Τέσσερα σενάρια για το μέλλον της σχολικής εκπαίδευσης

1. Εισαγωγή: Η εκπαίδευση στο σταυροδρόμι της συστημικής αβεβαιότητας και της τεχνολογικής επιτάχυνσης

Η χρονική περίοδος που διανύουμε τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά σύνθετες ανατροπές. Παρατηρούνται ραγδαίες και δομικές μεταβολές, με την τεχνολογική επανάσταση, τις γεωπολιτικές εντάσεις, τις δημογραφικές εξελίξεις, τη διεύρυνση των αποκλίσεων και των ανισοτήτων, καθώς και την επιταχυνόμενη κλιματική κρίση, να αναδιαμορφώνουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και μαθαίνουμε [10].

Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, οι ακριβείς μακροπρόθεσμες προβλέψεις που σχετίζονται με την εκπαίδευση καθίστανται επισφαλείς. Παρόλα αυτά, η συστηματική διερεύνηση εναλλακτικών μελλοντικών σεναρίων είναι κρίσιμη, διότι συμβάλλει στον προσανατολισμό, αλλά και στην ανθεκτικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων [9].

Σύμφωνα με αρκετές διεθνείς έρευνες και εκθέσεις, η ραγδαία ενσωμάτωση της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) στην εκπαίδευση προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για τη διαφοροποίηση της μάθησης, αλλά ταυτόχρονα εγκυμονεί σοβαρούς γνωστικούς και κοινωνικούς κινδύνους που απαιτούν προσεκτική παιδαγωγική προσέγγιση [12].

Το παρόν κείμενο επιχειρεί να περιγράψει το μέλλον της εκπαίδευσης, αξιοποιώντας τα τέσσερα σενάρια του ΟΟΣΑ («Back to the Future of Education») [9] και ενσωματώνοντας τα πορίσματα της έκθεσης της UNESCO «AI and the future of education» (2025) [17], τα σύγχρονα Πλαίσια Ικανοτήτων Τεχνητής Νοημοσύνης της UNESCO για εκπαιδευτικούς και μαθητές [16, 15], τις αναλύσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας [8], καθώς και τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ηθική χρήση της ΤΝ [3].

2. Πώς διαμορφώνεται το γενικό πλαίσιο: Μακροοικονομικές και δημογραφικές τάσεις (Megatrends) στην εκπαίδευση;

Στη συνέχεια περιγράφονται συνοπτικά σημαντικά δεδομένα και τάσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη, προκειμένου να καταστεί εφικτή και κατανοητή η διαμόρφωση των διαφορετικών σεναρίων για τις μορφές που ενδέχεται να πάρει η εκπαίδευση τα επόμενα χρόνια.

2.1 Δημογραφικές ασυμμετρίες και η παγκόσμια αγορά εκπαίδευσης

Τα δημογραφικά δεδομένα καταδεικνύουν μια παγκόσμια ασυμμετρία που καθορίζει τις στρατηγικές προτεραιότητες. Σύμφωνα με τον οργανισμό ερευνών HolonIQ, η παγκόσμια αγορά εκπαίδευσης αναμένεται να αγγίξει τα 10 τρισεκατομμύρια δολλάρια έως το 2030 [7].

Η τρέχουσα δεκαετία προβλέπεται να προσθέσει 350 εκατομμύρια νέους αποφοίτους μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και σχεδόν 800 εκατομμύρια επιπλέον αποφοίτους πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης παγκοσμίως [7]. Για να καλυφθεί αυτή η ανάγκη, θα απαιτηθούν περίπου 1,5 εκατομμύριο νέοι εκπαιδευτικοί ετησίως, προσεγγίζοντας τα 100 εκατομμύρια συνολικά έως το 2030 [7].

Ταυτόχρονα, σε περιοχές όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφονται αντίθετες τάσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού [10].

Σε αυτό το πλαίσιο, οι ιδιωτικές επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στον τομέα της εκπαιδευτικής τεχνολογίας κατευθύνονται πλέον, σε μεγάλο βαθμό, σε πλατφόρμες ενισχυμένες από ΤΝ [7].

