Ένα κείμενο για τα βιβλία και τα μικρά βιβλιοπωλεία –κυρίως αυτά.
Οι προβληματισμοί ξεκινάνε αμέσως μόλις αρχίζεις να χτυπάς τα πρώτα πλήκτρα στο πληκτρολόγιο: ποια είναι τα μικρά βιβλιοπωλεία στην Ελλάδα; Ποιοι είναι οι συνάδελφοί σου; Με ποιους έχεις κοινά προβλήματα;
Μια οποιαδήποτε ημέρα στο κατάστημά μας διώχνουμε καθημερινά 10-20 υποψήφιους πελάτες που ζητούν να βγάλουν φωτοτυπίες. Φεύγουν, πηγαίνουν λίγο πιο κάτω σε φωτοτυπικό εργαστήριο που τους στέλνουμε. Ή στο κοντινότερο βιβλιοπωλείο. Το οποίο έχει φωτοτυπικό μηχάνημα, όπως και τα περισσότερα βιβλιοπωλεία της πόλης μας, αλλά και των περισσότερων επαρχιακών πόλεων απ’ ό,τι ξέρω.
Για να μην τα πολυλογώ, το μεγαλύτερο πρόβλημα του κλάδου μας, είναι το θέμα της ταυτότητας: ποιος μπορεί, ποιος δικαιούται, ποιος θα πρέπει να είναι σε θέση να υψώσει την ταμπέλα «βιβλιοπωλείο» έξω από το κατάστημά του. Αν αυτό το θέμα διευθετηθεί, πολλά άλλα (θεματάκια) θα λυθούνε αυτομάτως. Αλλά επειδή δεν υπάρχει καμία ελπίδα (ή θέληση) από καμία πλευρά (κρατικούς φορείς, εκδότες και καταστήματα λιανικής) να λυθεί ένα τέτοιο ζήτημα, ας περάσουμε στα όμορφα του επαγγέλματος!
Διαβάζεις ένα συγκεκριμένο βιβλίο, ενθουσιάζεσαι. Το προτείνεις τον επόμενο μήνα στους βιβλιόφιλους πελάτες (με τους περισσότερους από τους οποίους έχεις κάτι παραπάνω από μία τυπική επαγγελματική σχέση, πιο πολύ φιλική θα έλεγα πως είναι) και αποκομίζεις θετικά σχόλια, ενθουσιάζονται κάποιοι, κάποιοι όχι τόσο, το κουβεντιάζετε, το προσπερνάτε, πηγαίνετε στο επόμενο κ.ο.κ. Αυτή είναι και η πεμπτουσία του επαγγέλματός μας.
Για να φτάσεις σ’ αυτό το σημείο, έχεις παραγγείλει τα βιβλία που κυκλοφορούν και σε ενδιαφέρουν από 486 διαφορετικούς προμηθευτές (αληθινό νούμερο, αντιστοιχεί στους προμηθευτές μας τα τελευταία 12 χρόνια που έχουμε μηχανογράφηση), τα έχεις παραλάβει, τα έχεις τακτοποιήσει και έχεις ξεχωρίσει ποια σ’ αρέσουν, ποια θα διαβάσεις και ποια θα προτείνεις και σε ποιους πελάτες, αφού δεν είναι όλα για όλους! Μαγεία! Το πιο όμορφο κομμάτι του επαγγέλματος!
Οι πελάτες όλων των ειδών!
Προσπαθώντας να κρατήσουμε ισορροπία ανάμεσα σε όλα τα αναγνωστικά γούστα που μπορεί να έχει ο οποιοσδήποτε πελάτης διαβεί το κατώφλι του καταστήματός μας και του προσωπικού μας γούστου, που οφείλουμε να έχουμε και να το εκφράζουμε άφοβα, δεν αποφεύγονται οι ακροβασίες. Πολλές φορές στο κενό. Η κυρία που έχει στη βιβλιοθήκη της τα άπαντα της πιο πολυδιαβασμένης Ελληνίδας συγγραφέως, δυσκολεύεται να διαλέξει κάτι διαφορετικό. Θα είναι αυτό που προτείνεις εσύ (ο βιβλιοπώλης) ισάξιο των αναρίθμητων «μπεστ σέλλερς» που κυκλοφορούν κάθε Μάιο και που της έχουν κρατήσει ατελείωτες ώρες συντροφιά στην παραλία που ξεροψήνεται, την ίδια στιγμή που ο άντρας της πίνει τα τσιπουράκια του και γυμνάζει τους αμφιβληστροειδείς του με οφθαλμόλουτρα; Ρισκάρεις να (της) προτείνεις ένα βιβλίο διαφορετικού ύφους; Άλλες φορές ναι, άλλες όχι. Ανάλογα το πώς κρίνεις τη διάθεση του πελάτη εκείνη τη στιγμή. Πάντως, το βασικό κριτήριο είναι να πάρει (ο πελάτης) ένα βιβλίο που θα τον κάνει να θέλει να ξαναέρθει. Σκοπιμότητες που έχουν να κάνουν με εκπτωτικές πολιτικές των εκδοτών δεν υπάρχουν στο μυαλό μας ποτέ, όταν έχουμε απέναντί μας τον αναγνώστη.
