Ο ρόλος της σύγχρονης μουσικής πιστεύω ότι μπορεί να προσδιοριστεί μόνο αν ορίσουμε καλύτερα τι είναι σύγχρονη μουσική σήμερα. Ο όρος «σύγχρονη» που προέρχεται από ένα συγκεκριμένο παγκόσμιο ρεύμα των μέσων του προηγούμενου αιώνα δεν είχε καταρχήν την πρόθεση να περικλείει μια μουσική αισθητική ούτε συγκεκριμένες τεχνικές ή όργανα ή συνδυασμούς. Ήταν χρήσιμος για να περιγράψει μια παγκόσμια μουσική τάση της εποχής. Μια μουσική που φεύγει από τη γραμμική συνέχεια των μουσικών ρευμάτων και ευκταία κινείται με άλματα προς μια αμεσότητα επικοινωνίας, χρησιμοποιεί τα εκφραστικά μέσα της εποχής, ενσωματώνει τα κρίσιμα κοινωνικά θέματα και τις ιδέες, φέρνοντας σε πολλές περιπτώσεις σε κοινό πεδίο την τέχνη και την επιστήμη και εμπεριέχοντας με έμφαση την ιδέα της ελευθερίας στον μουσικό πειραματισμό και την πρόταση νέων μορφών και τεχνικών. Επομένως ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό από το να λέμε αυτοσχεδιαζόμενη, τζαζ, λάτιν, μινιμαλιστική, που σε κάποιο βαθμό είναι μουσικά είδη. Ακόμα και η «κλασική» που από απλώς μουσική μιας εποχής έγινε και περιγράφεται αποτελεσματικά σαν μουσικό είδος με όλες τις υποδιαιρέσεις ιστορικών φάσεων, σχολών, ύφους, συνθετών, ομάδων, αισθητικών τάσεων. Επομένως το «σύγχρονη» χρειάζεται προσδιορισμό –ξανά– σήμερα, αφού ούτε τότε (τον 20ό αιώνα) ούτε ίσως τώρα, δεν περιγράφει κυριολεκτικά, παρά μόνο μια χρονικότητα.
Αν υποθέσουμε ότι δεν χρησιμοποιούμε σήμερα τον όρο «σύγχρονη» όπως αντίστοιχα τον όρο «κλασική», δηλ. δεν τον χρησιμοποιούμε μόνο για να περιγράψουμε ένα ισχυρό μουσικό ρεύμα του προηγούμενου αιώνα. Μας μένει έτσι ένας όρος που είναι κρίσιμο να έχει ένα ακριβές περιεχόμενο. Υπάρχει επίσης σήμερα η τάση της χρήσης του «σύγχρονη κλασική» σε μια προσπάθεια να περιλάβει ένα μουσικό ρεύμα (του προηγούμενου αιώνα) και τη συνέχειά του σήμερα, από άλλες γενιές συνθετών που βρίσκονται στη γραμμική συνέχεια των (πολλών) πεδίων μουσικής που άνοιξαν τότε.
Η δική μου προτίμηση είναι να χρησιμοποιήσω αυτόν τον όρο σαν κάτι που ξανα-δημιουργείται τώρα. Δηλαδή, ένας όρος για να περιγράψει μια τωρινή τάση να βρεθεί η άμεση, όχι αναγκαστικά γραμμική ανάπτυξη της μουσικής που περιλαμβάνει τις νέες ιδέες, τις νέες ανάγκες, τις νέες τεχνικές, με ελευθερία, χωρίς αισθητικά δεδομένα αλλά και εξω-συστημικά. Γιατί αν όλη μας η κοινωνική δραστηριότητα, όλη μας η ζωή είναι σύμφωνα με τα σημερινά μοντέλα μέρος μιας συστημικής διαδικασίας, η τέχνη και για πολλούς λόγους ιδιαίτερα η μουσική, είναι ένα τοπίο όπου μπορούμε –ίσως– να μεταφερθούμε σε άλλη διάσταση, εν δυνάμει εκτός συστήματος. Εκεί, χωρίς να προξενήσουμε σοβαρή δυσλειτουργία, μπορούμε να ανακαλύψουμε/προτείνουμε μοντέλα με δυνατότητα εφαρμογής, εμπλουτισμού, ανατροπής. Εκεί, μπορούμε να παίξουμε σαν το παιδί που μαθαίνει, εξερευνά και δημιουργεί και εν δυνάμει χρησιμοποιεί το ίδιο και οι άλλοι αυτά που ανακάλυψε.
Μπορεί όμως και όχι! Δηλαδή, αν πάρουμε τον όρο «σύγχρονη μουσική» σαν έναν καταγραμμένο ή μη, αλλά προσδιορίσιμο αριθμό τεχνικών, κανόνων και αισθητικών, ο αρχικός λόγος ύπαρξής του έχει χαθεί.
Πάλι κατά την γνώμη μου και την πρακτική μου, ο πειραματισμός ανήκει στο εργαστήριο του μουσικού. Αυτό που προτείνεται για ακρόαση είναι το αποτέλεσμά του. Κάτι που ο δημιουργός/μουσικός θεώρησε (με οποιοδήποτε βαθμό επιτυχίας της κρίσης του) τελειωμένο και αναγκαίο να παρουσιασθεί. Επομένως ούτε η έννοια του πειραματισμού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προσδιορίσει καλύτερα ή να ταυτιστεί με τον όρο «σύγχρονη μουσική» σήμερα.
