25 Σεπτεμβρίου 1959
106 Γουέστ 13η Στριτ
Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη
Οικογένεια Ντορν
501 Καμίνο Σιν Νόμπρε
Σάντα Φε, Νιού Μέξικο
Αγαπητοί Ντορν,
Κλέβω λίγο χρόνο να σας γράψω, είναι από τις σπάνιες στιγμές που ο Μαρκ και ο Τζεφ δεν διεκδικούν την προσοχή μου, περνάνε τη φάση που μετράνε πόσο περισσότερο με έχει ο ένας από τον άλλον, είναι εξουθενωτικό, το ΛΑΤΡΕΥΩ! Είναι ξαπλωμένα στον καναπέ, ακίνητα σαν ασιδέρωτα ρούχα, μόνο τα μάτια τους ανοιγοκλείνουν, απορροφημένα να βλέπουν τον Buffalo Bob που τους λέει τι είναι σωστό και λάθος, η φωνή του ακούγεται σαν μπουκωμένη σκούπα που ζορίζεται, δεν τον ακούω καν, ελπίζω να τους μαθαίνει τα πράγματα όπως έχουν. Λυπάμαι τη μαριονέτα και όλες της τις φακίδες.
Έλεν, πόσο χάρηκα με τις φωτογραφίες που έστειλες, μας λείπετε, σε όλους μας λείπετε. Έχει περάσει λίγος καιρός απ’ το τελευταίο μου γράμμα, έχουμε πλέον αρχίσει να συνηθίζουμε αυτή την πόλη με τα τεράστια σάντουιτς και τους φτηνούς καφέδες και η πόλη μάλλον έχει αρχίσει να συνηθίζει εμάς, μας έχει αποδεχτεί, το συνειδητοποίησα την προηγούμενη εβδομάδα όταν στην πρωινή βόλτα με τα παιδιά με φαντάστηκα ως κοκκινολαίμη που στεκόταν σε ένα δέντρο εκεί κοντά και για εκείνο (εμένα) φαινόμουν σαν μια γυναίκα με ένα παιδί στο καρότσι που κρατάει το δεύτερο απ’ το χέρι και ξέρει ακριβώς πού πηγαίνει (πήγαινα στον κύριο Άστριντ, που με προμηθεύει με περισσεύματα υφασμάτων για το ράψιμό μου), είχα μια σιγουριά, θα μπορούσε κάποιος να με σταματήσει να του δώσω οδηγίες, σκέψου, με τέτοια άνεση κινούμαι πια.
Ο Ρέις δυσκολεύεται λίγο παραπάνω, τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα απ’ όσο λογαριάζαμε, δεν μπορεί να μπει στο σωματείο, πρέπει να περάσει τουλάχιστον εξάμηνο για να φανεί ότι είμαστε μόνιμοι κάτοικοι (είμαστε όντως;) και να μπορέσει να βρει μια δουλειά της προκοπής, απογοητεύεται, κυρίως γιατί ξέρει ότι είναι καλύτερος πιανίστας από τους περισσότερους που δουλεύουν στα γνωστά στέκια. Πιστεύω πολύ σ’ αυτόν, είναι θέμα χρόνου να αποδείξει τι μπορεί να κάνει, προς το παρόν παίζει όπου βρίσκει, είναι δυσκολότερο να επιβιώνεις απλώς όταν γνωρίζεις την αξία σου. Επιστρέφει πρωί απ’ τη δουλειά, παίρνω τα παιδιά για να τον αφήσουμε να ξεκουραστεί, έχουμε γυρίσει όλη τη Νέα Υόρκη με τα πόδια, πάρκα, πλατείες, μουσεία.