Οι πιο πολλοί βέβαια, τα τελευταία χρόνια, έρχονται αποφασισμένοι. Με τέτοια πληθώρα ενημέρωσης από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα blogs αναγνωστών, τα λογοτεχνικά έντυπα, αλλά ακόμα κι από την τηλεόραση, λίγοι είναι αυτοί που θα αφεθούν να τους προτείνεις.
Λίγοι, αλλά και πάλι, είναι αρκετοί για να «δουλέψεις» μαζί τους και να φτιάξεις ένα αναγνωστικό κοινό που σου ταιριάζει –αν είσαι βιβλιοπώλης που σέβεται την ταμπέλα που έχει κρεμάσει έξω απ’ το κατάστημα. Αλλά είπαμε, αυτό είναι μία άλλη ιστορία…
Οι παρουσιάσεις βιβλίων. Τι ιστορία κι αυτή.
Χθες είχαμε παρουσίαση βιβλίου. Ο συγγραφέας, βραβευμένος με το κρατικό βραβείο μυθιστορήματος. Το βιβλίο του, ένα μικρό διαμαντάκι! Οι παρουσιαστές ενθουσιασμένοι από την ευκαιρία που τους δόθηκε να μιλήσουν για ένα τέτοιο βιβλίο και να τιμήσουν έναν τέτοιο συγγραφέα. Η προσπάθεια που καταβάλαμε όλοι για την επιτυχία της εκδήλωσης, ήταν φανερή! Τελικά τον συγγραφέα τον τίμησαν μόλις 15 αναγνώστες. Πικραθήκαμε όλοι, και σίγουρα όχι για τις πωλήσεις που δεν έγιναν.
«Δεν βόλευε η μέρα».
«Δεν βόλευε η ώρα».
«Ο σύλλογος υδραυλικών Νομού Τρικάλων είχε κοπή πίττας εκείνη την ώρα».
Δικαιολογίες…
Πριν έναν μήνα, σε άλλη παρουσίαση βιβλίου που είχαμε, δεν έφταιγε ούτε η ώρα, ούτε η ημέρα, ούτε οι υπόλοιπες εκδηλώσεις που υπήρχαν την ίδια μέρα. Αλλά τότε ήταν παρουσίαση μίας ποιητικής συλλογής, μιας νέας κοπέλας, πρωτοεμφανιζόμενης στον χώρο του βιβλίου. Η οποία, υπερπαραγωγή η ίδια, είχε επιστρατεύσει όλη την οικογένεια μέχρι τρίτο βαθμό συγγενείας, καθένας από αυτούς είχε αναλάβει να φέρει άλλους πέντε μαζί του. Στην αίθουσα δημιουργήθηκε το αδιαχώρητο. Τουλάχιστον 120 άτομα ήρθαν για να ακούσουν για τη νέα αυτή ποιητική συλλογή. Σχεδόν όλοι περίμεναν υπομονετικά για να βγάλουν φωτογραφία μετά, με ένα αντίτυπο του βιβλίου ανά χείρας και αγκαλιά με την πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέα. Τα αστραφτερά τους χαμόγελα θα κοσμούσαν για τουλάχιστον τρεις ημέρες τα social media και τις σελίδες των ηλεκτρονικών ΜΜΕ της περιοχής μας. Κανείς απ’ όλους αυτούς, δεν έχει διαβάσει το βιβλίο Η Τέχνη Που Αυτοκτονεί του Κώστα Κουτσουρέλη. Κι ούτε πρόκειται…
Τα τελευταία χρόνια μεγάλη, πολύ μεγάλη αύξηση έχουν οι πωλήσεις βιβλίων ψυχολογίας ή αλλιώς αυτοβελτίωσης, όπως λέγονται. Ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων, αναγνωστών, διαβάζει βιβλία για να δει πώς, για παράδειγμα, «πρέπει» να αγαπήσει, ποιον πρέπει να αγαπήσει και, το πιο σημαντικό, αφού τον αγαπήσει, να ερμηνεύσει γιατί αγάπησε αυτόν κι όχι κάποιον άλλο. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο για να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε, υπάρχουν εγχειρίδια για όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας. Πώς πρέπει να ξυπνάμε, τι ώρα, τι ακριβώς να κάνουμε όταν ξυπνάμε, πώς να οργανώνουμε τον χρόνο μας κατά τη διάρκεια της ημέρας κ.τ.λ. κ.τ.λ. Ξέχασα: μία μεγάλη υποκατηγορία αυτών των βιβλίων έχει τίτλους περίπου έτσι: «Πώς να γίνετε πλούσιοι σε 5 βήματα». Ναι, αν κάτι μας έχει εντυπωσιάσει τα τελευταία χρόνια, είναι η αύξηση των πωλήσεων σε βιβλία αυτού του είδους.
