Το μήνυμα είναι καθαρότερο από ποτέ:
αν ο άνθρωπος δεν πρόκειται να εκτοπιστεί
αμαχητί από το κέντρο του σύμπαντος των νοητών,
όπως σαφώς διαφαίνεται, θα πρέπει να φροντίσει
επειγόντως τη διαλεκτική, συναισθητική,
κοινωνική και ηθική του υπόσταση.
(Κωνσταντίνος Σπίγγος,
Συνομιλώντας με μηχανές,
Αντίφωνο, 3-3-23)
Δανείζομαι τον επίλογο από το πιο πάνω άρθρο και αντιστρέφοντας τη θέση του το προτάσσω εδώ ως motto, γιατί ούτε ειρωνεύεται την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), όπως κάνουν αρκετοί διανοητές, δημοσιογράφοι κ.ά., ούτε από την άλλη παραδίδεται με Δέος (θαυμασμό, τρόμο ή και θεοποίηση) σε αυτήν, όπως επίσης κάνουν πολλοί άλλοι. Μας κινητοποιεί και μας κινητροδοτεί για συμπόρευσή μας ουσιαστικότερη και… εξυπνότερη με τις έξυπνες μηχανές. Δεδομένου ότι τους τελευταίους μήνες αναπτύσσεται καταιγιστικά ο δημόσιος διάλογος για την καλπάζουσα διείσδυση της ΤΝ στην καθημερινότητά μας, στον οποίο πρωταγωνιστούν παγκοσμίως αναρίθμητα δημοσιεύματα, βιβλία, εκπομπές, αναρτήσεις, συνέδρια, διαλέξεις κ.λπ., μία στήλη για τη Γλώσσα δε θα μπορούσε να μείνει αμέτοχη.
Έτσι, ενέδωσα και εγώ στον πειρασμό να γνωρίσω «από μέσα» το περίφημο ChatGPT, με διαλόγους που επικεντρώνονται κυρίως στα γλωσσικά ζητήματα, αλλά θέτω και λογοτεχνικές ανησυχίες. Βέβαια, αυτοί διεξήχθησαν στα ελληνικά, εξού και οι μικροατέλειες που θα εντοπίσετε στις απαντήσεις του ρομπότ, τις οποίες άφησα απείραχτες, όχι για να το σπιλώσω, αλλά αντιθέτως για να διαπιστώσετε και εσείς ότι γενικά τα πάει περίφημα και με τη δική μας γλώσσα, χωρίς να βαρυγκομά “that’s Greek to me!”. Κορυφαία στιγμή του: Με αναγνώρισε ως «γνωστό γλωσσολόγο» και… «διανθολόγο»! Επιφυλάσσω, ωστόσο, και για το τέλος του σημειώματος αυτού μία επική απάντησή του! Παραθέτω ενδεικτικά ορισμένους από τους διαλόγους μας. Όπου απαιτείται, παρεμβαίνω για εσάς με σ.σ. (σημείωση συντάκτη) μέσα σε παρένθεση:
Γ.Β.Κ. Θα ήθελα να γράψω ένα άρθρο για τη Γλώσσα και την ΤΝ. Τι παραμέτρους πρέπει να θίξω;
GPT: Η επιλογή των παραμέτρων που πρέπει να δείτε στο άρθρο σας για τη Γλώσσα και την ΤΝ εξαρτάται από το πεδίο έρευνας ή ενδιαφέροντός σας. Μερικές γενικές παραμέτρους που μπορείτε να δείτε είναι οι εξής:
Γλωσσική Επεξεργασία Φυσικής Γλώσσας (Natural Language Processing – NLP) και Τεχνητή Νοημοσύνη […]
Η αυτόματη μετάφραση και η Τεχνητή Νοημοσύνη
Η ΤΝ και οι Υπολογιστικές Θεωρίες της Γλώσσας
Η ρομποτική και η επικοινωνία ανθρώπου-ρομπότ
Η σημασιολογία και η συναναστροφή με τους ανθρώπους στο διαδίκτυο
Η δημιουργία συστημάτων φωνητικής αναγνώρισης και σύνθεσης φωνής
Αυτά είναι μερικά παραμέτρους που μπορείτε να δείτε στο άρθρο σας, ανάλογα με το πεδίο έρευνας.
