Μετάφραση: Δημήτρης Αγγελής
ΑΝΑΝΟΔΕΝΤΡΟ
Όταν έφυγε απ’ την Παλαιστίνη, ήθελε νά βρει σ’ εκείνες τις χώρες ένα ανανόδεντρο. Φανταζόταν ένα δέντρο με πυκνή φυλλωσιά, παρόμοιο μ’ αυτό που φύτεψε ο Θεός στον παράδεισο.
Παράτησε τη γη του με την ελπίδα μιας νέας και δεν βρήκε αυτό που περίμενε.
Σ’ αυτό το ποίημα, ο παππούς μου μπορεί να μαζέψει ανανάδες απ’ την κορφή ενός δέντρου, επειδή σ’ ένα ποίημα μπορούν να φυτρώσουν ακόμα και δέντρα που δεν υπάρχουν πια, αρχαίοι καρποί, ακόμα και μία πατρίδα.
Ωστόσο, επιμένω. Αυτό που θέλω να φυτρώσει εδώ δεν είναι το δέντρο, αλλά η ελπίδα ότι υπάρχει ακόμα ένα μέρος όπου τα δέντρα-ανανάδες αφθονούν.
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΟ
Είμαστε άτομα
που με τρόπους διαφορετικούς νιώθουμε το κρύο.
Τη λύπη που κρέμεται
στους τοίχους ενός μουσείου.
Ένας Χόντλερ,
ένας Ρέμπραντ,
ή ένας Ντεγκά.
Ή τα σκουλήκια
απ’ τα οποία ο Γουάλας Στίβενς
έφτιαχνε τα μεταξωτά του κοστούμια.
Είμαστε το θραύσμα
απ’ το μεγάλο κρύσταλλο του Ντυσάν,
Το ανεξιχνίαστο συκώτι του Τιτυού.
Το άφατο στο μητρικό μάτι.
Το αγαπημένο ξόρκι της Κίρκης.
Το έρημο δωμάτιο του Ιερώνυμου.
Η διδακτορική διατριβή του Μαρξ.
Δεν είμαστε άτομα
που κλαίνε όταν συνευρίσκονται,
αλλά αυτό που κρατάμε απ’ το κενό.
ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΜΑΛΛΙΩΝ
Όλα τα σπουδαία πράγματα
ξεκινούν με μια ιδέα σ’ ένα ξεχτένιστο κεφάλι.
Πώς θα μπορούσε ο Θεός —ας πούμε— να δημιουργήσει το σύμπαν μ’ ένα καουτσουκένιο κεφάλι;
Τι θα έκανε ο Νώε μέσα στην κιβωτό αν είχε ένα κεφάλι θαλαμηπόλου,
ή ο Ιησούς Χριστός στο βουνό αν τα μαλλιά τους δεν είχαν ανακατευτεί απ’ τον άνεμο;
Ο Ηράκλειτος αναδύθηκε απ’ το ποτάμι τόσο ξεχτένιστος όσο ο Αρχιμήδης απ’ τη μπανιέρα
και πάνω απ’ τη φαλάκρα του Σωκράτη και του Πλάτωνα ξεφύτρωναν τρίχες ανεξέλεγκτα
Είναι γνωστό πως ο Όμηρος πέθανε τραβώντας τα μαλλιά του από απόγνωση
κι ότι ο Θερβάντες, ο Κεβέδο και ο Γκόνγκορα χτένιζαν,
σαν τον Σαίξπηρ, μόνο τα μουστάκια τους
Πιο φωτεινή καιγόταν η Ιωάννα της Λωραίνης στην πυρά εξαιτίας των ατίθασων
μαλλιών της
και στην αρχαιότητα
οι πρώτοι άνδρες που φύτεψαν καφέ και καλαμπόκι
οι σαμάνοι και οι ιερείς
αυτοί που χάραξαν τα πρώτα ποιήματα σε πέτρες απόμακρες
όλοι αποτελούν μέρος των ανωνύμων ξεχτένιστων όπως πάντα
αργότερα
τον Νεύτωνα τον ξεχτένισε ένα μήλο
τα μαλλιά του Τόμας Άλμπα Έντισον τινάχτηκαν απ’ τον ηλεκτρισμό
ο Μπαχ έκρυψε τη χαίτη του με μια περούκα
και ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι επίσης άφηνε ατημέλητα τα γένια του
όλοι οι άγγελοι στον παράδεισο, οι Εσπερίδες, οι μούσες
οι σειρήνες και οι γυναίκες που ξέρουν να πετούν
όλες έχουν μακριά, ξέπλεκα μαλλιά
στη σύγχρονη ιστορία
ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ήταν ο πιο ξεχτένιστος του 20ού αιώνα
κι ο Αδόλφος Χίτλερ, φυσικά,
εκείνος με τα πιο περιποιημένα μαλλιά
αλλά τα σπουδαία πράγματα είναι επίσης τα πιο απλά
σαν εκείνους που επιστρέφουν στο σπίτι βιαστικά για τα ξεχτένιστα μαλλιά τους
ή σαν τα παιδιά που μαθαίνουν την αγάπη ξεχτενίζοντας την κόμη της μητέρας τους
είναι προφανές ότι τα όνειρα γεννιούνται σε κοιμισμένα κεφάλια
επειδή ακριβώς είναι πάντα ατημέλητα
και σαν τους εραστές που, πάνω απ' όλα, ξεχτενίζονται
όταν φιλιούνται και κάνουν έρωτα
γι' αυτό σας λέω:
να μην εμπιστεύεστε ποτέ μιαν αγάπη που δεν σε ξεχτενίζει.
ΟΙ ΠΟΛΩΝΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ
Κάπως, η οικειότητα του νερού διέλυσε την φυγή του μονοπατιού. Τα μονοπάτια πολλαπλασιάζονται σαν ένα ποτήρι νερό θρυμματισμένο στη νύχτα. Πολωνοί ποιητές εγκαθίστανται και λάμπουν δίπλα στον Σταυρό του Νότου. Η Κρακοβία έχει τώρα μια λεωφόρο στερεωμένη στο στήθος μου. Όλα τα πλοία του Ντάντσιχ πλέουν προς την αποβάθρα μου. Η αδράνεια είναι μια μέλισσα που σταμάτησε να βουίζει στον ορίζοντα. Κάθε ανοιχτή βρύση μού επαναλαμβάνει έναν στίχο του Ρόζεβιτς: Η πιο απτή περιγραφή του ψωμιού είναι μια περιγραφή της πείνας. Το λάθος ήταν ότι δεν γύρισα τον χάρτη. Δώσαμε στον βορρά ένα όνειρο με το δικό του όνομα. Ο Χέρμπερτ ανακάλυψε την απάτη. Ζούμε μέσα σε μια ντουλάπα και οι σκώροι είναι, στην πραγματικότητα, οι κομήτες που πετούν από πάνω μας. Τώρα ένας μαύρος κύκνος παίρνει τη θέση του φρουρού και συμβουλεύει: ποτέ δεν έχει τρυπήσει ένα ποίημα της Σιμπόρσκα μια σφαίρα. Η ποίηση είναι πιο αξιόπιστη από ένα αλεξίσφαιρο γιλέκο. Είναι επίσης πιο αξιόπιστη από οποιοδήποτε μονοπάτι. Μέσα από αυτήν, είναι δυνατό να επιστρέψουμε σπίτι. Με ασφάλεια. Όλοι οι δρόμοι τώρα οδηγούν πίσω.
