Ποιος είναι ο ρόλος της σύγχρονης μουσικής στην Ελλάδα του 2022;
Διανύουμε μια περίοδο που η δημιουργική έννοια της σύνθεσης έχει επεκταθεί σε πολλές ομάδες ανθρώπων. Κατά συνέπεια έχουμε μια μεγάλη βεντάλια τάσεων αλλά και συνθετών στον τόπο μας, κάτι που στο παρελθόν δεν υπήρχε στον βαθμό και την ένταση που το συναντούμε σήμερα. Υπάρχουν αρκετοί δημιουργοί σύγχρονης μουσικής στον τόπο μας, που ο στόχος κι ο σκοπός τους ενίοτε δεν είναι τόσο ξεκάθαρος ούτε κι αναβαθμισμένος, όσο κανείς θα το περίμενε. Γίνονται προσπάθειες θεσμικές από πολλές κατευθύνσεις και κυρίως από την ΕΕΜ αλλά και από τα Ελληνικά Μουσικά Τμήματα που έχουν τάξεις σύνθεσης κι οι οποίες προβάλλουν την Ελληνική μουσική. Ακόμη και τα Μέγαρα Αθηνών και Θεσσαλονίκης αλλά και η Λυρική μέσω της Πειραματικής Σκηνής ή το Ωνάσειο οργανώνουν κάθε χρόνο δράσεις προς την κατεύθυνση αυτή.
Υπάρχει κοινό και ειδικά νεανικό κοινό;
Φυσικά και υπάρχει, καθόσον η νεολαία πάντα αγκάλιαζε με ζέση όλες τις τάσεις της σύγχρονης μουσικής, κατά συνέπεια έχει κι αυτή το δικό της κοινό, η οποία έχει τους ανάλογους προβληματισμούς κι αν θα όφειλα να δώσω μια συμβουλή στους νέους, θα ήταν να έχουν ένα όνειρο και να το κυνηγήσουν με τα πόδια στη γη και το βλέμμα στον ουρανό, ώστε να πετύχουν το όνειρό τους.
Ποιο είναι το επίπεδο της μουσικής παιδείας και των Ελλήνων συνθετών στη χώρα μας;
Πιστεύω ότι τα τελευταία σαράντα χρόνια η παιδεία αναβαθμίστηκε αισθητά. Αντίστοιχα η σύνθεση αλλά κι εν γένει η μουσική εκπαίδευση απέκτησε έναν πιο εξωστρεφή εκπαιδευτικό προσανατολισμό καθώς η μουσική εκπαίδευση μπήκε στα σχολεία και διδάσκεται στα πανεπιστήμια σε επίπεδο αισθητά αναβαθμισμένο κατά συνέπεια και η γενική μουσική παιδεία είναι πολύ καλύτερη, όπως και το επίπεδο γενικότερα των Ελλήνων μουσικών, μαέστρων αλλά και συνθετών είναι πολύ ψηλότερο.
Μπορεί κάποιος συνθέτης να ζήσει μόνο από τη σύνθεση μουσικής;
Παγκοσμίως, σπάνια υπάρχουν συνθέτες οι οποίοι να είναι σε θέση να βιοπορίζονται από τη σύνθεση κι αυτό περιορίζεται κύρια σε κάποιους λίγους συνθέτες που γράφουν μουσική για τον κινηματογράφο κι ευρύτερα για ακρόαση ή ζούνε σε μεγάλες πολιτισμένες χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής, όπου υπάρχουν πολιτιστικοί φορείς, οι οποίοι, μέσω των αναθέσεων, επιτρέπουν σε κάποιους να μπορούν να ζήσουν χωρίς να έχουν καμία άλλη ενασχόληση. Κατά συνέπεια ζούνε μέσω των παραγγελιών που τους κάνουν για τη σύνθεση. Αλλά αυτοί παγκοσμίως είναι μερικές εκατοντάδες δημιουργών.
Ποια η θέση της ελληνικής μουσικής δημιουργίας στη διεθνή σκηνή;
Η σύγχρονη Ελληνική μουσική φρονώ ότι κατέχει μια σχετικά σημαντική θέση στο παγκόσμιο στερέωμα. Με συνθέτες που εργάστηκαν στον χώρο της κινηματογραφικής μουσικής αλλά κι άλλους που ζούσαν με παραγγελίες σημαντικών φορέων του εξωτερικού. Υπάρχουν πολλοί δημιουργοί σε όλες της μορφές συνθετικής δημιουργίας που κάνουν καριέρα στο εξωτερικό.