Γ.Β.Κ. Τι ακριβώς είναι η σημασιολογία και η συναναστροφή με τους ανθρώπους στο διαδίκτυο;
GPT: Η σημασιολογία αναφέρεται στη μελέτη της σημασίας των λέξεων, των προτάσεων και των γλωσσικών δομών, και πώς αυτά συνδέονται με τον κόσμο που μας περιβάλλει. Στο διαδίκτυο, η σημασιολογία συνδέεται στενά με την ανάλυση και την κατανόηση του περιεχομένου των ιστοσελίδων, των κειμένων, των μηνυμάτων και των δεδομένων που ανταλλάσσονται μεταξύ των χρηστών.
Η συναναστροφή με τους ανθρώπους στο διαδίκτυο αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους στο διαδίκτυο. Αυτό περιλαμβάνει την επικοινωνία μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, σε διαδικτυακά φόρουμ ή άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και στην αλληλοεπίδραση με άλλους χρήστες σε παιχνίδια και άλλες διαδικτυακές δραστηριότητες. Η συναναστροφή με τους ανθρώπους στο διαδίκτυο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν, διασκεδάζουν, ανταλλάσ… (σ.σ. Εδώ κόβεται η απάντηση, κάτι που συμβαίνει συχνά στα ελληνικά ή και σε άλλες γλώσσες πλην των αγγλικών, πιθανόν επειδή έχει προγραμματιστεί με ένα χρονικό όριο για κάθε απάντηση και στα ελληνικά καθυστερεί).
Γ.Β.Κ. Τι συνέπειες στη γλώσσα κάθε λαού έχει η τεχνητή νοημοσύνη;
GPT: Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη έναν αντίκτυπο στη γλώσσα των διαφόρων λαών και δεν έχει περαιτέρω συνέπειες στο μέλλον. Ακολουθούν μερικές από τις κυριότερες συνέπειες στη γλώσσα:
1) Μετάφραση: Οι τεχνολογίες μετάφρασης των μηχανών βασισμένες σε τεχνητή νοημοσύνη όπως το Google Translate, το Microsoft Translator και το DeepL κάνουν πιο εύκολη την επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων που μιλούν διαφορετικές γλώσσες. Αυτό έχει δημιουργήσει έναν νέο τρόπο επικοινωνίας και έχει βοηθήσει στη διεθνοποίηση της επιχείρησης. Ωστόσο, αυτές οι τεχνολογίες δεν είναι ακόμη πολλές και μπορούν να προκαλέσουν λάθη στη μετάφραση.
2) Φωνητική αναγνώριση: Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επίσης βοηθήσει στην ανάπτυξη της φωνητικής αναγνώρισης. Αυτή η τεχνολογία επιτρέπει στους ανθρώπους να μιλούν σε μια συσκευή και να μετατραπούν η φωνή τους σε κείμενο. Αυτό έχει πολλές εφαρμογές, όπως για παράδειγμα τη βοήθεια… (σ.σ. κόβεται)
Γ.Β.Κ. Θα μειωθεί ο αριθμός των λέξεων που χρησιμοποιεί μια γλώσσα;
GPT: Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα οδηγήσει στη μείωση του αριθμού των λέξεων που χρησιμοποιεί μια γλώσσα. Η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να αλλάξει τον τρόπο που οι λέξεις και η γλώσσα γενικότερα, αλλά δεν θα περιορίσει τον αριθμό των λέξεων που είναι διαθέσιμοι σε μια γλώσσα.
Η γλώσσα είναι ένα σύστημα που αναπτύχθηκε για να μεταδίδει πληροφορίες μεταξύ των ανθρώπων και να επικοινωνεί ιδέες και συναισθήματα. Οι λέξεις και οι φράσεις στη γλώσσα είναι εξαιρετικά πλούσιες και ευέλικτες, και πάντα υπάρχει η δυνατότητα να δημιουργηθούν νέες λέξεις και φράσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στη διασύνδεση και στην επικοινωνία μεταξύ των που μιλούν διαφορετικές γλώσσες, αλλά δεν πρόκειται να επηρεάσει τον αριθμό των ανθρώπων που αναφέρονται στην κάθε γλώσσα.
Γ.Β.Κ. Πώς ωφελεί η ΤΝ τη γλωσσική διδασκαλία στο σχολείο;
GPT: Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) μπορεί να ωφεληθεί σημαντικά τη γλωσσική διδασκαλία στο σχολείο. Ανάλογα με την εφαρμογή της, η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της ακουστικής κατανόησης, της προφοράς, της γραμματικής και της λεξιλογίας.