Πρόλαβα την τελευταία μέρα μιας ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗΣ έκθεσης στο ΜοΜΑ, ομαδικής, Αμερικανοί αφηρημένοι εξπρεσιονιστές, πόσο θα ήθελα να τη βλέπαμε μαζί. Δύσκολο με δυο παιδιά να εστιάζω, όμως ο τοίχος του Ρόθκο αγκίστρωσε το μάτι μου, τα χρώματά του πάλλονταν στους τοίχους, καθαρός όπως οι δρόμοι του Άρκανσο, ξεκάθαρος, μου ήρθε η σκέψη πως κάπως έτσι θέλω να γράφω. Κι εκεί, που όλα τα έργα στέκονταν μόνα τους, αυτόνομα και όλα μαζί έλεγαν μια ιστορία σύνδεσης, ένιωσα τόσο τυχερή. Τυχερή που ήμουν σε ένα δωμάτιο με τον Ρόθκο, τον Πόλλοκ, τον Κλάιν, τον Μάδεργουελ, καταλαβαίνετε, με κάποιον τρόπο μπορούσα να συνδεθώ μαζί τους σ’ αυτόν εδώ τον χώρο και ύστερα σκέφτηκα πως ακόμα και για τον Ρέις είναι τόσο σημαντικό που βρισκόμαστε κάποια μέτρα μακριά από εκεί που παίζει ο Μπιλ Έβανς, ο Ρεντ Γκάρλαντ, ακόμα και ο Μάιλς Ντέιβις παίζει σε ένα κλαμπ τρία τετράγωνα κοντά στο σπίτι μας και μπορεί τώρα να μην έχουμε δεκάρα και να μη μπορούμε να πάμε να τους δούμε, όμως θα το κάνουμε και είναι σημαντικό που είμαστε εδώ και μπορούμε να το κάνουμε. Θέλω να πω, είναι καλό που ήρθαμε, παρά τις δυσκολίες ξέρω πως αυτό έπρεπε να γίνει.
Νιώθω τυχερή για τους ανθρώπους που έχουμε γνωρίσει εδώ, για τους Γκούντμαν, και αυτό το χρωστάω σε εσένα Εντ, να μπορώ να μιλάω για τα γραπτά μου με τον Μιτς Γκούντμαν ενώ ο Τζεφ και ο Μαρκ παίζουν με τον γιο του, να παίρνω συμβουλές από την Ντενίς Λέβερτοφ για παιδικά υγιεινά σνακ και αμέσως μετά να ζητάει τη γνώμη μου για έναν στίχο που μπορεί να μου πάρει το μυαλό, τόσο προσιτή και τόσο λιγότερο πολύπλοκη από τους στίχους της, Εντ, έχει σημασία για εμένα το ότι μπορεί και το κάνει, ότι έχει ρόλους που μου φαίνονται βουνό, μου δείχνει ότι ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ, καταλαβαίνεις; Και την ίδια στιγμή νιώθω ότι έχω τρυπώσει λαθραία σε αυτόν τον κύκλο και κάποια στιγμή κάποιος θα το καταλάβει και θα με πετάξει έξω, νιώθω πως πρέπει να αποδείξω, να δεσμευτώ, να μην τα παίρνω όλα ανάλαφρα, να γράψω κάτι που να δείχνει ότι είμαι καλή συγγραφέας, γιατί το πιστεύω, πιστεύω ότι είμαι καλή συγγραφέας και έχω πολλές ιστορίες που θέλω να πω, όμως με δυσκολεύει πολύ αυτό που λες τεχνική, το πώς λέω τελικά αυτό που ήθελα εξαρχής να πω, γιατί καταλαβαίνω πως αυτό είναι που ξεχωρίζει έναν καλό συγγραφέα και εγώ είμαι ακόμα στο στάδιο του πώς νιώθω και τι είμαι, είναι ματαιοδοξία ή έλλειψη ταλέντου αυτό;
Αυτό άραγε εννοούσε ο Κρίλι όταν με είπε ερασιτέχνιδα, με πλήγωσε πολύ γιατί πέταξε τη λέξη χωρίς να σκεφτεί με τι βάρος θα έπεφτε πάνω μου, το ξέρεις, και πιάνω τον εαυτό μου να γίνομαι μικροπρεπής και να κάνω άσχημες σκέψεις παρόλο που τον σέβομαι και τον εκτιμώ. Γρατζουνούσε ένας δίσκος στο κεφάλι μου που έλεγε πως είναι από τους συγγραφείς που κολακεύονται και αποζητούν τους θαυμαστές, αλλά όταν προσπαθήσουν οι θαυμαστές να γράψουν, ω, τότε αλλάζει το πράγμα και ίσως για εκείνον ήμουν αυτό, μια θαυμάστρια που ξαφνικά απέκτησε θράσος, μια νοικοκυρούλα που σκέφτηκε «γιατί όχι;». Αυτό είμαι στα μάτια του; Και καταλαβαίνω πως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβαίνει με τον Μπομπ, γιατί είναι αυτός που είναι και δεν τα έχει ανάγκη αυτά, οπότε εγώ φταίω, γίνομαι μικρή για να ελαφρύνω την απόρριψη, όμως δεν βοηθά και το περιβάλλον και είναι μια άλλη ιστορία αυτό, υπάρχει πολλή μικροπρέπεια εδώ, μικρές κουβέντες που λέγονται λες και τις παίρνει ο αέρας, μικρές φονικές κακίες που μπορούν να μαζευτούν πίσω με την ίδια ευκολία που ξεστομίστηκαν και να πιστέψεις πως τις φαντάστηκες. Ήμουν τόσο χολωμένη με τον Κρίλι, που οι κεραίες μου έπιαναν τα παράπονα που είχαν οι άλλοι από εκείνον και ένιωθα ότι με κάποιον τρόπο επιβεβαιωνόμουν, ότι αυτό που είπε για εμένα ήταν λάθος και είχα μια παρόρμηση να συμμετέχω σ’ αυτές τις κουβέντες, είναι κι αυτή μια κάποια σύνδεση με τους υπόλοιπους, όμως με αρρωσταίνει η σκέψη πως οι ίδιοι άνθρωποι που μπροστά του δείχνουν θαυμασμό μπορούν να μιλάνε τόσο άσχημα πίσω από την πλάτη του, έγινα μέρος αυτού και ντράπηκα, ένιωσα τα ρούχα πάνω μου τεράστια και φτηνά, έγινα τόση δα απ’ την πικρία μου. Είναι τρομερό πόσο πολύ νιώθω ο εαυτός μου ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους και συγχρόνως πόσο ξένη μπορώ να γίνω σε σχέση με αυτό που πίστευα ότι είμαι. Ήταν πολύ πιο απλά στη Σάντα Φε, ή έτσι ένιωθα τέλος πάντων. Ίσως ενηλικιώθηκα. Ίσως έτσι είμαστε οι άνθρωποι, πολύπλοκοι.
Θα στείλω ένα διήγημα στο Noonday, έχει επαφές μαζί τους ο Μαξ Φινστάιν και προσφέρθηκε να με βοηθήσει, του έδειξα μια μικρή ιστορία με τα δόντια του παππού μου που δεν είμαι ακόμα σίγουρη αν τη φαντάστηκα ή αν συνέβη στ’ αλήθεια και μου είπε πως του φάνηκε μικρή. Του είπα πως θα προσθέσω δυο κιλά παραπάνω. Τη στέλνω και σε εσένα Εντ, αν βρεις χρόνο και διάθεση και θέλεις τέλος πάντων, πάντα οι παρατηρήσεις σου είναι τόσο βοηθητικές, λες τόσα πράγματα που δεν τα γνώριζα καν και ο τρόπος σου είναι τόσο άμεσος, συγκεκριμένος, μου δείχνεις τον ρυθμό, πώς μπορώ να παίξω με τα επίθετα, δεν ξέρω αν μπορείς να καταλάβεις πόσο με ξαφνιάζει και με βοηθά αυτή η ακρίβεια, το ότι βρίσκεις το πρόβλημα με εμένα και το γραπτό μου και προτείνεις συγχρόνως και τη λύση. Ως τώρα δεν είχε βρεθεί κανείς να με κάνει να καταλάβω ότι το γράψιμο μπορεί να φαίνεται απολαυστική, αυτοσχεδιαστική τζαζ (αν το θέλεις), αλλά από πίσω υπάρχει τόση δουλειά και παρτιτούρα. (Συνεχίζω να αλλάζω το Ελ Τιμ, γράφω ξανά κάθε αναθεματισμένη πρόταση, είχες δίκιο σε όλες σου τις παρατηρήσεις, δυσκολεύομαι να διώξω από πάνω μου αυτόν τον ΨΕΥΤΟΘΕΤΙΚΙΣΜΟ, δεν νιώθω έντιμη την αισιοδοξία μου, πώς να το πω, σαν να την έχω κολλημένη πάνω μου αντί να γεννιέται για να αντιμετωπίζω τις καταστάσεις).