Ποια η θέση της ηλεκτρονικής μουσικής στο διεθνές μουσικό προσκήνιο; Είναι η ηλεκτρονική μουσική η σημερινή «κλασική μουσική»;
Καταρχάς η ηλεκτρονική μουσική διαθέτει από μόνη της πολλούς και ικανούς δημιουργούς που ζουν κι εργάζονται στο εξωτερικό. Αλλά και η ίδια η ηλεκτρονική μουσική με τη διευρυμένη πτυχή της μπήκε πολύ δυναμικά τις τελευταίες δεκαετίες στη ζωή κάθε επαγγελματία ή μη συνθέτη. Καθώς μέσω των νέων δυνατοτήτων ο κάθε δημιουργός αποκτά ηχητικό αποτέλεσμα της δράσης και των επιλογών του. Ωστόσο προσωπικά θεωρώ πολύ παρακινδυνευμένο να υιοθετήσω μια τόσο ακραία άποψη εξομοίωσης της κλασικής με την ηλεκτρονική μουσική, κάτι που μπορεί να συμβεί ή να μη συμβεί μετά από δεκάδες χρόνια.
Σας ενδιαφέρει η μελοποίηση ποίησης;
Το τραγούδι αποτελούσε πάντα μια ιδιαίτερη μορφή έκφρασης όλων των λαών της Μεσογείου. Κατά συνέπεια υπήρξε και για μένα μια αφορμή να προσεγγίσω το συναίσθημα και τη συγκίνηση μέσα από τη διττή αυτή εκδήλωση έκφρασης, ήτοι λόγου και μέλους. Συνεπώς με ενδιέφερε αλλά και συνεχίζει να με ενδιαφέρει εξίσου πολύ, εξ ου και έχω γράψει πολλά τραγούδια για διάφορα σχήματα.
Είναι εύκολο να βρίσκετε ποιήματα/λιμπρέτα για μελοποίηση;
Είναι δύσκολο γενικώς να βρεθεί λιμπρέτο για μελοποίηση καθώς το θεματολόγιο έχει εξαντληθεί. Αλλά και αν δεν έχει εξαντληθεί, σίγουρα για τα ελληνικά πράγματα έχει πάντα έναν πολύ συγκεκριμένο χαρακτήρα. Δεν αγγίζει νέες κοινωνικές προκλήσεις και ενδιαφέροντα.
Με ποια άλλη τέχνη θεωρείτε πως συνδυάζεται καλύτερα η σύγχρονη μουσική;
Η ποίηση θα μπορούσε να είναι μία μορφή τέχνης, της οποίας η χρήση της σύγχρονης μουσικής θα θεωρείτο επιτυχημένη, καθώς ο ρόλος της μουσικής αναδεικνύει τις πτυχές του λόγου καθώς και των συναισθημάτων. Αλλά και η τέχνη του κινηματογράφου είναι μια άλλη μορφή τέχνης που καθόρισε τη συνύπαρξη της μουσικής με την εικόνα. Από εκεί και πέρα όλες οι παραστατικές τέχνες καθορίζονται απόλυτα από την ύπαρξη της σύγχρονης μουσικής. Σήμερα πλέον σε οτιδήποτε συμβαίνει ως δημόσιο γεγονός, η μουσική είναι ένας αναγκαίος παράγοντας για την τόνωση ή εκτόνωση του ακροατηρίου.
Ποιοι συνθέτες ή άλλες σημαντικές προσωπικότητες σας έχουν επηρεάσει;
Πολλοί συνθέτες αλλά κι άλλες σημαντικές προσωπικότητες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της καλλιτεχνικής μου ζωής. Εκτός από τους δασκάλους μου υπήρξαν κι άλλοι άνθρωποι που καθόρισαν την εξέλιξή μου και σπάνια μίλησα για αυτούς. Ένας εξ αυτών υπήρξε ο συνθέτης Αργύρης Κουνάδης από το Freiburg της Γερμανίας στις αρχές της δεκαετίας του ʼ80, ο οποίος από την πρώτη στιγμή είδε σε μένα χαρίσματα και ικανότητες που μέχρι τότε κανείς άλλος δεν είχε αναγνωρίσει και κυρίως δεν μίλησε ανοιχτά. Κάτι που το εκτίμησα εξαιρετικά. Ιδιότητες που στην πορεία της ζωής μου επαληθεύτηκαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και σε διάφορες εντάσεις και περιστάσεις. Και ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, υπήρξε ένα είδος μέντορα για τα επόμενα βήματα στη ζωή μου. Κάτι ανάλογο αντίστοιχα συνέβη με τον Carl Orff ή αργότερα με τον Μάνο Χατζιδάκι, την Ελένη Καζαντζάκη, τη Μαρώ Σεφέρη, τον Θόδωρο Αντωνίου, τον Γιώργο Σισιλιάνο αλλά και πολλούς άλλους που έτυχε να συναντήσω περιστασιακά στη ζωή μου καθώς όλοι τους, ο καθένας με τον τρόπο του, προσέθεσαν ένα λιθαράκι στην ψυχή και στο πνεύμα μου. Η δε στάση όλων τους αποτέλεσε μια ανομολόγητη επιβεβαίωση να επιστρέψω από το εξωτερικό και να προσφέρω με τη γνώση, το ταλέντο αλλά και την παρουσία μου στα μουσικά πράγματα του τόπου μας, κι έτσι έγινε.
