Γεωγραφία, Σχεδίασμα 1

Ο Αχιλλέας έφυγε για την Τροία
Ο Σωκράτης ήπιε το κώνειο

Αλλά
εγώ
κοίταξα μέσα μου
και
το ποτάμι
άνοιξε
με τη νύμφη να παίζει
στις όχθες του
κάτω από το δέρμα μου
και το αίμα ήτανε βύσσινο
χωρίς μπετό
να σταματά τη ροή
να βράζει καλοκαίρι
και να κρύβει Όλυμπο Χειμώνα

Είναι ένα έγκλημα αρχιτεκτονικής
Είπε

Και ο λόγος έσπασε από τους πεζόδρομους
σε αυτό που κρατά η πόλη από τα αρχαία χρόνια:

Δράματα μεγάλα και μικρά
Κωμωδίες

Μάγισσες
Φιλαργυρία

Μισθοφόρους
Εμπόρους χωρίς να τους μαστιγώνει κανείς

Μα όταν τα μάτια μου γύρισαν ανάποδα
είδα
αγρότες
να κλωτσάνε μια μπάλα
και να θερίζουν κεφάλια

–τη χώρα κομμένη στα δύο–

όταν η γενική απεργία κλείδωσε την πόλη
και τα λάστιχα έκαιγαν στην εθνική
με κάποιο τρόπο
ανέβαινε το τρένο από το Κιλελέρ
γεμάτο νεκρούς οπαδούς μιας ομάδας που ακόμα δεν είχανε γνωρίσει

Και είπε :

Εγώ είμαι η δικαιοσύνη, ο νόμος ο ισχυρός
που κάνει τους νόμους σε αυτόν τον χώρο και χρόνο
να λυγίζουν

Γιατί είπε:
κανείς δε θα αναστηθεί μα όλοι θα συμβάλλουν

Γιατί είπε:
Έχεις το τριαδικό, σημάδι που το έχεις αντιληφθεί.

Τότε ακριβώς έκανα τον σταυρό μου και φίλησα το χέρι της
όπως ο πιστός προσεύχεται να βγει το μεροκάματο
σ’ έναν κόσμο άγνωστο σε ʼκείνον

και
είδα
εμένα
να περιφέρομαι
2008
στην πόλη που αγαπώ
μέσα στην πέτρα και τη φωτιά
και ένιωσα
πως είναι κάτι σωστό
μα ήταν ο φόβος μου μεγάλος
ήταν οι φόβοι μου μεγάλοι
και πιο μεγάλος ο εαυτός μου
να με περιφρονεί
φώναξα
αλτ
και η Marija
μου σφάλισε τα
μάτια

Ξαναγύρισα στο πράσινο ποτάμι
που εκείνη πνίγηκε
καθώς η πόλη που αγαπώ
ανθίζει
και έδωσα
από το αίμα μου:

Είπα φτάνει
Δεν είμαστε στη Γλασκώβη
όχι εσωτερικές φωνές

και κοίταξα τη χώρα μου
έξω από την πατρίδα μου
και τα σύνορά μου είπα
είναι τα τέμπη, η λίμνη, τα μετέωρα
ο αλμυρός
και το πολυδένδρι
τα έχω χαράξει πάνω στον πάγο
και έξω δε θα με δείτε σχεδόν ποτέ·

Όλα ξεκίνησαν στη Φάτνη
Την ξηλώσαμε πέτρα πέτρα
με τη βοήθεια της Παναγίας
πήγαμε τις διμοιρίες στο αστυνομικό τμήμα
Και οι Λαρισαίοι αρέσκονται στα θεάματα
Και οι χιλιάδες είχαμε κοινό χιλιάδες
και τις τράπεζες τις σπάσαμε
και τον καπιταλισμό εξηγήσαμε
και τον καπιταλισμό πολεμήσαμε
και ό,τι γκρεμίζαμε κανείς μας δεν ήξερε να φτιάξει

Και είπα με μάρτυρές μου όλους στη συνέλευση
Εγώ ο λόγος, και ο λόγος λέει
πως δεν είναι η ώρα για περαιτέρω ανακαινίσεις