2.2 Το μέλλον της εργασίας

Τα επόμενα χρόνια αναμένονται ραγδαίες μεταβολές στην ίδια την έννοια της εργασίας, εξαιτίας της εξέλιξης της ΤΝ. Οι πρώτες συνέπειες είναι ήδη ορατές. Για παράδειγμα, μειώνεται η ανάγκη για εργαζομένους σε εισαγωγικές θέσεις τεχνολογικών εταιρειών, για προγραμματιστές, καθώς και για γραμματειακή υποστήριξη. Παράλληλα, αναπτύσσεται συνεχώς η τεχνολογία για αυτοκινούμενα φορτηγά και ταξί, περιορίζοντας την ανάγκη για επαγγελματίες οδηγούς.

Υπάρχουν σήμερα διάφορες εκτιμήσεις για τη στιγμή που θα εμφανιστεί η Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI)[1]. Αν συνυπολογίσουμε ότι τα ίδια τα μοντέλα της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνουν τη δική τους εξέλιξη [1], φαντάζει πολύ πιθανό η AGI να εμφανιστεί προτού καν ξεκινήσει τον εργασιακό του βίο ένα παιδί που αυτή τη στιγμή φοιτά στο Δημοτικό. Ίσως, μάλιστα η συγκεκριμένη πρόβλεψη να είναι συντηρητική. Αυτό θα σημάνει πολύ έντονες πιέσεις και σε άλλα επαγγέλματα, όπως σε δικηγόρους, γιατρούς, εκπαιδευτικούς και μηχανικούς. Μια τέτοια προοπτική φαίνεται να αλλάζει όλο το πλαίσιο της συζήτησης και για τις οικονομικές επιπτώσεις του δημογραφικού ζητήματος τόσο στη χώρα μας όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Άραγε, θα συνεχίσει να υφίσταται η έννοια της εργασίας όπως τη γνωρίζουμε ή θα αντικατασταθεί από νέες κοινωνικές και οικονομικές ρυθμίσεις, όπως το καθολικό βασικό κεφάλαιο; [18]. Επομένως, ο ρόλος του σχολείου —να προετοιμάσει τα παιδιά με την ευρεία έννοια για το εργασιακό τους μέλλον και για την κοινωνική τους ένταξη— χρειάζεται να αναπροσαρμοστεί ριζικά, δεδομένου ότι οι σχετικές αβεβαιότητες είναι τεράστιες.

2.3 Το «Παράδοξο της μάθησης μέσω τεχνητής νοημοσύνης» (The AI Learning Paradox)

Η διείσδυση της παραγωγικής ΤΝ στην εκπαίδευση είναι ήδη εκτεταμένη. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 63,8% των νέων ηλικίας 16 έως 24 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιούσε εργαλεία παραγωγικής ΤΝ το 2025, ενώ το 39,3% τα αξιοποιούσε ρητά στο πλαίσιο της τυπικής εκπαίδευσης [6].

Αυτή η τάση συνοδεύεται από κρίσιμες γνωστικές προκλήσεις. Η έκθεση «Digital Education Outlook 2026» του ΟΟΣΑ εντοπίζει το «Παράδοξο της Μάθησης μέσω ΤΝ» (AI Learning Paradox): η χρήση εργαλείων ΤΝ γενικού σκοπού (general-purpose AI tools) τείνει να αυξάνει την άμεσα μετρήσιμη απόδοση των μαθητών σε εργασίες, αλλά ταυτόχρονα μειώνει τη διάρκεια συγκράτησης της μάθησης. Δηλαδή, μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, τα παιδιά ξεχνούν αυτό που έμαθαν [12].

Βάσει της έκθεσης του ΟΟΣΑ, οι κίνδυνοι μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τέσσερις άξονες: (1) υπερβολική εξάρτηση από την ΤΝ που μειώνει την προσπάθεια, (2) εξασθένηση θεμελιωδών δεξιοτήτων (όπως η γραφή και η επίλυση προβλημάτων), (3) διάβρωση της μεταγνώσης και της αυτονομίας, και (4) δυσλειτουργίες στη μνήμη και την προσοχή [12]. Σε αυτή την κατεύθυνση, αναμένονται νέα στοιχεία στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, οπότε και θα παρουσιαστούν τα κύρια αποτελέσματα της έρευνας PISA 2026.

2.4 Το κανονιστικό πλαίσιο και ο «Νόμος για την τεχνητή νοημοσύνη» (EU AI Act)

Λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε την «Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη» (EU AI Act), ένα νομοθέτημα βασισμένο στην αξιολόγηση του κινδύνου. Βάσει του Άρθρου 6(2) και του Παραρτήματος III, συγκεκριμένα συστήματα ΤΝ που αναπτύσσονται για τον τομέα της εκπαίδευσης ταξινομούνται ρητά ως συστήματα «υψηλού κινδύνου» [5].