Μετά αυτήν την, αναγκαία ίσως, εισαγωγή, ο ρόλος της σύγχρονης μουσικής στην Ελλάδα το 2022 μπορεί να είναι: να προτείνουμε –μετά από πειραματισμό με απόλυτη ελευθερία– σε ένα σύστημα που μόνο χωρίς κανόνες και ελεύθερο δεν είναι, μια μουσική που ανταποκρίνεται στη ζωή, τις ανάγκες, τις συνήθειες του σύγχρονου ανθρώπου. Μια μουσική που με τρόπο απρόσμενο συνομιλεί με αυτές αλλά και με την ως τώρα υπάρχουσα μουσική εμπειρία του.
Εξειδικεύοντας: το εργαστήριο του μουσικού μπορεί να παράγει προτάσεις για υπαρκτές δομές μουσικής πρόσληψης (που δεν είναι μόνο η καθαρή ακρόαση της συναυλίας). Τέτοιες υπάρχουσες και διαδεδομένες είναι το θέατρο, ο χορός, το σινεμά, η ακρόαση με νέες συνθήκες (με ακουστικά στην πόλη, στο αυτοκίνητο, στο ιντερνέτ, σε εγκαταστάσεις, σε δομές, σε χώρους…). Εκεί, όπως και σε συναυλίες, όπου εμπεριέχονται νέες δομές, νέες τεχνικές, συνυπάρξεις ήχων με τρόπο που προσπαθούν να κρατήσουν τον ακροατή στην αναμενόμενη λειτουργία του αλλά ενσωματώνοντας και τα νέα στοιχεία σε κάτι που, μαζί με πιθανή έκπληξη, θα μπορούσε να πάρει μαζί του, δημιουργείται κάτι κρίσιμο.
Του δίνεται εν δυνάμει μια δυνατότητα να έχει νέα δεδομένα στον τρόπο ακρόασης άλλων μουσικών και επομένως νέα μικρά λειτουργικά δεδομένα της ζωής του. Το αν αυτό συμβαίνει με συνειδητό ή μη συνειδητό για τον ακροατή τρόπο, φαίνεται να μην είναι κρίσιμο ερώτημα με βάση τα δεδομένα των βιο-επιστημών σήμερα για το πώς αντιλαμβανόμαστε τη μουσική. Βέβαια, έχει μεγάλη σημασία για τον συνθέτη και είναι ίσως ο μόνος λόγος που με κάνει να δικαιολογήσω τον όρο «λόγια μουσική».
Για το θέμα του κοινού
Υπάρχει πάντα κοινό για τη μουσική και το βρίσκω πολύ χρήσιμο να ξεκινάμε έτσι: «για τη μουσική», τόσο γενικά. Μας θυμίζει ότι η τάση για μουσική ακρόαση είναι έξω από συνήθειες και κοινωνικότητες, συνδεδεμένη με τη βασική ανάπτυξη της συνολικής νοημοσύνης, της μνήμης και της αντίληψής μας. Κατά καιρούς και σήμερα, η έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη του συναισθηματικού δυναμικού σε σχέση με τη μουσική. Είναι αυτό που φαίνεται να διακινεί τη μουσική και όχι μόνο με εμπορικούς όρους αλλά και πιο ουσιαστικούς. Είναι αυτό που προκαλεί άμεσες φυσικές αλλαγές στο σώμα μας, ορμονικές και με άλλους σύνθετους μηχανισμούς, ακόμα και χωρίς κάποια έντονη σωματική δραστηριότητα όπως ο χορός. Ακόμα και αν ακούμε Ξενάκη, Στοκχάουζεν ή dark Metal. Αλλά το ότι υπάρχει αυτή η τάση να ακούσουμε, να ανακαλύψουμε, να βυθιστούμε, να χρησιμοποιήσουμε για χαλάρωση, για εγρήγορση, για περιβάλλον εγκεφαλικής εργασίας και τόσα άλλα την μουσική, κάτι λέει για το ότι ναι, υπάρχει κοινό.
Το κοινό και ειδικά ένα πιο νεανικό κοινό, διαισθητικά τείνει στο να ανακαλύψει μουσικά ακούσματα που θα τροφοδοτήσουν αυτήν, την κατά κύριο λόγο όχι συνειδητή λειτουργία, της αντιληπτικής ανάπτυξης και της μνήμης και έτσι μιας καλύτερης λειτουργικότητας στον κόσμο που ζει. Επομένως, με την έννοια του όρου «σύγχρονη μουσική» που χρησιμοποιώ, είναι η πιο γόνιμη περιοχή που μπορούν να αναπτυχθούν πλούσια, υβριδικά, μη-τυπικά ακούσματα και επομένως αμοιβαίο ενδιαφέρον και αλληλο-τροφοδοσία μεταξύ συνθέτη και μουσικού κοινού.
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα:
https://corpusblackrecords.bandcamp.com/track/dimitris-kamarotos-ice-after-ice-original-mix