και ένιωσα τη θέληση για καταστροφή
και ένιωσα σώματα να καταστρέφουν και να φιλούν το σώμα μου
και είπα

ας καταστρέψουμε τα κτήρια στην Αλεξάνδρου
ας διακομιστούμε ερωτευμένοι στα ψυχιατρεία
ας υποσχεθούμε όλοι πως θα φιλάμε υπέροχα

Σύντροφε μας έμεινε η φιλία μας
και η ελπίδα πως κάποιος άλλος κάποια άλλη θα

Μετρώ το ύψος μου
και χαμηλώνω το βλέμμα

Γυρίζω όμως στην πόλη μου
στο πράσινο που κυλά δίπλα στις όχθες
και βλέπω την ιστορία του κόσμου
στις γραμμές των τρένων να επαναλαμβάνεται

Μαρίνο Αντύπα
γράφω το όνομά σου στο χιόνι
Γιώργο Μητσιμπόνα
γράφω το όνομά σου στο χιόνι

κάθε μέρα
κάθε μέρα

στην ιστορία
το όνομά σας
κάποιος άλλος να τραγουδήσει
παρακαλώ

❧

Συνέρχομαι
μικρά παιδιά
το ένα μετά το άλλο
έρχονται και φτύνουν

Αυτό για την επανάσταση της Αϊτής
Αυτό για τον Ισπανικό εμφύλιο
Αυτό για το βιβλίο που ποτέ σου δεν τέλειωσες

Μα εγώ δεν ήμουν
Δεν ήμουν
Δεν ήμουν μαύρος
στον βορρά
με μια σφαίρα στο κούτελο να γράφω
άστρο ή έχει λήξει
σύντροφος να κλαίω μόνο μαύρες χήρες
και οι εικόνες μου
φτάνει
τις ήπια
όλες
αναδρομικά

Φτάνει
Πηγαίντε να παίξετε κρυφτό
θα σας βρω και θα σας πάρω το κεφάλι

⸙⸙⸙

Σημειώσεις

1.
Ο Αχιλλέας, ο θρυλικός ήρωας της Ιλιάδας του Ομήρου, βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα πριν από την εκστρατεία στην Τροία. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η μητέρα του, η θεά Θέτις, ήταν αυτή που του πρότεινε να μην πάει στην Τροία αλλά να μείνει στη Θεσσαλία.
Η Θέτις, γνώριζε ότι ο γιος της είχε να επιλέξει ανάμεσα σε δύο τύπους μοίρας. Αν πήγαινε στην Τροία, θα αποκτούσε αιώνια δόξα ως ήρωας, αλλά η ζωή του θα ήταν σύντομη, καθώς θα πέθαινε στη μάχη. Αν έμενε στη Θεσσαλία, θα είχε μακροχρόνια ζωή και θα ζούσε ειρηνικά, αλλά θα παρέμενε άγνωστος και χωρίς φήμη.

2.
Ο Σωκράτης απέρριψε την πρόταση των μαθητών του να δραπετεύσει με τη βοήθειά τους και προτίμησε να πιει το κώνειο. Δεν είναι λίγοι που πιστεύουν πως η πόλη που οι μαθητές του του πρότειναν να μεταβεί μετά την απόδραση ήταν η Λάρισα.

3.
Γύρω από το όνομα «Λάρισα» έχουν δημιουργηθεί αρκετοί μύθοι με τους οποίους οι Θεσσαλοί προσπάθησαν να εξηγήσουν την προέλευση της ονομασίας της και να υμνήσουν την πρωτεύουσά τους, της οποίας η ίδρυση χάνονταν τόσο πίσω στον χρόνο που μόνον οι εικασίες μπορούσαν να προσεγγίσουν. Κατά την επικρατέστερη εκδοχή, η Λάρισα προήλθε από την Πελασγική λέξη λάας που σημαίνει βράχος, απ’ όπου και η λέξη λαός. Σύμφωνα με μία εκδοχή, η νύμφη Λάρισα παίζοντας με το τόπι της δίπλα στον Πηνειό, γλίστρησε και πνίγηκε στα νερά του και από τότε πήρε το όνομά της η πόλη. Η Λάρισα, σύμφωνα με τον μύθο, ήταν σύζυγος του Ποσειδώνα και μητέρα του Αχαιού, του Φθία και του Πελασγού. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, η Λάρισα κτίστηκε από τον Λάρισο, γιο του Πελασγού, πριν από 4.000 χρόνια περίπου. Το όνομά της είναι πελασγικό και σημαίνει φρούριο ή ακρόπολη.