Για ποια όργανα/συνδυασμούς οργάνων προτιμάτε να γράφετε;
Επειδή έχω γράψει για τα πάντα όπως και για πολλούς σχηματισμούς οργάνων, θεωρώ ότι η χρήση της ορχήστρας με ελκύει παραπάνω. Ειδικά μάλιστα όταν αποκτάς και ένα προσωπικό ηχητικό ύφος, τότε αυτό σου επιτρέπει να θέλεις ακόμα περισσότερο να ασχολείσαι με τους οικείους συνδυασμούς.
Πώς ανταποκρίνεται το κοινό στη μουσική σας;
Γενικά η σχέση μου με το ακροατήριο υπήρξε πάντα ειλικρινής, άμεση και καθόλου προβοκατόρικη ή παρελκυστική. Σεβόμουν το κοινό μου γιατί θεωρούσα ότι η μουσική μου όφειλε να έχει μια ρεαλιστική αγαστή σχέση με τους ακροατές και να μην ακολουθεί την πεπατημένη είτε της κεντροευρωπαϊκής πρωτοπορίας είτε οποιωνδήποτε άλλων τάσεων της εποχής μου. Ακολούθησα μια ανθρωπιστική προσέγγιση της εξέλιξης στο ευρύτερο νεοκλασικό πεδίο, όπου θα περιείχε μεν τη δράση και την αντίδραση, τη συμφωνία και τη διαφωνία, στα πλαίσια πάντα του αναγκαίου για την επίτευξη του συνθετικού στόχου, καθώς όλα όφειλαν να είναι εναρμονισμένα με τις ιδέες και τις ανάγκες μου κι όχι με κάτι απατηλό και ψευδεπίγραφο. Δεν με ενδιέφερε να ανήκω σε μία τάση απλώς για να ανήκω. Κατά συνέπεια ο νεοκλασικός μου ήχος υπήρξε προσεγγίσιμος από όλες τις ομάδες των ακροατών, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το τελευταίο μου έργο που έπαιξε η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης το Πάσχα, που ήταν τα Βυζαντινά Πάθη, όπου συναντήθηκαν η παράδοση της εκκλησιαστικής μας μουσικής με το εθνικό μας ασυνείδητο.
Θεωρείτε κάθε σας έργο μιαν ερώτηση ή μιαν απάντηση;
Θα μπορούσε να θεωρηθεί κάθε έργο αφορμή για μια οιονεί απάντηση σε μια υποθετική ερώτηση, κάτι που το συναντούμε ευχάριστα στα έργα μου. Καθώς κάθε φορά ένα νέο έργο έρχεται να διαπραγματευθεί την πλοκή ως απάντηση ενός έργου. Κατά συνέπεια, κάθε ερώτηση απαντά σε μια καινούργια ερώτηση.
Τι σημαίνει να είναι κανείς Έλληνας/Ελληνίδα συνθέτης/τρια το 2022;
Δεν σημαίνει και πολλά πράγματα για να μην πω κι απολύτως τίποτε και θεωρηθώ μηδενιστής. Καθώς ζούμε σε μία χώρα, όπως αντιλαμβάνεται κανείς, όπου η έλλειψη ιστορικά της αναγέννησης έδρασε καταλυτικά στην εξέλιξή της, γιατί δεν της επέτρεψε να αναπτύξει τέτοια πολιτιστικά αντανακλαστικά τα οποία να είναι συνδεδεμένα με τις εξελίξεις του δυτικού μουσικού πολιτισμού. Ειδικά η ελληνική μουσική ζωή περιστράφηκε αυστηρά γύρω από την θρησκευτική και κοσμική βυζαντινή μουσική και κυρίως ο λαός μας ταυτίστηκε ή συνδέθηκε με τη δημοτική μουσική παράδοση όταν γίναμε συντεταγμένα κράτος μετά την απελευθέρωσή μας. Σαν συνέπεια άνθησαν τα κάθε λογής λαϊκά είδη μουσικής, ειδικά μετά τη μικρασιατική καταστροφή, και αντίστοιχα το αστικό τραγούδι. Ο μουσικός μας πολιτισμός πρωτίστως περιστράφηκε γύρω από τα κάθε μορφής και είδους τραγουδιού (δημοτικό, λαϊκό, πολιτικό, αστικό κ.λ.π.) και μετά με οτιδήποτε άλλο ανήκε έξω από τις παραπάνω τάσεις κι ήταν οι επιρροές της δυτικής μουσικής πάνω στην μουσική δημιουργία. Με άλλα λόγια ο πολιτιστικός μας παρονομαστής υπήρξε το κάθε λογής είδος τραγουδιού που οι δημιουργοί τους ήταν κατά βάση τραγουδοποιοί. Συνεπώς το να δηλώνεις συνθέτης Έντεχνης ή Λόγιας μουσικής στον τόπο μας δεν σήμαινε τίποτε. Ίσα -ίσα που κινδύνευες να θεωρηθείς και γραφικός.
Τι γράφετε αυτήν την περίοδο;
Ένα κοντσέρτο για Κοντραμπάσο και ορχήστρα
6.6.2022
⸙⸙⸙
Ενδεικτικά έργα: