ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ
Το σινεμά, όπως και άλλες μορφές τέχνης, αντιμετωπίζει το πρόβλημα των κριτηρίων. Με ποια κριτήρια επιλέγεται ένα σενάριο να χρηματοδοτηθεί, μια ταινία να βραβευτεί, να προβληθεί, κ.λπ.; Οι τέχνες δεν έχουν κάποιο αντικειμενικό μέτρο αξιολόγησης, όπως οι επιστήμες ή τα αθλήματα. Ένας μαθηματικός που θα λύσει μια εξίσωση και ένας δρομέας που θα κόψει πρώτος το νήμα, δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Μια ταινία, όμως, είναι εκτεθειμένη στην υποκειμενική εκτίμηση του καθένα. Όταν αυτός ο καθένας είναι μέλος επιτροπών που έχουν λόγο στη χρηματοδότησή της, στη συμμετοχή της σε φεστιβάλ, στη επιβράβευσή της και στη διανομή της, τότε ο δημιουργός της είναι έρμαιο της αυθαιρεσίας των αποφάνσεων του κάθε «επιτρόπου». Μπορεί να είναι τυχερός και να πέσει σε «σοφή» επιτροπή ή να τον ευνοήσουν οι συγκυρίες, να ανήκει στις κατηγορίες που προωθούνται συστηματικά, να ταιριάζει με το «τρεντ», να έχει «κονέ» κ.λπ., και να τα καταφέρει. Τους άλλους τους τρώει το μαύρο σκοτάδι. Ό,τι βλέπουμε σήμερα από ελληνικό και ευρωπαϊκό σινεμά ανήκει κατά πλειοψηφία σε αυτή την ευνοημένη μερίδα.
ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ και τα άλλα
Το ελληνικό και ευρωπαϊκό σινεμά κινείται κυρίως μέσα από επιτροπές. Υπάρχουν, βέβαια, ταινίες πραγματικά ανεξάρτητες, από «τρελούς» που παίρνουν μια κάμερα και πάνε. Άλλωστε, σήμερα μπορείς να κάνεις ταινία και με το κινητό σου, οπότε δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο. Το δύσκολο είναι αφού την κάνεις, πού θα τη δείξεις. Επειδή τα φεστιβάλ παίζουν κομβικό ρόλο σε αυτό, νάτες πάλι οι επιτροπές. Αν ξεφεύγει κάτι από τη μέγγενη των επιτροπών είναι οι καθαρά «εμπορικές» παραγωγές, που έχουν ήδη δίκτυο διανομής και μπορούν να ρίξουν τα προϊόντα τους κατευθείαν στην αγορά. Αυτές συνήθως ελέγχουν τις περισσότερες αίθουσες και αφήνουν ελάχιστες διαθέσιμες για τα άλλα είδη. Η μάχη που δίνεται για αυτές τις λίγες διαθέσιμες αίθουσες είναι σκληρή και εκεί παίζουν ρόλο οι διακρίσεις που έχει μια ταινία (από τις επιτροπές), και τα αστεράκια που θα πάρει από τους κριτικούς – νάτο πάλι το πρόβλημα των κριτηρίων.
Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ
Μέσα στην υπερπληθώρα έργων που βγαίνουν με την ευκολία της ψηφιακής τεχνολογίας «χάνει η μάνα το παιδί» και κινδυνεύουν μαζί να χαθούν αξιόλογες ταινίες. Εδώ έρχεται η κριτική να παίξει σημαντικό ρόλο, ειδικά η επίσημη, που διαθέτει το κύρος να επισημοποιεί τις κρίσεις της και τα μέσα να τις επιβάλλει. Η αναγκαιότητα της επίσημης κριτικής είναι μεγαλύτερη τώρα από κάθε άλλη φορά. Η πληθώρα των έργων και των γνωμών που ποστάρονται ακατάσχετα στα σόσιαλ και στα διάφορα «φόρουμ» (όπως το Letterboxd), την καθιστούν απαραίτητη για να καθαριστεί «η ήρα από το στάρι». Για να το κάνει, όμως, πρέπει να ξεκαθαρίσει πρώτα το θέμα των δικών της κριτηρίων, κάτι το οποίο δεν φαίνεται να γίνεται. Οι περισσότεροι κριτικοί γράφουν ως απλοί σινεφίλ, χωρίς να έχουν δουλέψει σε βάθος την κρίση τους. Έχουν δει έναν σκασμό ταινίες, τις συγκρίνουν μεταξύ τους και κρίνουν βάσει ομοιοτήτων και διαφορών. Επειδή δεν έχουν να πιαστούν από πουθενά, ακολουθούν ρεύματα, υιοθετούν μόδες και ευνοούν ταινίες ανάλογα με τις διάφορες «στρατεύσεις» τους και τις δεσμεύσεις τους. Ελάχιστοι διαθέτουν βαθιά καλλιέργεια και δουλεμένη σκέψη, αλλά κι αυτοί κινδυνεύουν να χαθούν μέσα στην οχλοβοή.
ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ, επαρχιακές δυσκολίες
Αυτά που περιγράφω πιο πάνω ισχύουν σε όλο το ευρωπαϊκό σινεμά. Στο ελληνικό υπάρχουν κάποιες επαρχιακές ιδιαιτερότητες, που κάνουν τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα. Η ελληνόφωνη αγορά είναι πολύ μικρή. Τα χρήματα που διατίθενται από τους αρμόδιους θεσμούς είναι πολύ λίγα συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές κινηματογραφίες. Οι μόνες πηγές χρηματοδότησης είναι το ΕΚΚΟΜΕΔ και η ΕΡΤ. Η ΕΡΤ είναι το μόνο κανάλι που δίνει λεφτά, ενώ κανονικά θα έπρεπε να δίνουν και τα άλλα, το 1,5% των εσόδων τους βάσει νόμου. Όμως, η ΕΡΤ που είναι ο συμπαραγωγός των περισσότερων ταινιών, αρνείται να τις προβάλλει στο κύριο κανάλι της (ΕΡΤ1) και τις «πετάει» σε ακατάλληλη ώρα αργά τη νύχτα στο περιφερειακό κανάλι της ΕΡΤ3. Επιπλέον, οι ελληνικές ταινίες είναι υποβαθμισμένες στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης καθώς προβάλλονται στις αίθουσες στις «Αποθήκες», χωρίς κάποιο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα να τις αναδεικνύει και χωρίς ιδιαίτερη προβολή, αν και οι περισσότερες κάνουν πρεμιέρα εκεί.
ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΑΛΕΝΤΟ προς συζήτηση
Παρόλες τις δυσκολίες, υπάρχει πολύ ταλέντο στο ελληνικό σινεμά τόσο σε σκηνοθέτες όσο και σε καλλιτεχνικούς συντελεστές και ηθοποιούς. Χάρη στην υπερπροσπάθεια όλων αυτών το ελληνικό σινεμά καταφέρνει να παράγει περί τις 20-30 μεγάλου μήκους ταινίες τον χρόνο. Πολλές από αυτές έχουν πολύ καλά στοιχεία, τα οποία θα ήταν ακόμη καλύτερα αν υπήρχε διάλογος μεταξύ των δημιουργών που θα συνεισέφερε στη βελτίωσή τους – σταδιακή βελτίωση μέσα από τα επόμενα έργα τους, που θα γινόταν όλο και καλύτερα. Νομίζω ότι λείπει μια ανοιχτή και ειλικρινής συζήτηση μεταξύ των δημιουργών για τα έργα τους, τις αρετές τους και τις αδυναμίες τους.