Εξ αιτίας της πολυπλοκότητας, η εφαρμογή των υποχρεώσεων για τα αυτόνομα εκπαιδευτικά συστήματα υψηλού κινδύνου (stand-alone Annex III) έχει μετατεθεί για τις 2 Δεκεμβρίου 2027, ενώ για συστήματα ενσωματωμένα σε άλλα ρυθμιζόμενα προϊόντα, για τις 2 Αυγούστου 2028 [5]. Προκειμένου να καλυφθεί το μεσοδιάστημα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε το 2026 επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές για την ηθική χρήση της ΤΝ και των δεδομένων από τους εκπαιδευτικούς [3].

2.5 Ο επαναπροσδιορισμός της ανθρώπινης δράσης: Θεμελιώδη πλαίσια ικανοτήτων

Σύμφωνα με το «Σύμφωνο του Σαντιάγο» (Santiago Consensus) [14], η ΤΝ οφείλει να υποστηρίζει και σε καμία περίπτωση να μην αντικαθιστά τους εκπαιδευτικούς [17]. Με στόχο την αντιμετώπιση αυτού του νέου περιβάλλοντος, η UNESCO εισήγαγε το 2024 δύο θεμελιώδη Πλαίσια Ικανοτήτων, τα οποία περιγράφονται στη συνέχεια.

2.5.1 Το Πλαίσιο Ικανοτήτων ΤΝ για Εκπαιδευτικούς

Το πλαίσιο για τους διδάσκοντες ορίζει δεκαπέντε ικανότητες, οργανωμένες σε πέντε κεντρικούς άξονες [16]:

• Ανθρωποκεντρική νοοτροπία: Έμφαση στην ανθρώπινη δράση, τη λογοδοσία και την κοινωνική ευθύνη.
• Ηθική της ΤΝ: Προώθηση ηθικών αρχών και υπεύθυνης χρήσης.
• Θεμέλια και εφαρμογές της ΤΝ: Βασικές γνώσεις για τη λειτουργία και τη δημιουργία συστημάτων ΤΝ.
• Παιδαγωγική της ΤΝ: Αξιοποίηση της τεχνολογίας για καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας.
• ΤΝ για επαγγελματική ανάπτυξη: Χρήση της τεχνολογίας για τη δια βίου επαγγελματική μάθηση του εκπαιδευτικού.

2.5.2 Το Πλαίσιο Ικανοτήτων ΤΝ για Μαθητές

Αντίστοιχα, το πλαίσιο για τους μαθητές αποτελείται από δώδεκα ικανότητες, οργανωμένες σε τέσσερις κεντρικούς άξονες [15]:

• Ανθρωποκεντρική νοοτροπία: Ενθάρρυνση των μαθητών να διεκδικούν τον έλεγχο απέναντι στην ΤΝ.
• Ηθική της ΤΝ: Εκπαίδευση στην ασφαλή και υπεύθυνη χρήση.
• Τεχνικές και εφαρμογές ΤΝ: Απόκτηση θεμελιωδών γνώσεων γύρω από τους αλγορίθμους.
• Σχεδιασμός συστημάτων ΤΝ: Καλλιέργεια της σχεδιαστικής σκέψης και της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων.

3. Παρουσίαση των τεσσάρων σεναρίων για το μέλλον της εκπαίδευσης

Σύμφωνα με την έκθεση «Επιστροφή στο Μέλλον της Εκπαίδευσης» (Back to the Future of Education: Four OECD Scenarios for Schooling) του ΟΟΣΑ, αναδεικνύονται τέσσερα κύρια σενάρια σε σχέση με τη μορφή και τον ρόλο του σχολείου τα επόμενα χρόνια [9]. Ακολουθεί συνοπτική περιγραφή αυτών των σεναρίων και της διασύνδεσής τους με τα συμπεράσματα των υπόλοιπων εκθέσεων που αναφέρθηκαν στην εισαγωγή.