4.
Το 1988 η ΑΕΛ (Αθλητική Ένωση Λάρισας) βρισκόταν κοντά στην κατάκτηση του πρώτου της πρωταθλήματος, όταν προέκυψε ένα σοβαρό ζήτημα: ο ποδοσφαιριστής της Γκεόργκι Τσίγκοφ βρέθηκε θετικός σε έλεγχο ντόπινγκ για την ουσία κωδεΐνη, η οποία είναι κατασταλτική. Η ΕΠΟ όμως αποφάσισε την αφαίρεση τεσσάρων βαθμών από την ΑΕΛ, απόφαση που απειλούσε την πορεία της προς τον τίτλο.
Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, οι φίλαθλοι της ΑΕΛ προχώρησαν σε δυναμικές κινητοποιήσεις, αποκλείοντας την εθνική οδό Αθηνών-Θεσσαλονίκης και τη σιδηροδρομική γραμμή, «κόβοντας» ουσιαστικά την Ελλάδα στα δύο.
Η έντονη αυτή αντίδραση, που ξεπέρασε τα όρια του αθλήματος και χαρακτηρίστηκε ως «ποδοσφαιρικό Κιλελέρ», έγινε σύμβολο κοινωνικής διαμαρτυρίας. Στα μάτια τους, η τιμωρία της ομάδας δεν ήταν απλώς μια αθλητική απόφαση, αλλά μια πράξη που αντηχούσε την αδικία που βίωναν οι «μικροί» της επαρχίας όταν τολμούσαν να υψώσουν το κεφάλι τους απέναντι στο κατεστημένο. Ακόμα και στο ποδόσφαιρο, έναν χώρο που αντανακλά την κοινωνία, ένιωθαν ότι η ανισότητα ανάμεσα στο κέντρο και την περιφέρεια επιβεβαιωνόταν. Η κινητοποίηση που «έκοψε την Ελλάδα στα δύο» δεν ήταν μόνο για την ΑΕΛ, αλλά για όλους εκείνους που ήθελαν να δείξουν ότι δεν θα σιωπήσουν μπροστά στην αδικία, είτε στα γήπεδα είτε στη ζωή. Η τελική δικαίωση της ομάδας και η κατάκτηση του πρωταθλήματος αποτέλεσαν μια νίκη για την αξιοπρέπεια και τη δικαιοσύνη, θυμίζοντας ότι ακόμα και οι «μικροί» μπορούν να γράψουν ιστορία.
Οι βαθμοί επιστράφηκαν στην ΑΕΛ, η οποία συνέχισε την πορεία της και κατέκτησε το πρωτάθλημα, αποτελώντας την πρώτη και τελευταία μέχρι σήμερα επαρχιακή ομάδα που πέτυχε αυτό το επίτευγμα.

5.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης πορείας μετά τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου (Δεκέμβρης 2008), στη Λάρισα ξέσπασαν εκτεταμένες συγκρούσεις μεταξύ δύο χιλιάδων διαδηλωτών και της αστυνομίας. Τα επεισόδια ξεκίνησαν στην Κεντρική Πλατεία και η βροχή από πέτρες ανάγκασε τους άντρες των ΜΑΤ να υποχωρήσουν προς στο αστυνομικό τμήμα, το οποίο οι διαδηλωτές πολιόρκησαν για ώρες. Οι διαδηλωτές όταν ξέσπασαν τα επεισόδια, δεν είχαν μαζί τους πολεμοφόδια, αλλά εφοδιάζονταν με πέτρες από τη φάτνη των Χριστουγέννων και από τα υλικά γύρω από αυτή.