Η Ντενίς μου πρότεινε ένα εργαστήριο γραφής που οργανώνει ένας φίλος της συγγραφέας, Άντριου Μπερν λέγεται, δεν τον γνώριζα και πήγα περισσότερο από ντροπή, να μην τη προσβάλω, αλλά Έντι, ήταν εφιαλτικό. Στις πρώτες δυο συναντήσεις αναλύσαμε δυο διηγήματά του που δεν ήταν καν καλά, θα είχες τόσες παρατηρήσεις να του κάνεις. Στην επόμενη συνάντηση, του έδωσα μια όχι και πολύ δουλεμένη ιστορία μου και μου είπε πως δεν ήταν καθόλου καλή. Δεν εξήγησε γιατί, είπε μόνο πως βλέπει ταλέντο, όμως περίμενε περισσότερα από μια φίλη της Ντενίς. Όλα αυτά με ένα ύφος πολύ σοβαρό που για κάποιο λόγο μέσα μου λειτούργησε αντανακλαστικά και έπεισα τον εαυτό μου ότι αυτός ο άνθρωπος γνώριζε για τι πράγμα μιλάει, κατάλαβε ότι η ιστορία γράφτηκε στο πόδι και θα πρέπει να τον ευχαριστήσω που ασχολήθηκε μαζί μου, άσε που ένιωσα κάτι σαν «ερωτισμό», δεν ξέρω αν είναι η σωστή λέξη, σαν να προσπαθούσε να με σαγηνεύσει (;), δεν ξέρω καν αν το δημιούργησα μόνη μου όλο αυτό στο μυαλό μου, μπορεί. Έτσι ήταν και με τους υπόλοιπους, δεν ξέρω πώς λειτούργησε σε εκείνους. Προσπάθησα περισσότερο την επόμενη φορά, γιατί ήθελα να τον κερδίσω και στ’ αλήθεια περίμενα να του αρέσει η ιστορία μου (αυτή η ματαιοδοξία μου), και να πάρω τον έπαινο, όμως και πάλι δεν του άρεσε. Φαινόταν πολύ αυστηρός, το βλέμμα νυστέρι που ετοιμαζόταν για επέμβαση, το στόμα του μια ευθεία, μου είπε ότι ήταν ΑΠΑΙΣΙΑ, αυτή τη λέξη χρησιμοποίησε, το πιστεύεις, απαίσια και πως αν ήθελα στ’ αλήθεια να γίνω συγγραφέας θα έπρεπε να βουτήξω βαθύτερα ή κάτι τέτοιο δεν θυμάμαι ακριβώς γιατί άρχισε να μπουρδολογεί, όμως εκείνη τη στιγμή τον κοιτούσα και θυμήθηκα τον Πολ (ίσως έτσι εξηγείται ο ερωτισμός), τον πρώην άντρα μου.
Δεν σου έχω μιλήσει πολύ γι’ αυτόν και ίσως σου φανεί αστείο, όμως για εκείνον έκανα τα πιο τρελά πράγματα. Κρατούσα το καυτό μέρος του φλιτζανιού ώστε αυτός να πιάσει το χερούλι για να μην καεί, σιδέρωνα το μποξεράκι του για να είναι ζεστό, έκοβα τα νύχια των ποδιών του, διάλεγε τα ρούχα που θα φορούσα και χτένιζα τα μαλλιά μου όπως άρεσαν σε εκείνον, με έβαζε να κοιμάμαι μπρούμυτα για να «διορθωθεί» η μύτη μου, έκανε συνεχώς παρατηρήσεις για το πώς στέκομαι, πώς κάθομαι, πώς αναπνέω και εγώ ανέπνεα διαφορετικά γιατί ένιωθα ξεχωριστή που είχε διαλέξει εμένα ανάμεσα σε τόσες ενώ ανέπνεα ΑΠΑΙΣΙΑ και τη στιγμή εκείνη που ο Μίτσελ μπουρδολογούσε, σκέφτηκα ότι αυτός ο κακομοίρης έκανε ό,τι και ο Πολ. Είχε βάλει τον εαυτό του ψηλότερα από εμένα και ήθελε να με πείσει για τη θέση του αυτή κρατώντας με χαμηλά. Και θα ήμουν έτοιμη να την πάρω τη θέση που μου προσέφερε ως δώρο και να προσπαθώ να κάνω τα πάντα μέχρι να ευχαριστηθεί, όμως αυτοί οι άνθρωποι δεν ευχαριστιούνται ποτέ γιατί τρέμουν μήπως καταλάβει