3.1 Σενάριο 1: Επέκταση της συμβατικής εκπαίδευσης

Σε αυτό το σενάριο, η επίσημη, τυπική εκπαίδευση διατηρεί τις παραδοσιακές δομές της, ωστόσο η τεχνολογία ενσωματώνεται ενεργά για να υποστηρίξει μια πιο εξατομικευμένη μάθηση [9]. Το αναλυτικό πλαίσιο της Παγκόσμιας Τράπεζας (2024) καταγράφει οκτώ συγκεκριμένες καινοτομίες της ΤΝ που ήδη βρίσκουν εφαρμογή στο υφιστάμενο σύστημα [8]:

Αν και το σενάριο αποτελεί μια εξελικτική συνέχεια (Education-as-Usual), ενέχει τον κίνδυνο τεχνοκρατικής τυποποίησης [7], εάν η τεχνολογία δεν συνοδευτεί από παιδαγωγικό ανασχεδιασμό [12]. Για παράδειγμα, χρειάζεται να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα σε παιδαγωγικές στρατηγικές και μεθόδους αξιολόγησης που μετρούν τη θεμελιώδη κατανόηση —ανεξάρτητα από την απόδοση σε μια εργασία— με την πιθανή βοήθεια της ΤΝ. Η επιτυχής ολοκλήρωση μιας άσκησης με τη χρήση GenAI δεν πρέπει να συγχέεται με την πραγματική μάθηση, καθώς μπορεί να παρακάμπτει την αναγκαία γνωστική προσπάθεια.

3.2 Σενάριο 2: Εξωτερική ανάθεση της εκπαίδευσης

Στο δεύτερο σενάριο, τα παραδοσιακά συστήματα εκπαίδευσης αποδομούνται και η αγορά εμπλέκεται άμεσα, παρέχοντας ευέλικτα ψηφιακά σχήματα [9]. Ιδιωτικές πρωτοβουλίες αναδύονται ως εναλλακτικές απέναντι στο παραδοσιακό σχολείο [7], ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο —ευθυγραμμισμένα με τα σενάρια της HolonIQ— τεχνολογικοί οργανισμοί παρέχουν άμεσα «μικρο-διαπιστευτήρια» ικανοτήτων (micro-credentials) [7]. (Τέτοια προγράμματα προσφέρονται ήδη ευρέως από διάφορους οργανισμούς, κυρίως διαδικτυακά, π.χ. από την Coursera. Έχουν μικρή διάρκεια και είναι εστιασμένα σε συγκεκριμένες δεξιότητες ή γνώσεις).

Παρατηρείται ένα φαινόμενο που έχει χαρακτηριστεί ως «αμοιβαία εξασφαλισμένη απορρύθμιση» (mutually assured deregulation) [9], όπου ο διεθνής ανταγωνισμός για καινοτομία οδηγεί σε χαλάρωση των ελέγχων, δυσχεραίνοντας την εφαρμογή νόμων όπως η Πράξη για την ΤΝ (AI Act) [5]. Η εκπαίδευση μεταπίπτει σε καταναλωτική υπηρεσία, αφαιρώντας από το σχολείο τον ρόλο του ως χώρου κοινωνικής ενσωμάτωσης.

3.3 Σενάριο 3: Τα Σχολεία ως κόμβοι μάθησης

Σύμφωνα με το τρίτο σενάριο, το σχολείο διατηρείται ως φυσικός χώρος, αλλά τα «τείχη» του πέφτουν και διασυνδέεται οργανικά με την τοπική κοινότητα [9]. Αυτό το μοντέλο ενσωματώνει το όραμα της UNESCO για ένα «Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο στην Εκπαίδευση» [13], ενώ ταυτόχρονα ευθυγραμμίζεται με το προτιμητέο σενάριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου τα σχολεία αναδεικνύονται σε ανοιχτά κέντρα δια βίου μάθησης [2].

Η ΤΝ σχεδιάζεται εδώ με «επίκεντρο τον εκπαιδευόμενο», υπακούοντας σε αυστηρούς παιδαγωγικούς στόχους [11]. Επιπλέον, προκρίνεται η χρήση μεθόδων Επεξηγήσιμης Τεχνητής Νοημοσύνης (Explainable AI – XAI), προωθώντας τη διαφάνεια στα αλγοριθμικά μοντέλα, την ανθρώπινη εποπτεία και την από κοινού ευθύνη [4]. Ο εκπαιδευτικός δεν αντικαθίσταται, αλλά λειτουργεί πλέον ως εμψυχωτής και καθοδηγητής σε ανοιχτά, συνεργατικά περιβάλλοντα [17].