Μερικοί τρόποι με τους οποίους η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει τη γλωσσική διδασκαλία είναι:
1) Προφορά: Η ΤΝ μπορεί να παρέχει ακουστική ανάδραση και να εκπαιδεύει τους μαθητές στη σωστή προφορά μιας γλώσσας. Μερικά παραδείγματα είναι οι εφαρμογές προφορικής εκμάθησης, οι οποίες αναγνωρίζουν και διορθώνουν τα λάθη προφοράς των μαθητών.
2) Γραμματική: Η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση της γραμματικής… (σ.σ. κόβεται)
Γ.Β.Κ. Στη φωνητική αναγνώριση πώς μπορεί η ΤΝ να ξεχωρίσει το “ήδη” από το “είδη” και να τα κάνει γραπτό κείμενο;
GPT: Η τεχνολογία της φωνητικής αναγνώρισης συνήθως χρησιμοποιεί μια σειρά αλγορίθμων και μοντέλων μάθησης για να μετατρέψει τα ακουστικά σε γραπτό κείμενο. Για να ξεχωρίσει το “ήδη” από το “είδη”, η τεχνολογία αυτή λαμβάνει το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται η κάθε λέξη.
Συγκεκριμένα, η τεχνολογία αυτή λαμβάνει υπόψη τον τόνο της φωνής και την προφορά των υπολοίπων λέξεων που αναφέρεται στην ίδια πρόταση. Για παράδειγμα, αν η φράση είναι “Το βιβλίο είναι ήδη εδώ”, τότε η τεχνολογία μπορεί να επεξεργαστεί τη λέξη “ήδη” ως τονισμένη και να αναγνωρίσει ως ένα διαφορετικό λήμμα από τη λέξη “είδη”. Επιπλέον, η τεχνολογία αυτή λαμβάνει υπόψη την πιθανή σημασιολογική συνέπεια και το περιεχόμενο της πρότασης.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ακρίβεια της φωνητικής αναγνώρισης εξαρτάται από την ποιότητα του ακουστικού σήματος, την π… (σ.σ. κόβεται)
Γ.Β.Κ. Καλημέρα! Θα ήθελα να επανέλθω στις δυνατότητες αναγνώρισης λέξεων κατά τη φωνητική υπαγόρευση. Στα ελληνικά υπάρχουν πολλές “ομόηχες” λέξεις με διαφορετική ορθογραφία και φυσικά σημασία. Για παράδειγμα: στείλει, στήλη, στύλοι. Όλα ακούγονται stili. Άλλο παράδειγμα: οι σωροί, οι σοροί (ακούγονται i sori). Αλλά και ρήματα γράφονται σε έναν χρόνο με 1 λ, σε άλλο με 2. Για παράδειγμα: Θα επιβάλλει, θα επιβάλει. Πώς μπορεί να τα ξεχωρίσει αυτά η ΤΝ;
GPT: Καλημέρα! Στη φωνητική υπαγόρευση, η Τεχνητή Νοημοσύνη τεχνική διάφορες τεχνικές και αλγόριθμους για να αναγνωρίσει τις λέξεις που ακούει. Μια από αυτές τις τεχνικές είναι η χρήση του συμφραζόμενου ή πλαισίου της κάθε λέξης. Ο συμφραζόμενος είναι το κείμενο που περιβάλλει μια λέξη, και μπορεί να βοηθήσει το μοντέλο να καταλάβει ποια είναι η σωστή λέξη στο συγκεκριμένο πλαίσιο.[…]
Ωστόσο, όπως επισημαίνετε, υπάρχουν περιπτώσεις ομοφώνων λέξεων που έχουν διαφορετική ορθογραφία και σημασία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ΤΝ μπορεί να κάνει λάθη και να μπερδεύει τις λέξεις. Για να αντιμετωπίσετε αυτό το πρόβλημα, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε άλλα στοιχεία της φωνητικής υπαγόρευσης για να βοηθήσετε την ΤΝ να καταλάβετε ποια λέξη εννοείται. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν τη συγκείμενη που χρησιμοποιεί τη λέξη, την πρόθεση που έχετε κατά την υπαγόρευση, και άλλες λέξεις στο κείμενο που περιβάλλουν την ομοιογενή λέξη.