Αυξήσεις τιμών. Είναι η δική μου εντύπωση ή δεν έχει επηρεαστεί η αγορά βιβλίων από τις αυξήσεις τιμών; Ναι, κάποιοι εκδότες αύξησαν τις τιμές των βιβλίων, αλλά αυτός που θέλει να διαβάσει, θα αγοράσει κάτι έτσι κι αλλιώς. Μπορεί να είναι φθηνότερο, μπορεί να είναι από τις προσφορές, αλλά η ουσία δεν είναι πως, τελικά, θα αγοράσει κάτι να διαβάσει; Αυτή την εντύπωση έχουμε. Μάλλον δεν έχει επηρεάσει την –έτσι κι αλλιώς μικρή σε σχέση με τα είδη πρώτης ανάγκης– αγορά βιβλίου ο πληθωρισμός.
Εκεί που φαίνεται να υπάρχει πολύ πρόσφορο έδαφος στην Ελλάδα, είναι στον χώρο των ηλεκτρονικών πωλήσεων. Είμαστε πρωτάρηδες εδώ, χωρίς μεγάλη εμπειρία, τώρα ξεκινήσαμε οπότε συμπεράσματα ουσιαστικά δεν έχουμε. Μόνο προσδοκίες.
Τι μπορεί να κάνει η Πολιτεία για να βοηθήσει τον χώρο; Αυτό που δεν νομίζω να έχει κάνει ποτέ μέχρι τώρα: να οργανώσει και να εφαρμόσει μία πολιτική αύξησης του αναγνωστικού κοινού, από τις μικρές, πολύ μικρές ηλικίες. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να αναγνωριστεί πως το βιβλίο είναι, πρωτίστως, πολιτισμικό αγαθό και έπειτα εμπορικό προϊόν. Και, ως εκ τούτου, τα βιβλιοπωλεία είναι χώρος πολιτισμού. Βέβαια, σ’ αυτόν τον τομέα θα πρέπει να βοηθήσουμε κι εμείς, τα μικρά βιβλιοπωλεία, κάνοντάς τα να μοιάζουν (και να είναι) χώροι πολιτισμού. Κι όχι τα Χριστούγεννα να μοιάζουμε με κατάστημα παιχνιδιών, τις απόκριες το ίδιο, το Πάσχα να ψάχνουμε να βρούμε βιβλία και να βρίσκουμε λαμπάδες κ.ο.κ. Αυτός είναι ένας συλλογισμός που, αυτομάτως, μας επιστρέφει στην αρχή του κειμένου και στο πρόβλημα της ταυτότητας του βιβλιοπωλείου και του βιβλιοπώλη. Για δες…
Μέσα σε όλη αυτή την πάλη για επιχειρηματική επιβίωση, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως, τελικά εμείς και μόνο εμείς (οι καταστηματάρχες) είμαστε υπεύθυνοι για την ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρουμε και εμείς θα πρέπει, καθημερινά, να προσπαθούμε να βελτιώσουμε και τις υπηρεσίες που προσφέρουμε, αλλά και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργαζόμαστε και περνάμε 8 έως και 12 ώρες ημερησίως. Στο χέρι μας είναι.
Εξάλλου, έχουμε και τους καλούς μας πελάτες που, ώρες ώρες, είναι σαν να φροντίζουν για τη διασκέδασή μας! Ακούμε πολλά ευτράπελα και τι να πρωτοθυμηθεί κανείς, αλλά παραμένει στη λίστα με τα κορυφαία η κυριούλα που μας ζήτησε πισσόχαρτο για να φτιάξει τη σκεπή που στάζει («αφού εμένα σε βιβλιοπωλείο μου είπαν να έρθω…») και κύριος που ζήτησε έναν φάκελο ταχυδρομικό και πρόσταξε «βγάλε τον έξω να τον μετρήσουμε»…
Κακά τα ψέματα: κάνουμε μία από τις ομορφότερες δουλειές που υπάρχουν!
Τυχεροί όσοι το έχουμε καταλάβει και φροντίζουμε με τη συμπεριφορά μας και τις υπηρεσίες μας να ομορφαίνουμε, λίγο περισσότερο, το γκρίζο τοπίο στο οποίο ζούμε!
⸙⸙⸙