3.4 Σενάριο 4: Μάθηση εν κινήσει

Πρόκειται για το πλέον ριζοσπαστικό σενάριο, όπου οι παραδοσιακές σχολικές δομές καταργούνται και η μάθηση παρέχεται αδιάλειπτα, καθοδηγούμενη από τεχνολογικές πλατφόρμες [9]. Σε αυτό το μέλλον, το οποίο αντιστοιχεί στα άκρα των τεχνοκεντρικών σεναρίων της HolonIQ [7] και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής [2], η κοινωνία επαφίεται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνολογική ισχύ των μηχανών.

Τα συστήματα αυτά μπορούν να παρέχουν ατομική υποστήριξη, όμως η διαρκής αλγοριθμική αξιολόγηση ισοδυναμεί με συνεχή παρακολούθηση της συμπεριφοράς, απειλώντας την ιδιωτικότητα των μαθητών [9]. Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανάλυσή της για το μέλλον της σχολικής εκπαίδευσης, η μετατόπιση προς ένα τέτοιο απορρυθμισμένο ψηφιακό μοντέλο εγκυμονεί τον κίνδυνο κοινωνικού κατακερματισμού, αφήνοντας τους μαθητές απομονωμένους και στερώντας τους την ουσιαστική ανθρώπινη αλληλεπίδραση [2].

3.5 Συγκριτική Αξιολόγηση των Σεναρίων

Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται μια σύντομη σύγκριση των τεσσάρων σεναρίων.

4. Κατευθύνσεις πολιτικής

Προφανώς, οι προτάσεις σε αυτή την ενότητα εκφράζουν θέσεις και δεν θεωρούνται αυτονόητες. Φαίνεται όμως να κινούνται στην κατεύθυνση που προκρίνουν, τουλάχιστον, η UNESCO, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την προσέγγιση:

• Προώθηση του γνωστικού στοχασμού: Τα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα χρειάζεται να προκρίνουν εκπαιδευτικά συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) που ενθαρρύνουν τον στοχασμό (cognitive scaffolding) αντί να προσφέρουν έτοιμες απαντήσεις. Όπως προειδοποιεί ο ΟΟΣΑ (2026b), η ανάθεση γνωστικών εργασιών σε παραγωγικά μοντέλα χωρίς σαφή παιδαγωγικό σχεδιασμό δημιουργεί τον κίνδυνο της «μεταγνωστικής τεμπελιάς» και μιας «ψευδαίσθησης μάθησης», όπου η επίδοση βελτιώνεται προσωρινά χωρίς να επιτυγχάνεται πραγματική απόκτηση δεξιοτήτων. Η διατήρηση της απαραίτητης γνωστικής προσπάθειας αποτελεί θεμελιώδη αρχή [12].
• Καθολικός ψηφιακός γραμματισμός και «Προληπτική Θωράκιση»: Οι μαθητές πρέπει να αναπτύξουν κριτική ψηφιακή παιδεία [15]. Απαιτείται η εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενσωματώνοντας στρατηγικές «προληπτικής θωράκισης», προετοιμάζοντας δηλαδή τους μαθητές να αναγνωρίζουν τη χειραγώγηση προτού καν εκτεθούν σε αυτή [3].
• Ενδυνάμωση του εκπαιδευτικού μέσω του πλαισίου ικανοτήτων: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού παραμένει αναντικατάστατος [17]. Απαιτείται ισχυρή επένδυση στη συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη, σύμφωνα με τους άξονες του νέου Πλαισίου Ικανοτήτων ΤΝ (2024), ώστε η τεχνολογία να αξιοποιηθεί ορθά και να απελευθερώσει πολύτιμο χρόνο για τον διδάσκοντα [16].
• Συμμόρφωση με τον νόμο για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act): Τα συστήματα ΤΝ στην εκπαίδευση θεωρούνται τεχνολογίες «υψηλού κινδύνου». Αν και οι κυρώσεις για τα αυτόνομα συστήματα ΤΝ στην εκπαίδευση μετατέθηκαν νομικά για τα έτη 2027-2028 [5], οι εθνικές αρχές οφείλουν να εναρμονιστούν άμεσα με τις κατευθυντήριες γραμμές ηθικής χρήσης του 2026, διασφαλίζοντας την προστασία των προσωπικών δεδομένων των μαθητών [3].