6.
Ο Γιώργος Μητσιμπόνας (1962-1997) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ποδοσφαιριστές, γνωστός για την αφοσίωσή του στην ΑΕΛ και το πάθος του για το άθλημα. Γεννημένος στη Λάρισα, αποτέλεσε βασικό πυλώνα της θρυλικής ομάδας που κατέκτησε το πρωτάθλημα το 1988. Με την ηγετική του παρουσία ως αμυντικός και την ατσάλινη θέλησή του, έγινε σύμβολο της θεσσαλικής υπερηφάνειας. Η πρόωρη απώλειά του σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα άφησε ανεξίτηλο το κενό του, αλλά η μνήμη του παραμένει ζωντανή ως ένας θρύλος του ελληνικού ποδοσφαίρου.

7.
Ο Μαρίνος Αντύπας (1872-1907) υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές του ελληνικού αγροτικού και επαναστατικού κοινωνικού κινήματος, γνωστός για τη δράση του υπέρ των δικαιωμάτων των αγροτών στη Θεσσαλία. Γεννημένος στην Κεφαλονιά, ανέπτυξε έντονη κοινωνική και πολιτική δράση, επηρεασμένος από τις αναρχικές ιδέες, αλλά και από τις αρχές του Χριστιανισμού. Πίστευε βαθιά στη δικαιοσύνη, την ισότητα και την απελευθέρωση των καταπιεσμένων, συνδυάζοντας την αγάπη για τον συνάνθρωπο, όπως διδάσκεται στον Χριστιανισμό, με τον αγώνα κατά των εκμεταλλευτικών δομών, όπως προτείνει η αναρχική φιλοσοφία.
Ο Αντύπας, μέσα από λόγους και πράξεις, προωθούσε την κατάργηση της εκμετάλλευσης των τσιφλικάδων και την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας των αγροτών, βασίζοντας τα ιδανικά του στη χριστιανική αγάπη και τη συλλογική δράση. Η δολοφονία του το 1907 τον ανέδειξε σε μάρτυρα του αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη και οι ιδέες του συνεχίζουν να εμπνέουν ως πρότυπο ενός συνδυασμού πνευματικής πίστης και επαναστατικής δράσης.

8.
Η Εξέγερση του Κιλελέρ το 1910, ένα από τα κορυφαία γεγονότα του ελληνικού αγροτικού κινήματος, συνδέεται άρρηκτα με τη δράση και την κληρονομιά του Μαρίνου Αντύπα. Στις 6 Μαρτίου 1910, οι αγρότες της Θεσσαλίας συγκεντρώθηκαν στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, διαμαρτυρόμενοι για την αδικία του καθεστώτος των τσιφλικιών. Αφορμή στάθηκε η άρνηση της σιδηροδρομικής εταιρείας να επιτρέψει την επιβίβαση αγροτών σε τρένο με κατεύθυνση τη Λάρισα, όπου θα διαδήλωναν μαζικά. Οι δυνάμεις ασφαλείας επενέβησαν βίαια, ανοίγοντας πυρ εναντίον των αγροτών, με αποτέλεσμα να υπάρξουν νεκροί και τραυματίες.
Η εξέγερση αυτή ήταν η έκρηξη της συσσωρευμένης οργής και απόγνωσης των Θεσσαλών αγροτών, οι οποίοι πάλευαν για την αναδιανομή της γης και την κατάργηση του καθεστώτος των τσιφλικιών, όπως είχε οραματιστεί ο Μαρίνος Αντύπας. Παρότι καταστάλθηκε βίαια, αποτέλεσε τομή για την ιστορία του ελληνικού αγροτικού κινήματος. Τα γεγονότα του Κιλελέρ, σε συνδυασμό με τη θυσία του Αντύπα, λειτούργησαν ως κινητήρια δύναμη για τις μετέπειτα αγροτικές μεταρρυθμίσεις και την ενίσχυση των δικαιωμάτων των αγροτών.

9.
Γλασκώβη, Ποιητική σύνθεση του Θάνου Γώγου εκδ. Θράκα 2014, 2η έκδοση 2019.