλου στην πάλαι ποτέ Στοά του Βιβλίου. Έχει κι εκείνη πλέον σφραγιστεί ολόγυρα, σαν να την εξόρισαν σε κάποιον τάφο μακριά, στις κοιλάδες της Αιγύπτου.
Κατέβηκα από τη μικρή σκάλα με ένα κουτί των παπουτσιών στα χέρια. Τυλιγμένο με κορδόνι ολόγυρα, να συγκρατεί γερά το περιεχόμενο. Λύνω τον γόρδιο δεσμό και αφαιρώ από μέσα σκόρπιες σημειώσεις και εξώφυλλα παλιά –να ’το! Να ’το το μπλε μου το τετράδιο! Οι σημειώσεις που κρατούσα κάθε Δευτέρα στη Στοά του Βιβλίου.
Πολλοί από εμάς φτάναμε νωρίτερα, να πιάσουμε θέση καλή, κοντά στον Γεωργουσόπουλο, να μη χάσουμε στίχο, ούτε τη συνηθισμένη ανέκδοτη της ζωής του ιστορία με την οποία κατέληγε το μάθημα.
Οσμή από ξύλο, από εσπρέσο, από βιβλία!
Κύριε Γεωργουσόπουλε, πιστεύετε εκείνο που συναντάμε στον Πλάτωνα; Πως ο καθένας οφείλει να κάνει εκείνο για το οποίο είναι ταγμένος και κατάλληλα εκπαιδευμένος;
εἰς ὁ αὐτοῦ ἡ φύσις ἐπιτηδειοτάτη πεφυκυῖα εἴη
Πιστεύω.
Φσσςς…
Σελίδα των σημειώσεων πρώτη. Αισχύλου Πέρσαι. Ο αρχαιότερος των τραγικών ζητάει στον τάφο του να γραφτεί μονάχα πως υπηρέτησε οπλίτης στη Μάχη του Μαραθώνα. Ο Γεωργουσόπουλος έλεγε, κι εμείς σημειώναμε ως άλλοι μαθητές του Αριστοτέλους, ότι η παλαιότερη όλων των τραγωδιών δεν ανατρέχει στο Διόνυσο παρά στην Ιστορία, εκφράζει ακόμη την ανησυχία για την επέμβαση του ανθρώπου στη φύση αλλά θυμίζει στους Αθηναίους τα «οικεία κακά» της αλαζονείας τους.
Φσσς…
Σελίδα των σημειώσεων τρίτη. Για την Ορέστεια. Ο Δάσκαλος την ονόμασε «πολιτισμική κιβωτό». Είναι η στιγμή που οι θεοί εγκαταλείπουν την Ιστορία και ιδρύεται ο Άρειος Πάγος. Κι άξαφνα το μυαλό του Γεωργουσόπουλου παίρνει στροφές αιώνων και μας μεταφέρει στα όσα λέει ο Γούντι Άλεν για το θείον και την Τύχη!
Κι απ’ όσο διαβάζω… συνδέει τον Προμηθέα Δεσμώτη με τη Γουίνι του Μπέκετ… το θέατρο που επιστρέφει στον πυρήνα του ενός, τη Βία ως βωβό πρόσωπο και την εσωτερική δράση που αντιπαραβάλλεται προς την εξωτερική στατικότητα.
Φσσς…
Σελίδα των σημειώσεων έκτη. Να επιβεβαιώνει ξανά και ξανά τις ερασμιακές καταβολές του μεγάλου φιλολόγου μας. Εκείνη τη Δευτέρα του Νοεμβρίου ταξιδέψαμε από το μοτίβο του άταφου νεκρού στον Όμηρο, στον Έγελο, στην ύβρι του Κρέοντα απέναντι στον Δία (που προεξοφλεί την πτώση του) και από εκεί σε όσα είχε ο Γεωργουσόπουλος ακούσει για την παραστασιολογία της Αντιγόνης του Σοφοκλή στους Εσκιμώους!
Κι έπειτα το αιώνιο ερώτημά σου, Δάσκαλε: Γιατί οι Τραχίνιες να είναι τόσο ολιγοπαιγμένες;
Φσσς…
Σελίδα των σημειώσεων δέκατη. Ο Ευριπίδης… εκείνος που στον κόσμο του Αριστοφάνους αντιπαρατίθεται με τον Αισχύλο. Διαβάζω τις σποραδικές, πλέον, σημειώσεις μου. Κάπου πρέπει να έχασκα, να μην έχανα λέξη από όσα διηγείτο ο Γεωργουσόπουλος εκείνη τη Δευτέρα. Το μυαλό μου έτρεχε από το μοτίβο της ρομαντικής λογοτεχνίας που απαντά πρώτα στην Άλκηστι κι από εκεί στη διαστροφή του κορινθιακού μύθου στην τραγωδία της Μήδειας. Με καθαρό μυαλό, μακριά από τα κίβδηλα τεχνάσματα της εν Ελλάδι παπαγαλίζουσας αποδομήσεως, ο Δάσκαλος μιλάει για τη σύγκρουση των δύο πολιτισμών, για την παιδοκτονία που στη Μήδεια αποκτά χροιά συμβολική.
Σε παρένθεση τα ακριβή σου λόγια, Δάσκαλε: («έκτρωση, θέλει να πετάξει το «σπέρμα» του από μέσα της»). Τον χαρακτήρισες τον Ευριπίδη «ουμανιστή», τον πρώτο που μετατόπισε το ενδιαφέρον στους χαρακτήρες, που εμφύσησε στους ήρωές του αγωνίες και φοβίες. Και πικρά χαμογελώντας, προσέθετες, πως αυτός ο ανατροπέας των δραματουργικών κατεστημένων βραβεύτηκε μόλις 2-3 φορές στη ζωή του.
Φσσσς…
Σελίδα των σημειώσεων δέκατη πέμπτη. Ο Αριστοφάνης κρίνει τον Σωκράτη της Ιστορίας και οι φιλόλογοι δυσκολεύονται να δικαιολογήσουν το Τζόναθαν Σουίφτ των αρχαίων χρόνων. Παρόλα αυτά, εκείνη τη Δευτέρα, το θέμα της φυγής, της καταφυγής στον κόσμο των πουλιών μας πέταξε μακριά… πολύ μακριά… στα μέρη της σύγχρονης επιστημονικής φαντασίας και του Ταρκόφσκι.
Έτσι συμβαίνει με τα πνεύματα αυτού του διαμετρήματος. Ως μάγοι, μέσα σε μια στιγμή μονάχα ανακατεύουνε, ανασυνθέτουν εποχές, δεν χωράνε πουθενά…Τους βρίσκεις από έναν στίχο του Καββαδία να ταξιδεύουνε στις εικόνες των κωπηλατών του Ομήρου και της ευριπίδειας Ελένης.
Κλαπ…
Το μπλε τετράδιο κλείνει, αλλά δεν αποθηκεύεται. Το κρατώ στα χέρια μου, κόσμημα για τον επάνω Κόσμο πλέον.
Στο μπουφάν, αριστερά-στο-μέρος-της-καρδιάς, κράτησα και τη μετάφραση του Κ.Χ. Μύρη πάνω στις Τραχίνιες. Σαν φυλαχτό η μικρή έκδοση ετούτη του Πατάκη. Κατά την ανάβασή μου από το υπόγειο, σκεφτόμουν…
ο πατέρας πάντοτε σώζει… ο πατέρας…