5. Καταληκτικές σκέψεις

Η μορφή που θα πάρει η εκπαίδευση και τα εκπαιδευτικά συστήματα τα επόμενα χρόνια δεν είναι ούτε προφανής ούτε προδιαγεγραμμένη. Φαίνεται πως εξαρτάται από τις επιλογές που γίνονται και θα συνεχίσουν να γίνονται σε διάφορα επίπεδα. Βάσει της ανάλυσης που προηγήθηκε και των θέσεων που έχουν διατυπωθεί, το μοντέλο των «Σχολείων ως Κόμβων Μάθησης» αναδεικνύεται από αρκετές πλευρές ως η προτιμητέα επιλογή. Με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκεται η καινοτομία να εξυπηρετεί την υγιή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των μαθητών και την κοινωνική συνοχή [9].

Σε αυτή την κατεύθυνση, η ενσωμάτωση της ΤΝ επιβάλλεται να έχει ως γνώμονα τη διασφάλιση της ανθρώπινης αυτονομίας. Σε τελική ανάλυση, η τεχνολογία διευρύνει τα όρια του εφικτού, αλλά εναπόκειται στην κοινωνία να προσδιορίσει, μέσω ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, το τι είναι πραγματικά επιθυμητό για το μέλλον της εκπαίδευσης [13].

Ωστόσο, χρειάζεται να διευκρινιστεί πως η προτιμητέα επιλογή δεν αποτελεί απαραίτητα το πιο πιθανό σενάριο, ούτε πρόκειται να προκύψει από τη φυσική εξέλιξη των πραγμάτων.

Αν κάποτε θεωρούσαμε πως το σχολείο είχε ως κύριο στόχο να προετοιμάσει τα παιδιά για ένα μέλλον που λίγο-πολύ μπορούσαμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα, πλέον κατανοούμε πως το σχολείο οφείλει να προετοιμάσει τα παιδιά για την αβεβαιότητα. Επομένως, τα ζητήματα που αφορούν τις κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, καθώς και την ολιστική ανάπτυξη των νέων ανθρώπων, φαίνεται πως πρέπει να βρεθούν στο επίκεντρο των σημερινών εκπαιδευτικών επιδιώξεων. Εδώ, όμως, ανοίγει μια νέα συζήτηση!

Βιβλιογραφία

1. Anthropic. (2026). When AI builds itself. Anthropic Institute.
2. European Commission, Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture. (2024). Scenarios for the future of school education in the EU – A foresight study. Publications Office of the European Union.
3. European Commission, Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture. (2026). Updated ethical guidelines on the use of artificial intelligence (AI) and data in teaching and learning for educators. Publications Office of the European Union.
4. European Digital Education Hub. (2023). Explainable AI in education: Fostering human oversight and shared responsibility. European Commission.
5. European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). Official Journal of the European Union, L 2024/1689. [As amended by the provisional political agreement Digital Omnibus on AI, May 7, 2026].
6. Eurostat. (2026). Eurostat News.
7. HolonIQ. (2018). Education in 2030: Five Scenarios for the Future of Learning and Talent.
8. Molina, E., et al. (2024). AI Revolution in Education: What You Need to Know. World Bank Group, Washington, DC.
9. OECD. (2020). Back to the Future of Education: Four OECD Scenarios for Schooling. Educational Research and Innovation, OECD Publishing, Paris.
10. OECD. (2025). Trends Shaping Education 2025. OECD Publishing, Paris.
11. OECD. (2026a). How to effectively use Generative AI in education. OECD Education and Skills Today.
12. OECD. (2026b). OECD Digital Education Outlook 2026: Exploring Effective Uses of Generative AI in Education. OECD Publishing, Paris.
13. UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for education. Report from the International Commission on the Futures of Education.
14. UNESCO. (2023). Santiago Consensus: Santiago declaration on artificial intelligence and education. Paris: UNESCO.
15. UNESCO. (2024a). AI competency framework for students. Paris: UNESCO.
16. UNESCO. (2024b). AI competency framework for teachers. Paris: UNESCO.
17. UNESCO. (2025). AI and the future of education: Disruptions, dilemmas and directions. Paris: UNESCO.
18. Σκυλακάκης, Θ. (2026). Η εκτόπιση της εργασίας. Εκδόσεις Καστανιώτη.

⸙⸙⸙

[Ο Αλέξανδρος Αποστόλου είναι Διευθυντής Σπουδών στα Εκπαιδευτήρια Γείτονα.]

[1] Ως AGI ορίζεται ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που θα έχει την ικανότητα να κατανοεί, να μαθαίνει και να εκτελεί, τουλάχιστον εξίσου επιτυχώς, οποιαδήποτε διανοητική εργασία μπορεί να επιτελέσει ένας άνθρωπος.