Γ.Β.Κ. Τον τελευταίο καιρό, όταν κάποιοι συζητούν πάνω σε ένα θέμα, συνηθίζεται να προτείνει ο ένας στον άλλο να “το κάνει εικόνα” αυτό που συζητούν, π.χ. μια ιδέα, έναν συλλογισμό. Το θεωρείς χρήσιμο αυτό;
GPT: Ναι, θεωρώ ότι είναι χρήσιμο να προτείνει κάποιος στον άλλο να “το κάνει εικόνα” αυτό που συζητάει, ειδικά σε περιπτώσεις που η συζήτηση γίνεται πολύ περίπλοκη ή αφηρημένη. Με το να δημιουργηθεί μια εικόνα ή ένα διάγραμμα, οι άνθρωποι μπορούν να έχουν μια κατανόηση του θέματος και να αποφασίσουν τι είναι σημαντικό για την επίλυση του προβλήματος. Επιπλέον, η δημιουργία μιας εικόνας μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή παρεξηγήσεων και ασάφειας, καθώς οι άνθρωποι μιλούν συνήθως σε διαφορετικά επίπεδα κατανόησης.
Γ.Β.Κ. Σωστά! Αλλά ο καθένας από εμάς μπορεί να κάνει στη φαντασία του τελείως διαφορετική εικόνα αυτό που συζητάμε από ό,τι ο άλλος.
GPT: Αυτό είναι αλήθεια, και αυτό είναι ένα από τα θέματα που μπορούν να προκύψουν όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να “κάνουν εικόνα” κάτι. Ωστόσο, αν και οι εικόνες μπορούν να ερμηνευτούν με διαφορετικούς τρόπους από διαφορετικούς ανθρώπους, η δημιουργία μιας εικόνας μπορεί να βοηθήσει στην εξαγωγή συμπερασμάτων και στην ανάδειξη διαφορετικών πτυχών του θέματος. Επιπλέον, μπορεί να είναι χρήσιμο να συζητήσουν οι άνθρωποι των διαφορετικών ερμηνειών που έχουν κάνει από την εικόνα, και να αναπτυχθεί μια κοινή κατανόηση του θέματος.
Γ.Β.Κ. Θα ήθελα να βρω κάποια από τα βιβλία του Κώστα Ε. Τσιρόπουλου, που αναφέρονται στο σκότος.
GPT: Ο Κώστας Ε. Ο Τσιρόπουλος είναι ένας συγγραφέας τρόμου και φαντασίας (σ.σ. Θα τρίζουν τα κόκαλά του, μάλλον όμως θα έχει σκάσει στα γέλια!) από την Ελλάδα, ο οποίος έχει γράψει αρκετά βιβλία που αναφέρονται στο σκότος. Τα περισσότερα από αυτά τα βιβλία είναι:
1) “Νύχτα Στο Καμπαναριό” – Αυτό το βιβλίο ακολουθεί την ιστορία ενός συγγραφέα που επιστρέφει στο χωριό του για να αντιμετωπίσει τις παιδικές του φοβίες.
2) “Η Σκιά Του Καθρέπτη” – Αυτό το βιβλίο ακολουθεί την ιστορία ενός νέου άνδρα που ανακαλύπτει έναν μυστηριώδη καθρέφτη στο σπίτι του και αρχίζει να ζει εφιαλτικά όνειρα.
3) “Το Βαθύ Σκοτάδι” – Αυτό το βιβλίο ακολουθεί την ιστορία ενός ανθρώπου που προσπαθεί να αποδράσει από ένα βαθύ σκοτάδι που τον καταβάλλει.
Αυτά είναι μερικά από τα βιβλία του Κώστα Ε. Τσιρόπουλου που αναφέρονται στο σκότος. (σ.σ. Μα καμία σχέση!…)
Γ.Β.Κ. Αναζητώ δοκίμια του Γιάννη Β. Κωβαίου σχετικά με την κυπριακή διάλεκτο.