κάποιος ποια είναι η αληθινή τους θέση, κι εγώ το γνώριζα αυτό καλά, νά και κάτι χρήσιμο που βγήκε από αυτόν τον γάμο. Ω, Εντ, αυτή η σκέψη με απελευθέρωσε. Στην επόμενη συνάντηση, και σε παρακαλώ ΜΗ ΘΥΜΩΣΕΙΣ, του έδωσα να διαβάσει ένα ποίημά σου με το όνομά μου στη θέση του δικού σου και έχω να σου πω Έντουαρντ Ντορν, ότι ο Άντριου Μπερν που διδάσκει δημιουργική γραφή σε ένα υπόγειο της Γκρίνουιτς Στριτ, βρίσκει το κείμενό σου φριχτό! «We all stand swaying. It’s someone’s turn to shoot», ΜΠΑΝΓΚ ΜΠΑΝΓΚ, μάλλον ήταν η σειρά του Μπερν…
Αχ, ελπίζω να βρίσκεις αστείο αυτό που έκανα και να μη θυμώσεις με το θράσος μου, όμως αυτό που θέλω να σου πω είναι πόσο ευγνώμων είμαι για εσένα, τον χρόνο που μου προσφέρεις, τα μαθήματα που μου δίνεις, το ότι είσαι τόσο συγκεκριμένος και δεν μου πετάς μια βαριά κριτική που δεν ξέρω τι να την κάνω, το ότι μου μιλάς σαν να είμαι ομότεχνη! Δεν ξέρω πώς ξεπληρώνονται όλα αυτά. Τα έχω όμως τόσο ανάγκη.
Τέλος πάντων, φλυαρώ και φλυαρώ και φλυαρώ και ξέχασα να σας πω ότι έχω φτιάξει τρία πόντσος για τον Φρεντ, τον Πολ και την Τσέινι, είμαι σίγουρη ότι θα τους αρέσουν πολύ, θα σας τα δώσω την επόμενη φορά που θα βρεθούμε. Τα βράδια ράβω, διαβάζω και γράφω, αλλά το ράψιμο είναι το πιο διασκεδαστικό! Αδειάζει το μυαλό μου, σαν και κρατώ ροζάριο και μετράω μέσα στην ησυχία μου προσευχές, μάλλον όχι προσευχές, μακριά από εμάς οι καλόγριες, επαναλαμβάνω μάντρα, ΟΛΑ ΘΑ ΠΑΝΕ ΚΑΛΑ, ΟΛΑ ΘΑ ΠΑΝΕ ΚΑΛΑ, αυτό είναι το δικό μου μάντρα όταν αδειάζω το μυαλό μου απ’ τα υπόλοιπα και ύστερα γίνονται όλα ξεκάθαρα, έχω φτιάξει μια ρόμπα, μια εσάρπα, μια κάπα και έχω βρει τη λέξη που έψαχνα για να φτιάξω τον ρυθμό. Νιώθω ΧΡΗΣΙΜΗ και ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ!
Νομίζω ότι θα αργήσω λίγο να σας ξαναγράψω, μέχρι να έχω κάτι μεγάλο να σας πω και να μη σας τρελαίνω με τη φλυαρία μου, εσείς όμως γράψτε μου μεγάλα και φλύαρα γράμματα, Έλεν, στείλε μου φωτογραφίες των παιδιών, θα ήθελα να ήσασταν όλοι εδώ να κάναμε μεγάλες βόλτες και μεγάλες συζητήσεις για τα πάντα και να γελούσαμε και να δακρύζαμε απ’ τα γέλια. Μας λείπετε.
Αγάπη, Λουσία
ΥΓ. Εντ, δεν χρειάζεται να διαβάσεις την ιστορία για το Noonday, μην το νιώσεις ως υποχρέωση, νιώθω άσχημα να ζητάω συνέχεια την προσοχή σου.
ΥΥΓ. Στο διαμέρισμα που είναι ακριβώς πάνω απ’ το δικό μας, μετακόμισε ένα ζευγάρι που δεν σταματά να μαλώνει και στην αρχή νόμιζα πως κάποιος βάζει δυνατά την τηλεόραση, όμως είναι εκείνοι, όλη μέρα ουρλιάζουν και πληγώνουν ο ένας τον άλλον. Χθες συνάντησα τη γυναίκα στην είσοδο και την κάλεσα για καφέ. Θα σας έχω νεότερα στο επόμενο γράμμα.
ΥΥΥΓ. Η ιστορία μου επιστράφηκε από τον Κέρουακ, ήταν λάθος η διεύθυνση. Είναι Ρόουντ Άιλαντ ή Λονγκ Άιλαντ;