ΓΚΛΥΚ
Ξέρω ότι υπάρχουν μικροσκοπικοί άγγελοι που αποστειρώνουν σκουριασμένα πιρούνια, το ξέρω λόγω της φοβίας μου μήπως μολυνθώ από λύσσα. Υπάρχουν αρκούδες που έμαθαν τη γλώσσα του χιονιού και περπατούν στο τεντωμένο σχοινί ανάμεσα στους πνεύμονές μου. Γι' αυτό υποφέρω από ίλιγγο κι έχω ένα χέρι που, μέσα απ’ την κλειδαρότρυπα, μπορεί να μοιάζει με γάντζο. Υποφέρω από παράνοια εξαιτίας των καθρεφτών οπισθοπορείας και των αυτιών καμήλας. Υπάρχει μια σφαίρα που με κυνηγάει, μερικές φορές μεταμφιεσμένη σε μέλισσα, και άλλες φορές επιβιβάζεται σε αεροπλάνα οριγκάμι. Έχω μακριά γενειάδα επειδή φοβάμαι τα ξυράφια που σφετερίζονται την αϋπνία μου και, στο μισοΰπνι μου, αποκεφαλίζουν τις παιώνιες. Λυπάμαι τις παιώνιες επειδή, φωνητικά, ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τα ποιήματα, και όλοι γνωρίζουν πως τα ποιήματα συγγενεύουν με τις λύπες. Διαβάζω ποίηση επειδή, στατιστικά, κανείς δεν έχει μαχαιρωθεί διαβάζοντας Ρίλκε. Κανείς δεν έχει πεθάνει σε τσουνάμι με ανοιχτό μπροστά του ένα βιβλίο του Χικμέτ. Φοβάμαι τους μετεωρίτες, τους θαλάμους αερίων και τους λατινοαμερικανούς πολιτικούς∙ δηλαδή, φοβάμαι όντα και πράγματα που δεν αγάπησαν ποτέ ένα ποίημα. Αν και υποφέρω πολύ στις υπερωκεάνιες πτήσεις, μου αρέσει να επισκέπτομαι τη Γερμανία επειδή στα γερμανικά, η καλή τύχη και η ευτυχία έχουν την ίδια λέξη: Γκλυκ. Όταν το ανακάλυψα, έγινα ένας ψυχαναγκαστικός αναγνώστης της Λουίζ Γκλυκ και, ως δεισιδαίμων, την πρόσθεσα στη λίστα μου με τους ποιητές που λειτουργούν ως σωτήρια φυλαχτά. Είμαι επιφυλακτικός με τα μάτια που κοιτάζουν μέσα τους, με τους μικρούς θεούς που, κρυμμένοι απ’ τους γονείς τους, παίζουν με τον κόσμο. Φοβάμαι την πλημμυρίδα του Νείλου, μια εφόρμηση από πιάνα ή μια βροχή από σαλιγκάρια και αχινούς. Είμαι αλλεργικός στη θλίψη, στις μαύρες τρύπες που καταμετρούν τις χάντρες απ’ το ροζάριο. Στα τηλέφωνα που κουδουνίζουν κάτω απ’ το νερό και στα πρωτοσέλιδα της αυριανής εφημερίδας. Τρομάζω με τους ανεμοστρόβιλους που σχηματίζονται στη μνήμη, με την κακοφωνία και με τα βάθη που διευρύνουν τις αβύσσους τους κάθε μέρα. Και ο θάνατος... μ’ αφήνει αφύλακτο. Το έμαθα αυτό από τα εφήμερα που, μόλις γεννηθούν, κάνουν έρωτα στον αφρό του Δούναβη, επιζούν και ύστερα πεθαίνουν. Ευτυχία και τύχη. «Καλή γκλυκ», θα έλεγαν οι Τεύτονες!
ΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ
Με λίγα αλλά μαθημένα βιβλία μαζί
ΦΡΑΝΣΙΣΚΟ ΝΤΕ ΚΕΒΕΔΟ
Να κρατάτε πάντα πρόχειρα τα βιβλία ποίησης
μακριά από τα άλλα
χωριστά
όπου δεν θα τα ξεχάσετε
όπου μπορείτε πάντα να τα δείτε
ακόμα κι αν δεν τα διαβάσετε ή τα έχετε εγκαταλείψει
Να κρατάτε τα βιβλία ποίησης κοντά σας
δίπλα στο κρεβάτι σας
στο κεφαλάρι του κρεβατιού σας
ή στο κομοδίνο
ποτέ πιο μακριά
πάντα εκεί που συμβαίνουν τα όνειρα
όπου κλείνετε τα μάτια σας χωρίς φόβο
κοντά στο σημείο που κάνετε έρωτα όσο το δυνατόν πιο κοντά
στο σημείο που κάνετε έρωτα
γιατί εκεί πρέπει να βρίσκονται
⸙⸙⸙
[Ο ποιητής από την Ονδούρα Rolando Kattan (Τεγκουσιγάλπα, 1979) συμμετείχε στο 11ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών (2025).]