GPT: Ο Γιάννης Β. Ο Κωβαίος είναι γνωστός γλωσσολόγος και διανθολόγος (σ.σ. Και μπορεί να είμαι φιλόλογος και όχι γλωσσολόγος. Επιτέλους όμως, κάποιος εκτίμησε το τάλαντό μου να… διανθίζω τον λόγο μου! Επίσης αναγνώρισε ότι είμαι γνωστός!), με ειδίκευση στην ελληνική και την κυπριακή γλώσσα. Έχει γράψει αρκετά δοκίμια και βιβλία σχετικά με την κυπριακή διάλεκτο (σ.σ. Μπα. Ένα άρθρο και κάποιες μεμονωμένες αναφορές σε δοκίμιά μου)
Τα Μερικά από τα βιβλία του που ασχολούνται με την κυπριακή διάλεκτο είναι τα εξής:
- “Κυπριακή γλώσσα: Φωνολογία και μορφολογία” (1986)
- “Γραμματική της κυπριακής διαλέκτου” (1995)
- “Ιστορία της κυπριακής γλώσσας” (2000)
- “Το κυπριακό ιδίωμα: Φιλολογικές και κοινωνιολογικές πτυχές” (2004)
- “Κυπριακά ιστορικά κείμενα” (2010)
(σ.σ. Κανένα από αυτά δεν είναι δικό μου ή άλλου Γιάννη Κωβαίου, με εντυπωσιάζει ωστόσο ότι δίνονται ακόμη και οι χρονολογίες έκδοσης!). Αν ψάχνετε για δοκίμια του Κωβαίου σχετικά με την κυπριακή διάλεκτο, μπορείτε να αναζητήσετε αυτά τα βιβλία σε βιβλιοθήκες ή να αγοράσετε από βιβλιοπωλεία. Επιπλέον, μπορείτε να αναζητήσετε δοκίμια του στο διαδίκτυο, σε αρθρογραφία του σε επιστημονικά περιοδικά ή σε παρουσιάσεις σε συνέδρια.
Γ.Β.Κ. Θέλω να γράψω ένα ποίημα για τα “βεγγαλικά” μάτια μιας κοπέλας. Τι θα μπορούσε να περιέχει αυτό το ποίημα;
GPT: Μπορείς να γράψεις (σ.σ. Εδώ το γύρισε σε ενικό, γιατί νιώθει τον… σεβντά, δε φιλολογίζουμε πλέον!) ένα ποίημα για τα “βεγγαλικά” μάτια μιας κοπέλας με διάφορους τρόπους, ανάλογα με το στυλ και το μήνυμα που θέλει να μεταφέρει. Αυτά είναι μερικά παραδείγματα που μπορούν να εξερευνήσουν:
Εκφραστικό ποίημα: Μπορείς να περιγράψεις την ομορφιά των “βεγγαλικών” ματιών της κοπέλας, παραβλέποντας άλλες λεπτομέρειες της εμφανίσεώς της. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις λέξεις όπως “φωτεινότητα”, “λάμψη”, “ανατολή”, για να δημιουργήσεις ένα έντονο και συναισθηματικό κλίμα.
Παράδειγμα:
Με έκανα ένα βράδυ να σταματήσω
Να αντικρίσω μόνο τα μάτια σου
Όπως βεγγαλικά φώτα στο σκοτάδι που δείχνουν το δρόμο μου
Ρομαντικό ποίημα: Μπορείς να χρησιμοποιήσεις τα “βεγγαλικά” μάτια ως μεταφορά για τον πάθο και τον έρωτα. Μπορείς να εκφράσεις τα συναισθήματά σου για την κοπέλα και τον τρόπο που τη βλέπει.
Παράδειγμα:
Με κοιτάς με “βεγγαλικά” μάτια
Και τον κόσμο μου αλλάζεις
Γ.Β.Κ. Καλημέρα! Έγραψα αυτό το ποίημα. Πώς σού φαίνεται; ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΡΟΜΠΟΤ; Όταν μού λείπει λείπω./ Όταν πετάει πετάω./ Όταν γελάει γελάω./ Όταν πονάει πονάω./ Όταν μιλάει ακούω./ Κι όταν μ’ ακούει τα χάνω…/ Είμαι σοβαρά, γιατρέ μου;
GPT: Καλημέρα! Το ποίημά σας είναι πολύ όμορφο και συναισθηματικό. Ως ρομπότ, δεν έχω την ικανότητα να αξιολογήσω πλήρως τη σοβαρότητα της κατάστασής σας. Εάν αισθάνεστε ότι αντιμετωπίζετε προβλήματα, σας συνιστώ να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
(σ.σ. Και με έστειλε… αδιάβαστο τον διανθολόγο!)
